Home / Trang Trại / 41 thuốc trừ sâu cho cây trồng được phép lưu hành & bị cấm

41 thuốc trừ sâu cho cây trồng được phép lưu hành & bị cấm

/

Tổng hợp các loại thuốc trừ sâu bệnh, côn trùng gây hại cho cây trồng, giúp bảo vệ năng suất, thu hoạch đúng vụ.

thuốc trừ sâu được lưu hành & cấm sử dụng

1. Thuốc trừ sâu cho cây trồng là gì?

Trong số khoảng 1 triệu loài côn trùng có khoảng 10.000 loài phá hại cây trồng. Trong số đó chỉ có khoảng 700 loài gây hại đáng kể cho mùa màng trên khắp thế giới. Do vậy, con người đã phải đầu tư rất nhiều sức lực để chống lại các côn trùng. Kết quả là con người đã phát triển được nhiều sản phẩm thuốc để tiêu diệt côn trùng như một số thuốc trừ sâu và thuốc trừ động vật gây hại sau đây. 

2. Thuốc trừ sâu thảo mộc

Có một số thuốc BVTV ly trích từ thực vật như: pyrethrum, rotenone, sabadilla, và ryania. Pyrethrin và các pyrethoids. Nicotine và Nicotine sulfate hiện nay không dùng nữa. Ngoài ra còn chất limonene mới được khám phá gần đây chủ yếu dùng trị các côn trùng ký sinh trên động vật. Chất Azadirachtin được ly trích từ cây “neem”, chủ yếu sử dụng cho nhà kiếng và cây hoa kiểng trong nhà. Các thuốc gốc thực vật thường tồn lưu thấp, nhưng đắt giá do quá trình ly trích.

2.1. Rotenone

Rotenone và các chất tương tự với nó được gọi là rotenoids, được thương mại hóa dùng làm thuốc diệt côn trùng ăn lá cây trồng từ 1848. Tuy nhiên chúng đã được dùng làm thuốc để làm tê liệt cá từ nhiều thế kỷ trước ở nhiều địa điểm khác nhau trên thế giới (Trung Quốc, Nam Mỹ). Các chất rotenoid được ly trích từ hai giống cây họ đậu là loài Derris trồng nhiều ở Malaysia và Đông Á và Lonchocarpus (còn gọi là cubeb hay cubé) trồng ở Nam Mỹ. Rotenone có nhiều tên gọi khác là như Nicouline, Yubatoxin.

Rễ cây Derris elliptica được gọi là: Rễ Derris, rễ Tuba hoặc Alker tuba.

Rễ cây Lonchocarpus ylitis, L. urucu và L. nicou được gọi là barbaso, cube, haiari, neloe, timbo. 

Rotenone có LD50 qua miệng (chuột ) vào khoảng 350mg/kg đã được dùng làm thuốc diệt côn trùng khá lâu. Chất này không độc cho cây trồng, nhưng rất độc cho cá và côn trùng, ít độc cho các động vật máu nóng và không để lại dư lượng trên sản phẩm do đó không cần phải chờ lâu mới thu hoạch. 

Rotenone là chất vị độc lẫn tiếp xúc đối với côn trùng, được sử dụng dưới dạng dịch phun đậm đặc hoặc dạng bột. Rotenone tuy giết côn trùng chậm nhưng côn trùng bỏ ăn ngay khi tiếp xúc với thuốc. Dưới điều kiện có ánh sáng mặt trời rotenone chỉ tồn tại 1 đến 3 ngày. Rotenone là loại thuốc gốc thực vật có doanh số bán đứng thứ nhì sau pyrethrum. 

Rotenone là thuốc tuyệt hảo để giết cá dữ, làm sạch ao hồ nuôi cá kiểng. Rotenone là một loại thuốc chọn lọc, giết các loài cá dữ mà không gây hại cho chuỗi thực phẩm của cá, dễ phân hủy, không để lại dư lượng. Nồng độ thường dùng là 0,5 ppm.

2.2. Sabadilla

Sabadilla được ly trích từ hạt các cây trong họ huệ. LD50 đường miệng vào khoảng 5000mg/kg, là chất có độ độc cho động vật máu nóng thấp nhất trong số các thuốc gốc thực vật. Thuốc có tác dụng vị độc và tiếp xúc đối với côn trùng. Sabadilla có hai chất alkaloid là cevadine (C32H49NO9) và veratridine (C36H51NO11). Thuốc có tác dụng kích thích mắt mũi và gây nhảy mũi dữ dội ở một số người nhạy cảm. Thuốc phân hủy nhanh chóng dưới ánh nắng mặt trời, sử dụng an toàn không cần thời gian cách ly. Sabadilla không tiêu thụ được nhiều như Pyrethrum và Rotenone. Sabadilla dùng chủ yếu cho các loại rau.

2.3. Ryania

Ryania là một thuốc gốc thực vật an toàn cho người và gia súc, không cần thời gian cách ly. Ryania được chế tạo từ củ của cây Ryania mọc ở Trinidad và là một alkaloid. Thuốc có LD50 vào khoảng 750mg/kg. 

Là một thuốc tác dụng chậm, cần khoảng 24 giờ để giết côn trùng. Thành phần hoạt động của Ryania là alkaloid ryanodine (C25H35NO9). Ryanodine tác động đến cơ côn trùng bằng cách ngăn cản sự co cơ tương tự như tác động của Strychnin đối với động vật có vú. 

Ryania dùng tốt trên các loại cây ăn trái, vườn rau để trừ nhiều loại côn trùng khác nhau. Ryania không có hiệu lực đối với nhện đỏ.

2.4. Limonene

Limonene là thuốc gốc thực vật gần đây nhất. Thuốc được trích từ vỏ trái họ cam quít dùng để trừ các ngoại ký sinh trên thú vật. Thuốc không độc cho động vật máu nóng. Trong chất trích vỏ cam quít có nhiều chất có tác dụng trừ côn trùng nhưng Limonene chiếm tỷ lệ cao nhất vào khoảng 98%. 

Cách tác động của thuốc cũng giống như Pyrethrum: nó tác động vào các thần kinh giao cảm của hệ thần kinh ngoại vi, nó không ức chế cholinesterase.

2.5. Azadirachtin

Dầu chiết trích từ hạt cây neem (Azadirachta indica) chứa chất hoạt động azadirachtin, là một nortriterpenoid thuộc nhóm lemonoids. Azadirachtin là một loại bột xanh lục nhạt có mùi giống tỏi, có hoạt tính diệt côn trùng và nấm, vi khuẩn gồm cả tính chất điều hòa sinh trưởng côn trùng. Thuốc làm biến đổi sự lột xác của côn trùng bằng cách ức chế sự sinh tổng hợp chất ecdysone, một loại hormone điều khiển sự biến thái. 

Thuốc Azatin dùng như là một chất điều hòa sinh trưởng. Margosan là một loại thuốc diệt côn trùng vị độc và tiếp xúc dùng trong nhà kiếng và cho cây hoa kiểng. 

2.6. Nicotine

Từ năm 1690, người ta đã dùng chất trích từ cây thuốc lá để diệt các côn trùng miệng hút trong vườn. Năm 1890, chất hoạt động trong dịch trích này được đặt tên là nicotine. Từ đó nicotine được sản xuất thương mại. 

Ngày nay, nicotine vẫn còn được ly trích bằng phương pháp chưng cất hoặc phương pháp dùng dung môi. Nicotine là một alkaloid, một hợp chất dị vòng có chứa nitơ có hoạt tính sinh lý đặc biệt cũng như một số alkaloid khác (không dùng làm thuốc diệt côn trùng) như caffein (trong trà và cà phê), quinin (từ cỏ cây cinchona), morphine (từ thuốc phiện), cocaine (từ lá coca), ricinine (một chất độc trích từ cây thầu dầu), strychnine (từ cây Strychnos nux omica), coniin (từ cây độc cần hemlock), và chất LSD (Một chất gây ảo giác trích từ nấm gây bệnh trên hạt ngũ cốc). 

Nicotine giả acetylcholine tại các tiếp điểm thần kinh ở động vật có vú và gây ra triệu chứng co vặn cơ thể và chết nhanh chóng. Ở côn trùng, triệu chứng cũng xảy ra tương tự nhưng chỉ có ở hạch tại trung khu thần kinh. Nicotine sulfate thương mại rất độc cho động vật máu nóng, cũng như côn trùng: LD50 trên chuột 50-60mg/kg. Đến năm 1992 chất này bị cấm không sản xuất nữa. 

3. Thuốc trừ sâu Clo hữu cơ (CHC)

Các thuốc clo hữu cơ chứa chủ yếu các nguyên tử carbon, chlorine và hydrogen. Chất tiêu biểu cho nhóm thuốc này là DDT. Thuốc này nay đã bị cấm ở hầu hết các nước trên thế giới. 

Trước khi bị cấm DDT có một lịch sử lẫy lừng, đã giúp ích rất nhiều cho hai ngành Nông nghiệp và Y tế. Người phát minh ra DDT đã nhận được giải thưởng Nobel. Hiện nay tại Việt Nam, tất cả các thuốc trừ sâu gốc clo hữu cơ đều bị cấm sử dụng.

3.1. Nhóm DDT và các chất liên quan

Gồm có DDT, DDD (TDE), Methoxychlor, Ethylan, Dicofol, Chlorobenzilate. Hai đặc tính cơ bản của DDT và DDE là: Bền bỉ trong môi trường, không bị phân hủy bởi vi sinh vật, men, nhiệt, và tia UV (tia cực tím). Tích lũy tăng bội sinh học trong chuỗi thực phẩm, chủ yếu tích lũy trong mô mỡ động vật. 

Cơ chế tác động của các thuốc thuốc nhóm này là có tính độc đối với hệ thần kinh, phá hủy sự cân bằng muối và kali trong thần kinh, làm chúng không còn dẫn truyền luồng thần kinh được nữa. Việt Nam đã cấm sử dụng nhóm thuốc này vào tháng 5 năm 1996.

3.2. Hexachlrocyclohexan (HCH)

Còn được gọi là Benzenehexachloride (BHC), chất này được biết tới từ năm 1825 nhưng mãi đến 1940 mới được dùng như thuốc diệt côn trùng. Chất này có nhiều đồng phân (alpha, beta, gamma, delta, epsilon). Trong hỗn hợp bình thường của các đồng phân, gamma BHC chiếm 12%.

Về sau, người ta đã chế tạo được Lindane với 99% là gamma BHC. Thuốc HCH thường lưu lại mùi trên sản phẩm nhưng do giá rẻ nên vẫn còn được dùng ở các nước nghèo. Tác động của HCH trên côn trùng và động vật có vú cũng tương tự như với DDT. Lindane gây độc thần kinh, gây run rẩy, co giật và cuối cùng là suy kiệt. Lindane không mùi và bay hơi mạnh. Trong nhóm này, thuốc Lindane, BHC đã bị cấm sử dụng tại Việt Nam vào tháng 5 năm 1996.

3.3. Các Cyclodiens

Các thuốc trong nhóm cyclodien được chế tạo vào những năm sau thế chiến thứ II gồm có: Chlordane (1945); Aldrin, Dieldrin (1948); Heptachlor (1949); Endrin (1951); Mirex (1954); Endosulfan (1956); và Chlordecone (1958). Còn có một số khác ít quan trọng hơn như: Isodrin, Alodan, Bromodan, Telodrin. 

Nhìn chung, các cyclodien là những chất bền vững trong đất và khá bền trước tác động của tia UV và ánh sáng trông thấy. Do đó chúng được dùng phổ biến ở dạng thuốc xử lý vào đất để trừ mối và các côn trùng đất có giai đoạn ấu trùng ăn phá rễ non. 

Các thuốc nhóm này rẻ, khả năng tiêu diệt bền bỉ nên được ưa chuộng trước đây. Tuy nhiên hiện nay côn trùng đất đã phát triển tính kháng với chúng, do đó mức tiêu thụ sau đó ít dần. Riêng ở Mỹ, từ 1975 đến 1980 cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa kỳ đã cấm dùng nhóm này

Riêng Aldrin và Dieldrin còn tiếp tục dùng để trừ mối thì đến năm 1984 cũng bị cấm luôn, đồng thời Chlordane và Heptachlor cũng bị cấm năm 1988. Các thuốc cyclodiene có độc tính tương tự nhau đối với côn trùng, động vật có vú, và chim nhưng rất độc cho cá. Các cyclodiene gây độc thần kinh như DDT và HCH, chúng cũng làm rối loạn sự cân bằng muối và kali trong nơ ron thần kinh nhưng theo một cách khác với DDT và HCH. 

Trong nhóm này, các thuốc Aldrin, Endosulfan, Dieldrin, Endrin, Chlordane, Heptachlor, Isodrin đã bị cấm sử dụng tại Việt Nam vào tháng 5 năm 1996. Đặc tính của chất Endosulfan – thuốc điển hình trong nhóm này. Thuốc kỹ thuật dạng rắn, điểm nóng chảy 109,2 – 213,3 độ C. Không tan trong nước, tan trong nhiều dung môi hữu cơ. Nhóm độc I, LD50 qua miệng 22,7 – 160mg/kg, chè đen 30mg/kg. Thuốc trừ sâu và nhện hại cây, tác động tiếp xúc và vị độc, ở nhiệt độ cao có khả năng xông hơi. Thời gian cách ly 21 ngày với cây ăn quả, 28 ngày với cây ngũ cốc.

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu đục thân, đục quả, sâu ăn lá, mọt đục cành, đục quả, bọ trĩ, rệp, nhện đỏ cho bông, đậu, cây ăn quả, cà phê, chè. 

Thuốc sữa 35% hoạt chất dùng liều lượng 1- 2 l/ha, pha nước với nồng độ 0,2 – 0,3% phun ướt đều lên cây. Endosulfan là thuốc chỉ được dùng ở dạng lỏng, có hàm lượng hoạt chất không quá 40%. Không dùng cho rau và cây dược liệu, không dùng cho lúa và màu ở khu vực hoặc gần khu vực nuôi tôm, cá. 

Chỉ dùng cho cây công nghiệp, cây lâm nghiệp, cây ăn quả và cây cảnh trước khi ra hoa. 

Khả năng hỗn hợp: có các dạng hỗn hợp với Methomyl, Cypermethrin. Khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác.

3.4. Các Polychlorterpene

Chỉ có hai chất polychlorterpene là toxaphene (1947) và Strobane (1951). Toxaphene sinh ra từ sự clo hóa Camphene, một chất từ cây thông. Trong nông nghiệp, toxaphene được dùng rất nhiều, dùng ở dạng đơn độc hoặc phối hợp với DDT hoăc với Methyl Parathion. 

Toxaphene là một hỗn hợp của 177 chất dẫn xuất clo hóa của hợp chất 10 carbon. Thành phần cực độc của hỗn hợp Toxaphene này là Toxicant A, chỉ chiếm 3% trong hỗn hợp kỹ thuật. Chất này độc gấp 18 lần trên chuột, 6 lần trên ruồi, và 36 lần trên cá vàng khi so với hỗn hợp toxaphene kỹ thuật.

Các loại thuốc này lưu lại lâu trong đất nhưng không lâu bằng cyclodiene, và thường biến mất khỏi bề mặt thực vật sau khi phun hai hay ba tuần. Sự mất đi chủ yếu là do bay hơi hơn là do biến dưỡng hoặc quang phân giải. Thuốc dễ bị biến đổi trong cơ thể động vật và loài chim. Thuốc không tồn trữ trong mô mỡ. Tuy ít độc cho côn trùng, động vật có vú và chim, thuốc lại rất độc đối với cá tương tự như Toxaphene. Cơ chế gây độc cũng tương tự như Cyclodiene. 

Ở Mỹ Toxaphene bị cấm năm 1983. Trong nhóm này, Việt Nam đã cấm Toxaphene và Strobane vào tháng 5 năm 1996

4. Thuốc trừ sâu Lân hữu cơ (LHC)

Là những loại thuốc có chứa phospho. Tính chất diệt côn trùng được phát hiện ở Đức trong thế chiến thứ II từ những nghiên cứu về các chất có liên hệ đến các chất độc sarin, soman, tabun, là những chất đều có gốc lân, và những nghiên cứu tìm chất thay thế cho nicotine lúc bấy giờ đang khan hiếm ở Đức. 

Các LHC có hai đặc tính nổi bật: (1) thuốc độc đối với động vật có xương sống hơn là thuốc gốc Clo hữu cơ, và (2) không tồn lưu lâu. Nhờ đặc tính thứ nhì, các LHC được dùng thay thế các Clo hữu cơ. Các LHC gây độc chủ yếu thông qua sự ức chế men acetylcholinesterase làm tích lũy quá nhiều acetylcholine tại vùng synap làm cho cơ bị co giật mạnh và cuối cùng bị tê liệt. 

Có 6 dạng este chính của acid phosphoric. Các thuốc LHC điển hình gồm

4.1. Acephate

Tính chất: Thuốc kỹ thuật ở thể rắn, màu trắng. Điểm nóng chảy 81 – 91 độ C, tan trong nước 65% và trong nhiều dung môi hữu cơ như acetone, ethanol. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 1030 – 1447 mg/kg, LD50 qua da > 10.250mg/kg. Ít độc với cá và ong (LC50 với cá > 1g/l). Thời gian cách ly (TGCL) 14 ngày. Thuốc tác động tiếp xúc, vị độc, có khả năng nội hấp. Phổ tác dụng rộng, trừ được cả nhện đỏ

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu đục thân, ăn lá và chích hút cho nhiều loại cây trồng như sâu đục thân, sâu cuốn lá, bọ xít, bọ rầy hại lúa, sâu khoang, sâu xanh, rầy, rệp hại rau, đậu, thuốc lá, sâu vẽ bùa, sâu ăn lá, bọ xít, rầy, rệp, nhện đỏ hại cây ăn quả, cây công nghiệp (chè, cà phê …). Chế phẩm 75% hoạt chất sử dụng với liều lượng 0,5 – 1,0 kg/ha, pha với nước nồng độ 0,15 – 0,2% phun ướt đều lên cây. Chế phẩm 40% dùng 1,0 – 1,5 kg/ha. 

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác.

4.2. Chlorpyrifos Ethyl

Tính chất: Thuốc kỹ thuật tinh thể màu trắng, điểm nóng chảy 41 độ C, rất ít tan trong nước (2 ppm ở 25 độ C), tan trong acetone, benzene, chloroform, ethanol, methanol và nhiều dung môi hữu cơ khác. Dễ phân hủy trong môi trường kiềm và nhiệt độ cao. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 96 – 270mg/kg, LD50 qua da 2000mg/kg. Tương đối độc với ong và cá (LC50 với cá vàng 0,18 mg/l). Dư lượng tối đa (DLTĐ) với cam, chanh 0,3mg/kg, rau 0,05mg/kg. TGCL 14 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc và xông hơi. Phổ tác dụng rộng, hiệu lực trừ sâu nhanh. 

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu đục thân, đục quả, ăn lá và chích hút cho nhiều loại cây trồng như sâu đục thân, sâu cuốn lá lúa, sâu đục thân mía, sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang, rầy, rệp hại rau, đậu xanh, bọ xít, rệp hại bông, sâu đục cành, đục quả, rệp sáp hại cà phê, sâu ăn lá, sâu đục cành, đục quả, rệp, bọ xít hại cây ăn quả. 

Liều lượng sử dụng cho lúa, rau, màu từ 0,2 – 0,4 kg a.i/ha, tương đương 1 – 2 lít loại chế phẩm 20% hoặc 0,7 – 1,3 lít loại chế phẩm 30%, hoặc 0,4 – 0,8 lít loại chế phẩm 48%. Với cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm nếu dùng chế phẩm 20% thì pha nước với nồng độ 0,2 – 0,3%, chế phẩm 30% pha nồng độ 0,15 – 0,2%, phun ướt đều lên cây. Thuốc còn dùng trừ sâu, mối, mọt trong kho tàng, trừ côn trùng trong y tế và thú y. 

Khả năng hỗn hợp: Đã có những sản phẩm hỗn hợp với Cypermethrin (Nurelle D), Diazion, Dimethoate. Khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác.

4.3. Chlopyrifos Methyl

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng tinh thể trắng, ít tan trong nước, tan trong acetone, benzene, ethanol và nhiều dung môi hữu cơ khác. Nhóm độc II, LD50 qua miệng 1.100 – 2.250mg/kg, LD50 qua da > 2000mg/kg. Tương đối độc với ong và cá. TGCL 7 – 10 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc và xông hơi. Phổ tác dụng rộng, phòng trừ được nhiều sâu đục thân, ăn lá và chích hút cho nhiều loại cây trồng. Dùng trừ côn trùng y tế, thú y, xử lý sâu mọt trong kho. 

Sử dụng: dùng trừ rệp sáp hại cà phê và nhiều loại cây khác, sâu đục thân lá nhãn, sâu đục quả vải. Pha nước theo nồng độ 0,3 – 0,4%. Suga-super 3G rải xuống trừ sâu đục thân lúa với liều lượng 15 – 20 kg/ha. Trừ mối hại cây lâm nghiệp rải thuốc quanh gốc cây. 

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác.

4.4. Diazinon

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng lỏng màu nâu nhạt. Rất ít tan trong nước (0,004%), tan trong ethanol, acetone, xylene, toluene. Không ăn mòn kim loại. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 1250mg/kg, LD50 qua da 2150mg/kg. Độc với cá và ong. Dư lượng tối đa cho phép với ngũ cốc 0,1mg/kg; rau, quả 0,5 – 0,7mg/kg. Thời gian cách ly 14 ngày. 

Sử dụng: thuốc có tác động tiếp xúc và vị độc, có khả năng thấm sâu và một phần xông hơi. 

Phổ tác dụng rộng: dùng để phòng trừ nhiều loại sâu đục thân, ăn lá, chích hút và tuyến trùng cho nhiều loại cây trồng (lúa, rau, đậu, mía). 

4.5. Dimethoate

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng tinh thể, trắng, điểm nóng chảy 45 – 48 độ C. Tan trong nước 25 g/l, trong rượu 300 g/l, tan trong benzene, chloroform, toluene. Tương đối bền trong môi trường acid và trung tính (pH = 2- 7), thủy phân nhanh trong môi trường kiềm, ăn mòn sắt. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 235mg/kg, LD50 qua da > 400mg/kg. DLTĐ với rau ăn quả, ăn củ 0,5 – 1,0mg/kg, rau ăn lá, cà chua, 0,1mg/kg, ngủ cốc 0,05mg/kg. TGCL với rau 7 ngày, lúa khoai tây, cây ăn quả 14 ngày, ngủ cốc 21 ngày.Tương đối độc với cá và ong mật (LC50 với cá hồi 30,2 mg/l). Tác động tiếp xúc, vị độc, có khả năng nội hấp mạnh, phổ tác dụng rộng, trừ sâu và nhện hại cây.

Sử dụng: Chủ yếu dùng trừ nhện và các sâu chích hút như rầy, rệp, bọ xít, bọ trĩ hại lúa, rau, đậu, bông, mía, thuốc lá, chè cà phê, cây ăn quả. Chế phẩm sữa 40 – 50% hoạt chất dùng từ 1 – 2 l/ha cho lúa, rau, màu, pha nước với nồng độ 0,2 – 0,3% phun ướt đều lên tán lá cho cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm. 

Khả năng hỗn hợp: Có dạng hỗn hợp với Isoprocarb (B – M Tigi), với Fenobucarb (B. B Tigi, Caradan), Fenvalerate (Fenbis). Khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh hại khác. 

4.6. Fenitrothion

Tính chất: Thuốc kỹ thuật ở dạng lỏng, màu nâu nhạt, tỉ trọng 1,328, không tan trong nước, tan trong nhiều dung môi hữu cơ như dichloromethane, propanol, toluene, hexane. Thủy phân trong môi trường kiềm. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 250mg/kg, LD50 qua da 2500mg/kg. Độc trung bình với cá (LC 50 = 1,7 – 3,8 ppm), độc với ong. DLTD với rau, quả, chè đen 0,5; khoai tây, thịt 0,05; bột mì 1,0mg/kg. TGCL 7 ngày với cà chua, lúa mì, 14 ngày với táo, cam, chanh, 21 ngày với lúa, nho, lê, rau, hành, đậu nành. Tác động tiếp xúc, vị độc, một phần xông hơi, có khả năng thấm sâu. Phổ tác dụng rộng.

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu đục thân, ăn lá chích hút và nhện đỏ cho nhiều loại cây trồng như sâu cuốn lá, sâu keo, bọ trĩ, bọ xít cho lúa, bọ nhảy, rệp, sâu xanh, sâu khoang, ruồi đục lá cho rau, ngô, bọ xít muỗi và nhện đỏ cho chè, sâu vẽ bùa, sâu đục quả, rệp cho cây ăn quả. Chế phẩm sữa 50% hoạt chất dùng cho lúa, rau, màu với liều lượng 1- 2 l/ha, dùng trừ, sâu, nhện cho chè, cây ăn quả pha với nồng độ 0,2 – 0,3% phun ướt đều lên cây. 

Khả năng hỗn hợp: Có nhiều dạng hỗn hợp Fenitrothion với Fenobucarb (Sumibass), Esfenvalerate (Sumicombi – alpha), Fenvalerate (Sumicombi), Fenpropathrine (Danitol – S), Trichlofon (Ofatox). Ngoài ra khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác.

4.7. Malathion

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng lỏng, màu nâu. Tỷ trọng 1,23 (ở 25 độ C). Áp suất hơi 4 x 10- 5 mmHg (ở 30 độ C). Tan rất ít trong nước (145 pmm), tan trong nhiều dung môi hữu cơ, thủy phân trong môi trường acid và kiềm. Ăn mòn sắt. 

Nhóm độc III, LD50 qua miệng 1300 – 2800 mg/kg, LD50 qua da 4100mg/kg. độc với cá và ong mật (LC50 với cá hồi 200 ppm)DLTĐ rau ăn lá và quả, ngũ cốc 3,0, rau ăn củ, cây ăn quả 1,0, rau, quả, ngũ cốc 14 ngày, cây có dầu 35 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc có khả năng xông hơi yếu. Phổ tác dụng rộng, trừ được nhện đỏ.

Sử dụng: Phòng trừ nhiều sâu ăn lá, chích hút và nhện đỏ như sâu cuốn lá, sâu khoang, sâu xanh, rầy, bọ xít, nhện đỏ… cho lúa, rau, ngô, đậu, cà phê, cây ăn quả. Malate 73EC sử dụng với liều lượng 0,75 – 1,5 l/ha, pha nước với nồng độ 0,2 – 0,3%, phun ướt đều lên cây. 

Khả năng hỗn hợp: Có dạng hỗn hợp với Fenitrothion, Fenlaterate (Malvate). Khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác.

4.8. Methidathion

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng tinh thể, không màu, điểm nóng chảy 39 – 40 độ C. Ít tan trong nước (240 ppm ở 20 độ C), tan trong nhiều dung môi hữu cơ như acetone, benzene, xylene, methanol, không ăn mòn kim loại, tương đối bền trong môi trường trung tính và acid nhẹ, thủy phân nhanh trong môi trường kiềm 

Nhóm độc I, LD50 qua miệng 44mg/kg, LD50 qua da 640mg/kg, độc với ong và cá. DLTĐ với cam, chè, cafe, 2,0; nho 0,5, sản phẩm khác 0,02mg/kg. TGCL 21 ngày, cà chua 7 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc và thấm sâu mạnh. Phổ tác dụng rộng.

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu đục thân, ăn lá, chích hút và nhện cho nhiều loại cây trồng. Có hiệu quả cao với các loài rệp sáp, dùng trừ sâu tơ, sâu xanh hại rau, nhện đỏ hại bông, các loài rệp sáp, sâu ăn lá, nhện đỏ hại cây ăn quả, dứa, cafe, chè. 

Liều lượng sử dụng: 400 – 800 g.a.i./ha. Chế phẩm sữa 40% hoạt chất dùng 1- 2 l/ha, pha nước với nồng độ 0,2 – 0,3% phun ướt đều lên cây. 

Khả năng hỗn hợp: có thể pha chung với nhiều loại thuốc trừ sâu bệnh khác.

4.9. Triclorfon

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng tinh thể màu trắng, điểm nóng chảy 75 – 84 độ C. Tan trong nước (154 g/l), trong benzene, rượu ethylic và nhiều dung môi hữu cơ khác. Không tan trong dầu hỏa. Ăn mòn kim loại. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 250mg/kg, LD50 qua da 50000mg/kg. DLTĐ rau, quả 0,5; sản phẩm cây họ đậu, ngũ cố 0,1; các sản phẩm khác 0,05mg/kg. TGCL với rau, khoai tây, cây ăn quả 7 ngày, ngũ cốc 10 ngày. Độc với cá, ít độc với ong mật. Tác động tiếp xúc, vị độc, có khả năng xông hơi và thấm sâu nhẹ. Phổ tác dụng rộng, có hiệu lực cao với sâu bọ 2 cánh (ruồi, muỗi).

Sử dụng: Phòng trừ sâu keo, bọ xít, sâu đục thân, sâu ăn lá, sâu xanh, bọ xít muỗi, sâu chùm, sâu cuốn lá hại chè, ruồi đục quả hại cây ăn quả….Còn dùng làm bả độc diệt sâu xám, sâu keo và ruồi. Liều lượng sử dụng: 0,75 – 1,5 kg a.i./ha. Chế phẩm 90% hoạt chất dùng với liều lượng 0,8 – 1,6 kg/ha, pha nước với nồng độ 0,2 – 0,3% phun ướt đều lên cây.

Khả năng hỗn hợp: Có dạng hỗn hợp với Fenitrothion (Ofatox). Khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác  

4.10. Triazophos

Tính chất: Thuốc kỹ thuật ở thể lỏng, màu vàng, tan ít trong nước (35 mg/l ở 20 độ C), tan trong nhiều dung môi hữu cơ, thủy phân trong dung dịch acid và kiềm. Không ăn mòn kim loại.

Nhóm độc I, LD50 qua miệng 57 – 68mg/kg, LD50 qua da 2000mg/kg. Độc với ong mật và cá. DLTĐ rau, quả 0,2, khoai tây, ngô 0,005mg/kg. TGCL 14 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc. Phổ tác dụng rộng, phòng trừ nhiều loại sâu, nhện và một số tuyến trùng hại cây. 

Sử dụng: Trừ sâu khoang, rầy, rệp, nhện đỏ hại bông, sâu cuốn lá, sâu đục quả, sâu đục thân, bọ vít, nhện đỏ hại cây ăn quả. 

Liều lượng sử dụng: 0,5 – 1,0 kg a.i/ha. Hostathion 40EC dùng với liều lượng 1,2 – 2,0 l/ha, pha nước với nồng độ 0,2 – 0,4% phun ướt đều lên cây. 

Khả năng hỗn hợp: Có khả năng pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác. 

5. Thuốc trừ sâu carbamat

5.1. Carbaryl

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng bột trắng, điểm nóng chảy 142 độ C áp suất hơi 0,002 mmHg (40 độ C). Tan rất ít trong nước (40 mg/l ở 30 độ C), tan nhiều trong dung môi hữu cơ như dimethyl formamit (300 – 400 mg/l); tương đối bền vững trong môi trường trung tính và acid nhẹ, trong nhiệt độ và ánh sáng. Không ăn mòn kim loại. Tỉ trọng 1,232 (20 độ C).

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 246 – 283 mg/kg, LD50 qua da > 2000mg/kg, LC50 xông hơi > 6,08 mg/l. Ít độc với cá và ong(LC50 = 28 mg/l với cá vàng trong 24 giờ). DLTĐ với rau, quả là 1,5mg/kg, cam, chuối 0,5mg/kg, khoai tây 0,1mg/kg, bột mì 0,2mg/kg. TGCL rau, quả 7 ngày, ngũ cốc, cây dược liệu 14 ngày, cây thức ăn chăn nuôi 3 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc, có khả năng thấm sâu, thời gian tác động tương đối dài. Phổ tác dụng rộng.

Sử dụng: Trừ được nhiều loại sâu đục thân, sâu ăn lá và chích hút cho lúa, rau màu, cây ăn quả, cây công nghiệp như sâu đục thân, bọ xít, bọ trĩ, rầy hại lúa, rầy xanh, bọ nhảy, rệp hại rau, ngô, rầy xanh hại chè, sâu vẽ bùa, ruồi đục quả hại cây ăn quả. Carbaryl còn phòng trừ nhện hại cây, trừ mạt, ve, bét cho gia súc, trừ gián, kiến, mối. 

Liều lượng sử dụng: từ 0,6 – 1,2 kg ai/ha. Chế phẩm 85% hoạt chất dùng 0,75 – 1,5 kg/ha, pha với nồng độ 0,2 – 0,3% phun đẫm lên cây. Chế phẩm 43% dùng 1,5 – 2,5 kg/ha, pha nước với nồng độ 0,5%.

Khả năng hỗn hợp: Carbaryl có nhiều dạng hỗn hợp với các thuốc sâu Lindan, Malathion. Khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác. 

5.2. Carbofuran

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng tinh thể, điểm nóng chảy 153 – 154 độ C, tỉ trọng 1,180 (20 độ C), tan ít trong nước (351 mg/l), tan trong dichloromethane, 2-propanol, toluene.  

Nhóm độc I, LD50 qua miệng 8mg/kg, LD50 qua da > 3000mg/kg. Rất độc với cá, độc với ong. TGCL 21 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc, có khả năng nội hấp. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Furadan 3G dùng rắc vào đất trừ các loại sâu sống trong đất (sâu xám, dế, kiến, mối, sùng trắng), trừ tuyến trùng, sâu đục thân hại lúa, mía, cây công nghiệp. 

Liều lượng sử dụng cho lúa 15 – 20 kg/ha, cho cây trồng cạn 20 – 30kg/ha, rải xuống đất rồi bừa trộn đều trước khi gieo trồng 5 – 7 ngày hoặc quanh gốc cây. Furadan là thuốc hạn chế sử dụng ở nước ta: Chỉ được sử dụng thuốc ở dạng hạt, hàm lượng hoạt chất không quá 10%. Chỉ được dùng cho lúa trước khi trổ, trong khu vực không nuôi tôm và cá. Chỉ dược dùng sử lý đất cho cây ăn quả, cây lâm nghiệp, cây vườm ươm, cây cảnh. Không được dùng cho rau, màu (ngô, khoai, sắn) và cây dược liệu. 

5.3. Carbosulfan

Tính chất: Thuốc kỹ thuật là lỏng màu nâu, tỉ trọng 1,056 (20 độ C), rất ít trong nước (0,3 ppm), tan nhiều trong dung môi hữu cơ. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 209mg/kg, LD50 qua da > 2000mg/kg. Độc với cá. TGCL 14 ngày. Tác động vị độc, tiếp xúc, có khả nội hấp. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Trừ được nhiều loại sâu đục thân, sâu ăn lá và chích hút, nhện và tuyến trùng cho lúa, rau, mía, đậu, cây ăn quả, cây công nghiệp. Chế phẩm Marshal 5G rải xuống ruộng trừ sâu đục thân cho lúa, mía, trừ tuyến trùng cho lúa, cà phê với liều lượng 15 – 25 kg a.i./ha. Chế phẩm 200SC dùng với liều lượng 0,5 – 1 l/ha, pha nước với nồng độ 0,1 – 0,2% phun ướt đều lên cây. 

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác. 

5.4. Benfuracarb

Tính chất: Thuốc kỹ thuật là chất nước màu nâu, áp suất hơi 1,6 x 10-6 mmHg (20 độ C), điểm nóng chảy 114 độ C. Tan ít trong nước (8,1 mg/l ở 20 độ C), tan nhiều trong dung môi hữu cơ như benzene, ethyl acetate, xylene, methanol, acetone. Tương đối bền trong điều kiện tự nhiên. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng = 110mg/kg, LD50 qua da 2000mg/kg. Độc với cá (LC50 = 0,65 mg/l trong 48 giờ với cá chép). TGCL 14 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc, có khả năng nội hấp. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Oncol phòng trừ được nhiều sâu dưới đất, sâu ăn lá và tuyến trùng cho nhiều cây trồng như sâu xám, sâu đục thân hại ngô, mía, lúa, sâu cuốn lá, sâu keo, sâu xanh hại lúa, ngô, khoai tây, rệp và tuyến trùng hại cà phê, hồ tiêu, cam quýt… Oncol 20EC và 25WP dùng với liều lượng 1,5 – 3kg/ha, pha nước với nồng độ 0,25 – 0,5% (phun 300 – 400 l/ha với lúa và cây ngắn ngày hoặc phun ướt đều tán lá cây lâu năm). Oncol 5G rải xuống đất trừ sâu đục thân lúa, mía, sâu xám hại ngô, rệp và tuyến trùng hại cà phê, hồ tiêu với liều lượng 15 – 25kg/ha, rải đều trên mặt đất hoặc quanh gốc cây. 

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều loại thuốc trừ sâu bệnh khác.

5.5. Fenobucarb

Tính chất: Thuốc kỹ thuật ở dạng lỏng, hơi đặc, có thể đông đặc ở nhiệt độ thấp. Điểm nóng chảy 34,7 độ C. Tan ít trong nước (610 mg/l), tan nhiều trong dung môi hữu cơ như dichloromethane, toluene, hexane, tương đối bền trong môi trường kiềm và acid. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 340 – 410mg/kg, LD50 qua da 4200mg/kg. Độc trung bình với ong và cá, TGCL với cà, dưa 3 ngày, lúa 7 ngày, chè 21 ngày. Tác động, tiếp xúc, vị độc, phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu ăn lá và chích hút, có hiệu quả cao đối với các loại rầy nâu, rầy xanh, bọ trĩ, bọ xít hại lúa, bọ xít muỗi hại chè, các loại rầy, rệp hại rau, đậu, thuốc lá, bông, cây ăn quả. Chế phẩm sữa 50%, dùng cho, lúa, rau, đậu, bông với liều lượng 1- 2 l/ha, dùng cho chè, cây ăn quả pha với nước với nồng độ 0,2 – 0,4% phun ướt đều lên tán lá. 

Khả năng hỗn hợp: Có các dạng hỗn hợp với Dimethoate (caradan), Phenthoate (Hopsan), Fenitrothion (Sumibass), Buprofezin (Applaud – Bass). Ngoài ra, khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác.

5.6. Isoprocarb

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng tinh thể điểm nóng chảy 89 – 93 độ C, không tan trong nước, tan nhiều trong dung môi hữu cơ như acetone, methanol. Ít bền trong môi trường tự nhiên. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 450mg/kg, LD50 qua da 500mg/kg. Độc với cá và ít độc với ong.(TLM với cá chép 39ppm, với cá vàng 32 ppm trong 24 giờ) TGCL 7 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc có khả năng xông hơi nhẹ, phổ tác dụng tương đối hẹp. 

Sử dụng: Chủ yếu dùng phòng trừ các sâu miệng chích hút như rầy nâu, rầy xanh, bọ trĩ, bọ xít hại lúa, bọ xít hại thuốc lá, rầy xanh hại chè, rầy bong xoài. Chế phẩm 20 – 24% hoạt chất dùng, liều lựong 1 – 2 kg, l/ha, pha với nồng độ 0,2 – 0,3% phun ướt đều lên cây, chế phẩm 50% dùng 0,5 – 1kg/ha, nồng độ pha 0,1 – 0,15%.

Khả năng hỗn hợp: Có dạng hỗn hợp với Dimethoate (B – N 5H), Diazinon (vibaba), cartap (Vibami), khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác, nhưng không pha cùng với thuốc bordeaux. 

6. Thuốc trừ sâu Pyrethroid

6.1. Alpha- Cypermethrin

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng tinh thể, điểm nóng chảy > 80 độ C, không tan trong nước (<1 mg/l ở 25 độ C), tan trong các dung môi hữu cơ như Tuluene, Chloroform, Xylene, Acetone. Tương đối bền trong môi trường trung tính và chua, phân hủy trong môi trường kiềm và dưới tác dụng của ánh sáng.

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 79mg/kg, LD50 qua da > 2000mg/kg. Ít độc đối với cá, tương đối độc đối với ong. TGCL với rau ăn lá 7 ngày, rau ăn quả 3 ngày, cây ăn quả 14 ngày, cây có dầu 35 ngày. Tác động tiếp xúc và vị độc. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Phòng trừ các loại sâu ăn lá và chích hút cho lúa, rau, màu, cây ăn quả và cây công nghiệp như sâu cuốn lá, bọ trĩ, bọ xít, sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang, dòi đục lá, đục quả, rệp…

Liều lượng sử dụng cho lúa, rau, màu (đậu, bông, ngô …): từ 10 – 20 g.a.i/ha, tương đương 0,2 – 0,4 l/ha loại thành phẩm 5%, pha với 300 – 400 lít nước. Với cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm, loại thành phẩm 5% pha vời nồng độ 0,05 – 0,1% phun ướt đều lên tán lá.

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều loại thuốc trừ sâu bệnh khác, không pha chung với thuốc Bordeaux. Để tăng hiệu lực trừ sâu, thường pha chung với các thuốc nhóm lân hữu cơ. 

6.2. Beta- Cyfluthrin

Tính chất: Thuốc kỹ thuật là chất bột rắn, màu trắng ngà, ít tan trong nước, tan trong một số dung môi hữu cơ như toluene, dichloromethane. Dễ phân hủy trong môi trường kiềm, ánh sáng và nhiệt độ cao. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng = 500mg/kg, LD50 qua da > 5.000mg/kg. Độc với cá và ong. TGCL 14 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Dùng phòng trừ các loại sâu ăn lá và chích hút cho rau, đậu, khoai tây, bông, chè, cây ăn quả như sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang, rầy, rệp, bọ xít… Bulldock 25EC sử dụng với liều lượng 0,75 – 1,2 l/ha, pha nước với nồng độ 0,2 – 0,3%, phun 300 – 400 l/ha cho rau, màu hoặc phun ướt đều tán lá cây ăn quả, chè. 

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều loại thuốc trừ sâu bệnh khác. Không pha chung với thuốc Bordeaux.

6.3. Beta Cypermethrin

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng tinh thể, điểm nóng chảy 64 – 71 độ C. Không tan trong nước. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 166 – 178mg/kg, LD50 qua da 5000mg/kg, LC50 xông hơi 1,97 mg/l không khí. Tương đối độc với cá. TGCL 14 ngày. Thuốc trừ sâu tiếp xúc, phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Dùng phòng trừ các loại sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang, bộ cánh cứng, châu chấu, sâu đục quả, bọ xít, rầy, rệp cho rau, đậu, thuốc lá, bông, mía, cây ăn quả, chè. Chế phẩm Chix 2,5EC sử dụng với liều lượng 0,5 – 1,0 l/ha, pha nước với nồng độ 0,1% phun ướt đều lên cây.

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều loại thuốc trừ sâu bệnh khác. 

6.4. Cyfluthrin

Tính chất: Thuốc kỹ thuật là hỗn hợp của 4 đồng phân, dạng nhão, màu vàng, không tan trong nước, tan trong nhiều dung môi hữu cơ như n – hexane, 2 – propanol, toluene. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 500mg/kg, LD50 qua da > 5000mg/kg. Tương đối độc với cá (LC50 = 0,5 mg/l trong 4 giờ). TGCL 7 ngày. Tác động tiếp xúc và vị độc. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu ăn lá và chích hút cho rau, khoai tây, đậu, bông, cây ăn quả. Thuốc còn dùng trừ muỗi, ruồi, gián và sâu mọt hại kho tàng. Baythroid 5SL và 0,05EC dùng 0,5 – 1 l/ha pha với 300 – 400 lít nước phun trừ sâu tơ, sâu xanh, rệp hại rau, khoai tây, sâu xanh da láng, sâu khoang hại đậu, sâu xanh, sâu hồng, rầy, rệp hại bông. Pha nước với nồng độ 0,1 – 0,15% phun đẫm lên lá trừ sâu vẽ bùa, sâu ăn lá, dòi đục quả cho cây ăn quả. 

Khả năng hỗn hợp: Trường hợp pha chung với một số thuốc lân hữu cơ (như Chlopyriphos, Dimethoate) để tăng hiệu lực trừ sâu, hoặc với các thuốc trừ bệnh khác. 

6.5. Cypermethrin

Tính chất: Thuốc kỹ thuật ở dạng đặc sệt, điểm nóng chảy 60 – 80 độ C, điểm cháy 115,6 độ C. Không trong nước, tan trong nhiều dung môi hữu cơ như methamol, acetone, xylene, methylene, dichloride. Tương đối bền trong môi trường trung tính và acid nhẹ, thủy phân trong môi trường kiềm. Không ăn mòn kim loại. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 250mg/kg, LD50 qua da 1600mg/kg. Độc với cá (LC50 = 2,0 – 2,8 g/l), độc với ong. DLTĐ với chè khô 20mg/kg, sữa 0,01mg/kg. TGCL với rau ăn lá 7 ngày, rau ăn quả 3 ngày, bắp cải 14 ngày, hành 21 ngày. Tác động tiếp xúc và vị độc, ngoài ra còn tác dụng xua đuổi và làm sâu biếng ăn. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu ăn lá, chích hút và nhện cho nhiều loại cây trồng như sâu tơ, sâu xanh, rệp hại rau, sâu xanh da láng, sâu khoang hại đậu, thuốc lá, sâu xanh, sâu hồng, bọ xít, rệp, nhện đỏ hại bông, bọ xít muỗi, rầy xanh, bọ cánh tơ hại chè, sâu vẽ bùa, sâu đục quả, bọ xít hại cây ăn quả. Còn dùng trừ ve, bét cho gia súc, trừ ruồi, muỗi trong nhà. 

Liều lượng sử dụng: từ 50 – 100 g.a.i/ha. Chế phẩm 25EC (250 g a.i/lít) dùng 0,2 – 0,4 l/ha pha với 300 – 400 lít nước phun cho rau, màu, pha nước với nồng độ 0,05 – 0,1% phun ướt đều lên lá cây ăn quả. Chế phẩm 10EC dùng liều lượng và nồng độ tăng gấp 2,5 lần, chế phẩm 5EC tăng gấp 5 lần so với chế phẩm 25EC.

Khả năng hỗn hợp: Có dạng hỗn hợp với Chlopyriphos (Nurelle D), với Dimethoate, Endosulfan, Naled, Profenofos (Polytrin-P), Isoprocard (Metox). Ngoài ra, khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác. 

6.6. Deltamethrin

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng bột rắn, màu trắng. Điểm nóng chảy 98 – 101 độ C. Tương đối bền vững trong môi trường tự nhiên (ở 40 độ C, bị phân hủy sau 6 tháng). Không tan trong nước, tan trong nhiều dung môi hữu cơ như acetone (500 g/l), benzene (450 g/l), diooxan (900 g/l), xylene (250 g/l). Không ăn mòn kim loại.

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 128,5 – 5.000mg/kg (tùy dung môi), LD50 qua da > 2.000mg/kg. DLTĐ với chuối, nho, cam 0,05mg/kg, rau, ngũ cốc 0,1mg/kg, khoai tây 0,2mg/kg, che đen 10,0mg/kg. TGCL 3 – 4 ngày, cây làm thuốc 28 ngày. Độc với ong và cá. Tác động vị độc, tiếp xúc. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Phòng trừ được nhiều loại sâu ăn lá và chích hút cho rau, đậu, cây ăn quả và cây công nghiệp (bông, cà phê, chè) như sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang, sâu đục quả, rầy, rệp, bọ phấn, bọ xít … Còn dùng trừ ve, bét, ruồi, muỗi cho vật nuôi và trong y tế. Thuốc Decis 2,5EC (chứa 25g Deltamethrin/l) dùng với liều lượng 0,3 – 0,5 l/ha cho rau, đậu, bông, pha với 300 – 400 lít nước. trừ sâu cho cây ăn quả, cây công nghiệp lâu năm, pha nước với nồng độ 0,03 – 0,05% phun ướt đều lên cây.

Khả năng hỗn hợp: Có dạng hỗn hợp với Buprofezin (Dadeci), với DDVP (Sát trùng linh). Ngoài ra khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác. 

6.7. Esfenvalerate

Tính chất: Thuốc kỹ thuật ở dạng lỏng, màu nâu nhạt. Áp suất hơi ở 25 độ C là 5 x 10-7 mmHg.Không tan trong nước, tan trong nhiều dung môi hữu cơ như acetone, chloroform, bxylenn. Không ăn mòn kim loại. Bền trong acid nhẹ, dễ phân hủy trong kiềm. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 325mg/kg, LD50 qua da > 5000mg/kg. Tương đối độc với cá và ong. TGCL 7 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc, có tính xua đuổi côn trùng. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu ăn lá và chích hút như rầy nâu, rầy xanh, sâu cuốn lá hại lúa, bọ cánh tơ, bọ xít muỗi, rầy xanh hại chè, sâu xanh, sau hồng, rệp hại bông, rệp và sâu cắn lá ngô, sâu xanh, sâu khoang, rệp hại rau, thuốc lá, đậu, sâu vẽ bùa, sâu ăn lá hại cây ăn lá. Trebon 10EC dùng trừ sâu cho lúa, rau, màu với liều lương, 0,75 – 1,5 l/ha. Trừ sâu cho chè, cây ăn quả pha nước với nồng độ 0,1 – 0,2% phun ướt đều lên cây.

Khả năng hỗn hợp: có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác. 

6.8. Fenpropathrin

Tính chất: Thuốc kỹ thuật ở thể lỏng hoặc rắn. Điểm nóng chảy ở 45-50 độ C. Không tan trong nước, tan nhiều trong dung môi hữu cơ như xylene, xyclohexane, acetone, chloroform, methanol. Dễ bị phân hủy trong không khí và ánh sáng. 

Nhóm độc I, LD50 qua miệng 70,6 – 164mg/kg, LD50 qua da > 2000mg/kg. Độc với ong và cá, TGCL 10 ngày. Tác động tiếp xúc và bị độc, có khả năng thấm sâu và xua đuổi, phổ tác dụng rộng, phòng trừ nhiều loại sâu và nhện hại cây. 

Sử dụng: Trừ sâu tơ, sâu khoang, sâu xanh, rệp hại rau, nhện đỏ hại bông, sâu vẽ bùa, nhện đỏ hại cây ăn quả, bọ xít muỗi, rầy xanh, nhện đỏ hại chè.

Khả năng hỗn hợp: Có dạng hỗn hợp với Fenitrothion (Danital-S). Khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác, không pha chung với thuốc có tính kiềm như Bordeaux. 

6.9. Fenvalerate

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng lỏng, trọng lượng riêng 1,17 mg/l (23 độ C). Áp suất hơi 2,8 x 10-7 mmHg (25 độ C). Không tan trong nước, tan nhiều trong dung môi hữu cơ như acetone, xylene, ether, alcohol. Tương đối bền dưới tác động của nhiệt độ và ánh sáng mặt trời, bền trong acid hơn trong kiềm, không ăn mòn kim loại. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 451mg/kg, LD50 qua da 5000mg/kg. Độc với ong và cá. DLTD với sữa, lạc nhân 0,1, bột mì 0,2, rau nho 1,0, ngủ cốc 2mg/kg. TGCL với rau ăn lá, bắp cải 14 ngày, ngủ cốc, khoai tây, cây ăn quả 21 ngày. Không dùng cho cây làm thuốc. Tác động tiếp xúc, vị độc có tính xua đuổi côn trùng, phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Phòng trừ sâu tơ, sâu xanh, bọ nhảy, rệp hại rau, rệp hại đậu, sâu ăn lá, rệp hại ngô, sâu đục quả, sâu vẽ bùa. Liều lượng sử dụng: 50 – 100 g a.i./ha. Chế phẩm sữa 10% trừ sâu cho rau, đậu bong dùng 0,5 – 1 l/ha. Trừ sâu cho cây ăn quả, pha với nồng độ 0,1 – 0,2% phun ướt đều lên tán lá. Chế phẩm 20% dùng ½ liều lượng trên.

Khả năng hỗn hợp: Có dạng hỗn hợp với Fenitrothion (Sumicombi), Dimethoate (Fenbis). Ngoài ra, khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác, không pha chung với thuốc có tính kiềm như Bordeaux. 

6.10. Lambda- cyhalothrin

Tính chất: Thuốc kỹ thuật thể rắn, điểm nóng chảy 49,2 độ C, điểm cháy 86 độ C, rất ít tan trong nước, (0,004 mg/l), tan trong nhiều dung môi hữu cơ, dễ phân hủy trong môi trường kiềm. 

Nhóm độc II, LD 50 qua miệng 56 – 79mg/kg, LD 50 qua da 632 – 696mg/kg. Độc với cá và ong. DLTĐ với rau 0,03, quả 0,02, các sản phẩm khác 0,01mg/kg. TGCL 10 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc, có tính xua đuổi, hiệu lực trừ sâu nhanh. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu ăn lá và chích hút cho nhiều loại cây trồng như sâu cuốn lá, sâu keo, bọ xít hại lúa, sâu tơ, sâu xanh, rệp hại rau, sâu ăn lá, rệp hại ngô, sâu khoang, sâu đục quả, rệp hại đậu, sâu vẽ bùa cam quýt, mọt đục quả cafe. Thuốc cũng có tác dụng hạn chế nhện đỏ. Karate 2,5EC dùng liều lượng 0,3 – 0,5 l/ha pha nước với nồng độ 0,05 – 0,1% phun ướt đều lên cây.

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác, không pha chung với thuốc có tính kiềm như Bordeaux 

7. Thuốc Dimethylaminopropandithiol (DAPD) 

7.1. Cartap

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng tinh thể, điểm nóng chảy 187 – 188 độ C, tan trong nước, trong cồn methylic và ethylic, bền vững trong môi trường acid nhưng bị phân hủy trong môi trường trung tính và kiềm, hút ẩm mạnh. Không ăn mòn kim loại. 

Nhóm độc II, LD50 qua miệng 354mg/kg, LD50 qua da 1000mg/kg. DLTĐ với chè đen 20mg, cải bắp 0,2mg, gạo, ngũ cốc, khoai tây 0,1 mg, sản phẩm khác 0,05mg/kg. TGCL 14 ngày. Độc với cá, độc trung bình với ong. Dễ gây mẫn ngứa da, độc với tằm. Tác động tiếp xúc, vị độc, có khả năng thấm sâu và một phần nội hấp. Phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Phòng trừ được nhiều loại sâu đục thân và sâu ăn lá hại lúa, rau màu, cây ăn quả và cây công nghiệp như sâu đục thân, sâu năn, sâu cuốn lá, bọ rầy hại lúa, sâu đục thân mía, ngô, sâu tơ, sâu khoang, sâu xanh, rệp hại rau, đậu, bọ xít muỗi, rầy xanh, bọ cánh tơ hại chè, sâu vẽ bùa hại cam quýt. Thuốc hạt rải xuống ruộng còn hạn chế được ốc bươu vàng. 

Chế phẩm 95% hoạt chất sử dụng liều lượng 0,75 – 1 kg pha với 300 – 400 lít nước phun cho 1ha lúa, rau, màu. Trừ sâu ăn lá cho cây lâu năm pha nước với nồng độ 0,15 – 0,2 % phun ướt đều lên cây. Chế phẩm 4% dạng hạt rải xuống ruộng trừ sâu đục thân hại lúa, ngô, mía với liều lượng 15 – 30 kg/ha.

Khả năng hỗn hợp: Có dạng hỗn hợp với Isoprocarb (Vipami 6,5H). Khi sử dụng có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác. Không pha chung với thuốc có tính kiềm như bordeaux. 

8. Chế phẩm vi sinh vật trừ sâu

8.1. Chế phẩm Beauveria bassiana và Metarhizium anisopliae trừ sâu

Gồm nhiều loại nấm ký sinh, có thể xâm nhập trực tiếp qua biểu bì côn trùng, dùng men bẻ gãy chitin và protein ở biểu bì, sản sinh ra các chất chuyển hóa, gây chết sâu. Thời gian nấm phát huy tác dụng là 5 – 10 ngày sau xử lý, tùy thuộc vào liều lượng và độ lớn của sâu. 

Các nấm đều có đặc tính ký sinh chuyên biệt, không gây hại cho đối tượng không phòng trừ. Sản phẩm được sản xuất đơn giản, giá hạ và dễ hơn thuốc hoá học. Nhưng so với thuốc hoá học, hiệu lực trừ sâu của nấm thấp hơn và kỹ thuật xử lý cũng hạn chế hơn. 

8.1.1. Nấm Beauveria bassiana Vuill

Còn gọi là nấm trắng. Beauveria bassiana là loại nấm thuộc bộ Moniliales, lớp Deuteromyces, ký sinh trên sâu non bộ cánh vảy, được dùng làm thuốc trừ sâu sinh học. Loài nấm này được phát hiện và phân lập đầu tiên trên sâu non sâu đục thân ngô Ostrinia nubilalis (bộ cánh vảy, họ Pyralidae) ở miền Bắc nước Pháp. 

Nhiều nòi B. bassiana được dùng làm thuốc trừ sâu như: Nòi 147; nòi GHA; nòi TBI. B. bassiana là loại thuốc trừ sâu tiếp xúc, lây lan bằng conidi của nấm, nhờ giá thể, bám vào cơ thể côn trùng, nhanh chóng xâm nhập qua biểu bì vào khoang cơ thể côn trùng, tạo ra các tiểu thể trong huyết tương. 

Các tiểu thể trên tiêu diệt các tế bào bạch huyết, gây chết cho côn trùng. Cơ thể côn trùng chứa đầy sợi nấm, hình dáng cơ thể không biến dạng, trở nên rắn. Khi đủ độ ẩm, nấm chui khỏi bề mặt cơ thể sâu hại, tạo lớp sợi nấm màu trắng trên cơ thể sâu. Lớp sợi nấm này lại tạo conidi để tiếp tục lây lan sang các sâu non khác. 

B. bassian lây cho nhiều loại côn trùng thuộc bộ cánh vảy, cánh cứng, cánh màng, cánh thẳng, cánh đều, cánh nửa và cả nhện Acarina. 

Ở Việt Nam đã phát hiện. B. bassiana gây hại cho một số loại côn trùng như rầy nâu, rầy lưng trắng, bọ xít, sâu cuốn lá lúa, sâu đo đay, sâu róm thông. Các chế phẩm Beauveria được khuyến cáo phòng trừ nhiều loại sâu hại rau, ngô, đậu, cây ăn quả, cây cảnh. 

Bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát (nhiệt độ khoảng 20 độ C), có thể giữ được hiệu lực trong 2 năm. Không thấy có hiện tượng tích luỹ Beauveria trên ruộng bông. 

B. bassiana có thể gây bệnh cho sâu ngay khi xử lý hoặc sau xử lý một thời gian ngắn, trước khi nấm mất hoạt tính. Sau một lần xử lý, nấm không thể tạo ngay thành dịch. Độ ẩm cao là yêu cầu cho bào tử phát triển và tạo thành dịch. 

Khi độ ẩm thấp, nấm sẽ không lây lan được và hiệu lực trừ nấm sẽ thấp. B. bassiana ít gây độc cho động vật máu nóng, không độc với cá và ong ở mọi giai đoạn sinh trưởng. Không dùng Beauveria cho cây dâu tằm. 

Thuốc thương mại có một số đặc tính sau

Tính chất: Là một loại nấm ký sinh trên sâu hại. B. Bassiana được phân lập để sản xuất thuốc trừ sâu. Hiện nay đã sản xuất qua công nghệ sinh học, gồm có các chủng Bb 147, ATCC 74040, GHA. Chất hữu hiệu của chế phẩm là bào tử nấm với mật số tối thiểu 5 x 108 bào tử/gam. 

Nhóm độc III, rất ít độc với người, gia súc và môi trường. LD50 qua miệng > 18 x 108 cfu/g (cfu: colony forming units = đơn vị khối lượng bào tử), LD50 qua da > 2000mg/kg. Nấm B. Bassiana không gây bệnh cho người. TGCL 5 ngày. Tác động tiếp xúc. Bào tử bám vào da côn trùng, nảy mầm, sợi nấm xâm nhập vào mô tế bào và ký sinh nội chất TB. Quá trình này kéo dài 24 – 48 giờ, sâu chết sau 3 – 5 ngày. 

Sử dụng: Dùng trừ nhiều loại côn trùng bộ cánh cứng, cánh vẩy, cánh đều và nửa cứng như các sâu xanh, sâu khoang, sâu đục thân, ruồi, bọ trĩ, rầy, rệp cho rau, ngô, đậu, cây ăn quả, cây hoa cảnh. 

Bverit 5 x 108 bào tử/g dùng với liều lượng 200g pha trong 5 bình nước phun ướt đều lên cây. Nên pha thêm khoảng 0,3% chất bám dính hoặc dầu thực vật để tăng khả năng bám dính trên cây. Sản phẩm bảo quản được 2 năm ở nhiệt độ không khí < 20 độ C.

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều loại thuốc trừ sâu, không pha chung với các thuốc trừ bệnh. 

8.1.2. Nấm Metarhium anisopliae (nấm xanh)

Metarhium anisopliae (Metsch.) Sorok thuộc họ Moniliaceae, bộ Hyphomycetes, lớp nấm bất toàn (Deuteromycetes). Được phân lập từ nhiều loại côn trùng bị nhiễm bệnh và sản xuất bằng công nghệ lên men. 

Có hiệu lực chống nhiều loại côn trùng gây hại thuộc bộ cánh phấn, cánh cứng, cánh thẳng (châu chấu hại ngô, mía, luồng; rầy nâu hại lúa; bọ dừa, sâu đo, sâu xanh…hại đay); cánh đều (mối…) bằng cách phun lên cây, hay tạo côn trùng nhiễm bệnh để lây nhiễm cả đàn (mối). Nấm xâm nhập qua cutin và gây bệnh cho côn trùng. 

Thời gian ủ bệnh chừng 2 ngày; côn trùng chết sau 7 – 10 ngày. Bào tử nấm mọc lộ bên ngoài xác côn trùng. Các côn trùng bị bệnh bám chặt cây. Bào tử nấm phát triển nhiều hơn và gây hại cho côn trùng mạnh hơn. Sản phẩm trừ sâu thường có số lượng bào tử không dưới 108 cfu/g M. anisopliae. Cần bảo quản sản phẩm nơi lạnh, khô, không bị mặt trời chiếu trực tiếp. 

Trong điều kiện như vậy, hiệu lực của sản phẩm kéo dài 12 tháng. Dùng đơn, không hỗn hợp với thuốc trừ nấm, với các chất oxi hoá mạnh, acid hay kiềm và nước clo. Chưa có thông báo về tác hại của nấm này lên con người, gia súc và sinh vật có ích. Không gây độc đường hô hấp, không kích thích da và mắt. Không gây độc cho cá, động vật thuỷ sinh, ong mật và tằm. 

Có nhiều chủng khác nhau được dùng để nhiễm bệnh cho côn trùng: Metarrhizium anisopliae var. acridium; Metarrhizium anisopliae var. anisopliae; Metarrhizium anisopliae dòng ICIPE 30; Metarrhizium anisopliae dòng ICIPE69. 

Thuốc thương mại có một số đặt tính sau

Tính chất: Là một loài nấm thuộc lớp nấm bất toàn (Deuteromycetes), có tính chất diệt côn trùng, ở Việt Nam hiện đã thu thập và lưu giữ được 10 chủng nấm Metarhizium, được phân lập từ nhiều loại côn trùng khác nhau như sâu đo xanh, câu cấu hại cam, sâu róm thông, sâu khoang hại lạc, rầy nâu hại lúa, sâu đục thân ngô, bọ xít… 

Dùng môi trường dinh dưỡng để nuôi cấy nấm trong điều kiện nhiệt độ 25 – 35 độ C và ẩm độ 85 – 95%. Thời gian để lượng bào tử đảm bảo diệt sâu hại khoảng 14 ngày. Phun lên đồng ruộng, bào tử nấm bám trên cơ thể sâu, gặp điều kiện thích hợp bào tử phát triển thành sợi nấm phá hại cơ thể sâu, nấm diệt được nhiều loại sâu hại cây trồng. 

Nấm Metarrhizium ít độc cho người và môi trường, thuộc nhóm độc III. 

Sử dụng: dùng để phòng trừ rầy nâu hại lúa, sâu xanh hại đay, bọ cánh cứng. có thể dùng để trừ mối.

Khả năng hỗn hợp: có thể pha chung với các loại thuốc hóa học trừ sâu, không pha chung với các thuốc trừ bệnh. 

8.1.3. Các loại nấm trừ sâu bệnh khác

Ngoài hai loài nấm trừ sâu trên, còn một số nấm khác cũng được dùng để gây bệnh cho sâu nhưng ít phổ biến hơn như: Eitemophaga asiatica; Eitemophaga grylii; Paecilomyces fumosoroseus; Verticillium lecanii; Zoophthora radicans. 

8.2. Chế phẩm vi khuẩn Bacillus thuringensis trừ sâu

Phân lập lần đầu năm 1870 và được sử dụng để diệt trừ côn trùng vào năm 1915. Đến năm 1971 đã có hơn 30 chủng Bt, chia làm 20 serotype khác nhau gây hại cho 400 loài côn trùng. 

Sản phẩm Bt diệt côn trùng có trên thị trường từ đầu năm 60 của thế kỷ 20. Bt là nhóm vi khuẩn háo khí, nhuộm gram dương, bào tử hình que, kích thước 3 – 6 x 0,8 – 13 μ, đơn hay xếp chuỗi. Vi khuẩn di chuyển nhờ roi dài 6 – 8μ. Bào tử hình trứng, chịu nhiệt, có kích thước 1 – 1.5 x 0,8 – 0,9 μ. 

Trong môi trường, bào tử sinh tế bào dinh dưỡng hình que. Hầu hết các chủng Bt trong thời gian hình thành bào tử đều sản sinh ra tinh thể độc delta – endotoxin (tiền độc tố) và độc tố này được hoạt hoá trong ruột giữa do các men phân giải protein. 

Ngoài ra, delta – endotoxin còn gây rối màng biểu mô ruột giữa, làm mất cân bằng tính thấm của tế bào, côn trùng bị liệt và chết. Delta – endotoxin còn tương tác với các liposome của màng tế bào biểu mô, làm tăng sự rối loạn màng biểu mô ruột giữa. 

Delta – endotoxin có hiệu lực sâu non cánh phấn Lepidoptera và một số loài của Diptera và Coleoptera. Các thương phẩm của Bacillus thuringiensis đều chứa bào tử và delta – endotoxin có hiệu lực trừ nhiều loài dịch hại trong nông và lâm nghiệp. 

Một số chủng Bt còn sản sinh ra các độc tố khác như

– Alpha – exotoxin (độc tố kém chịu nhiệt, sinh ra trong thời kỳ dinh dưỡng và bị khử hoạt tính trong quá trình lên men, nên không có sản phẩm thương mại), gây độc cho ong mật và chuột. 

– Beta – exotoxin (độc tố chịu nhiệt) gây độc cho ong, ruồi, muỗi, rầy cỏ, mối, một số loài trong bộ cánh vảy, nhện đỏ và một số động vật có xương sống như chuột bạch và gà. 

Ngoài ra, beta – exotoxin, gây dị tật cho các côn trùng mẫn cảm và hiệu ứng này có thể truyền qua đời sau. Beta – exotoxin làm sinh tổng hợp RNA, protein và acid nucleic. 

Sản xuất: Các chủng Bt được tách chiết trong tự nhiên, lựa chọn trên cơ sở tiềm năng trừ sâu, phổ tác động và khả năng dễ nhân nhanh trong quá trình lên men. 

Quá trình lên men được thực hiện trong thùng sâu, có môi trường dịch dinh dưỡng tiệt trùng và điều kiện sống của Bt được kiểm soát chặt chẽ. Exdotoxin và các bào tử sống được thu trong dung dịch phân tán đậm đặc rồi được gia công tiếp thành các dạng sản phẩm khác nhau. 

Nồng độ các dạng sản phẩm được tính theo đơn vị quốc tế (IU = international unit) Trừ dịch hại/mg sản phẩm hay bằng số khuẩn lạc (cfu = colony forming units = đơn vị tạo khuẩn lạc)/mg. Giữ trong điều kiện lạnh nhưng không để trong tủ lạnh.  

Tránh ánh sáng mặt trời trực xạ. Trong điều kiện lạnh, tối, sản phẩm có thể giữ hiệu lực > 2 năm. Hỗn hợp được nhiều thuốc trừ sâu, trừ nhện và trừ bệnh, chất làm đặc, chất lỏng và chất thấm ướt. Không dùng với nước có pH >8. 

Không hỗn hợp với các chất oxi hoá, acid và bazơ mạnh, nước clo hoá và các thuốc diệt khuẩn phổ rộng. Các sản phẩm Bt không tan trong nước và các dung môi hữu cơ. Bị tia cực tím (U.V.) phân huỷ. Bền vững ở dạng bột khô tới 40OC. 

DT50 của dạng huyền phù đậm đặc ở 40OC là nửa năm; ở 21 – 25OC; ở 2 – 10OC >3 năm. Bị phân huỷ nhanh trong môi trường kiềm (100% trong 1 giờ ở pH 11 – 12); thậm chí Bt có thể bị thuỷ phân ngay cả trong điều kiện trung tính. Tuy Bt có thể bảo quản lâu nhưng lại phân huỷ nhanh trên ruộng, dưới tác động của nhiệt độ, ánh sáng và chất thải của cây. 

Phương thức tác động: Bacillus thuringiensis sản sinh bào tử bên, các protein kết tinh và tạo bào tử ra trong quá trình bào tử nảy mầm. Khi vào ruột côn trùng, thể hiện hoạt tính trừ sâu với sâu non và trưởng thành bộ cánh vảy Lepidotera và một số loài thuộc bộ cánh cứng Coleoptera. 

Trong cơ thể côn trùng, tinh thể protein bị hòa tan và men protease trong ruột côn trùng biến tính thể độc (tiền độc tố) thành 4 chất độc nhỏ hơn. Các chất độc bị thuỷ phân bao vây tế bào ruột giữa côn trùng, đặt biệt phía chất nhận, nơi tạo các amino axit. 

Quá trình này phụ thuộc vào hàm lượng của ion kali. Sự tác động này tạo lỗ hổng, cho phép lựa chọn cation, làm tăng tính thấm của màng tế bào. 

Tính nước thấm tăng, tế bào bị phồng lên thậm chí bị vỡ, phá thành ruột giữa. Tính chọn lọc đặc trưng của các chủng Bt với các loài côn trùng phụ thuộc vào cường độ các chất độc bao vây các chất nhận. 

Ngoài ra, các bào tử của Bt trong ruột côn trùng cũng tiếp tục phát triển và sản sinh ra tinh thể độc và bào tử mới, làm tăng hiệu lực của Bt. 

8.2.1. Bacillus thuringiensis Berliner subsp. Aizawai (Bta) 

Được khuyến cáo trừ sâu non bộ cánh vảy (sâu tơ hại cải và các loại sâu non cánh vảy khác hại bông, đậu nành, cây ăn quả, cây công nghiệp (thuốc lá). 

8.2.2. Bacillus thuringiensis Berliner subsp. Israellensis (B.t.i)

Được khuyến cáo trừ ấu trùng muỗi (lăng quăng) Uranotaenia unguiculata, Culex univitattus, Culix pipiens, Anopheles sergentii, Aedes caspius, Aedes albopictus, Aedes polynesiensis và Anopheles gambiae trong hồ ao, mương máng, cống rãnh, đầm lầy ven biển và những hơi nước đọng, môi giới gây bệnh sốt rét. Ngoài ra B.t. được dùng để trừ ruồi đen Simulium dammosum gây bệnh giun chỉ ở châu Phi. 

8.2.3. Bacillus thuringiensis Berliner subsp. japonensis

Trừ sâu giống Plutella của bộ cánh phấn. 

8.2.4. Bacillus thuringiensis Berliner subsp. kurstaki

Tạo bào tử và nội độc tố là những tinh thể protein CryI, CryII hoặc CryIII, được dùng rộng rãi trừ sâu non bộ cánh phấn trên cây thực phẩm (cải các loại), cây công nghiệp (bông, thuốc lá, đậu nành…), cây lương thực (ngô), cây cảnh… mà dịch dạ dày có độ pH cao. Sâu non bị trúng độc chết sau 2 – 3 ngày. 

8.2.5. Bacillus thuringiensis Berliner subsp. tenebrionis

H còn gọi là Bacillus thuringiensis Berliner subsp. morrisoni, được khuyến cáo trừ sâu non bộ cánh cứng (bọ cánh cứng hại khoai tây và nhiều loài cánh cứng khác hại cà chua, cà, cây cảnh…).

8.2.6. Bacillus thuringiensis var.7261

Loài Bt được Trung Quốc phát hiện trong những năm cuối thập niên 80 của thế kỷ 20, có hiệu quả cao trừ sâu non bộ cánh phấn.

8.2.7. Thuốc tăng hiệu quả và mở rộng phổ ký chủ

Gần đây người ta đã cấy gen và các gen vận chuyển δ – endotoxin (gen cry) vào các chủng Bt, E. coli, Pseudomonas clavibacter, tảo, nguyên sinh động vật, cùng một số loài khác và được đăng ký như thuốc trừ sâu sinh học. 

Mọi chủng Bt đều thuộc nhóm độc III, không gây độc cho động vật máu nóng. Sau khi xâm nhập vào cơ thể (bằng thức ăn, hô hấp, tiêm tĩnh mạch), Bt bị thải ra ngoài nhanh và không gây hại cho động vật máu nóng. 

Bt cũng không gây hại cho ong mật, cá, một số động vật không xương sống và các loài thiên địch của côn trùng; nhưng có thể gây độc cho tằm. Bt bị phân huỷ nhanh trong môi trường, nên không gây độc cho môi trường. 

Thuốc thương phẩm có một số đặc tính sau

Tính chất: Bt. là thuốc trừ sâu sinh học, nguồn gốc vi khuẩn, được sản xuất bằng phương pháp lên men vi khuẩn B. thuringiensis (Bt). Sản phẩm lên men là độc tố ở dạng đạm tinh thể cao phân tử và dạng bào tử của vi khuẩn. 

Độc tố là chất Endotoxin, có nhiều dạng α, β, χ, δ, trong đó dạng delta Endotoxin có hiệu lực cao với sâu non bộ cánh vảy và là thành phần chủ yếu trong các loại thuốc Bt. Độc tố có độ lớn từ 0,5 – 2 micron, không bền vững trong môi trường kiềm và acid, không tan trong nước, và trong nhiều dung môi hữu cơ nhưng tan trong dung dịch kiềm (pH > 10), tan trong dịch ruột của sân non bộ cánh vảy. 

Lần đầu tiên năm 1870, nhà bác học Pasteur đã phát hiện một loại vi khuẩn gây bệnh cho con tằm và đặt tên là Bacillus bombycis. Về sau, Berliner xác định đó là vi khuẩn Bacillus thuringiensis, có hơn 30 chủng khác nhau. Đến năm 1971, đã có danh sách 400 loại côn trùng mẫn cảm với các dòng Bt. 

Từ những năm giữa thập kỷ 70, thuốc trừ sâu Bt đã trở thành phổ biến và cạnh tranh với thuốc hóa học trừ sâu. Có 2 loại thuốc Bt, loại chứa cả tinh thể độc tố và bào tử (khoảng 107 bào tử/mg) và loại chỉ chứa tinh thể độc tố. 

Sử dụng: Sau khi phun, sâu ăn phải thuốc, tinh thể độc tố gây hiệu lực ngay và sau đó bị phân hủy, còn bào tử thì có thể tồn tại lâu, tiếp tục sinh sản và gây độc tố. 

Nhóm độc III, LD50 qua miệng > 8000mg/kg. Rất ít độc đối với người, môi trường và các loài thiên địch, không độc với cá và ong. TGCL 5 ngày. Loại Bt chứa bào tử rất mẫn cảm với tằm, nên ở những nơi có trồng dâu nuôi tằm chỉ nên dùng loại Bt không chứa bào tử. Tác động vị độc, không có hiệu lực tiếp xúc và xông hơi. Sau khi ăn phải lá cây có thuốc, chỉ sau một giờ sâu sẽ yếu và ngừng ăn, cơ thể đen dần, teo lại và chết sau vài ngày. 

Phổ tác dụng hẹp, chủ yếu có hiệu lực với sâu non bộ cánh vẩy. Sử dụng: Thuốc Bt dùng để phòng trừ các loại sâu tơ, sâu xanh, sâu khoang, sâu keo hại rau, đậu, thuốc lá, bông, ngô, đay. Thuốc Biobit 16K.WP, Biocin 16WP (chứa 16.000 i.u/mg, i.u = international unit = đơn vị quốc tế) sử dụng với liều lượng 1 – 2 kg/ha, pha với nồng độ 0,2 – 0,4% phun 400 – 500 l/ha.  

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác, không pha chung với thuốc có tính kiềm (như Bordeaux), phân hóa học, các thuốc trừ bệnh có nguồn gốc kháng sinh (như Kasugamycin, Validamycin) và thuốc có gốc đồng. Thuốc rất mẫn cảm với nhiệt độ cao và ẩm, cần bảo quản nơi khô và mát. 

8.3. Chế phẩm Virus trừ sâu

Virus nhân đa diện (nuclear polyhedrosis virus = nucleopolyhedrovirus – NPV) nằm trong nhóm Baculoviridae, được tách chiết lần đầu trên cơ thể ong ăn lá rừng tại Mỹ và Canada. Hiện đã có hàng chục chủng được tách chiết từ nguồn tự nhiên. 

NPV gồm nhiều hạt virus trong một nhân đa diện (polyhedron) có trong nhân tế bào bị bệnh. Hạt virus hình gậy, chứa một hay nhiều nucleocapsid, có một lớp vỏ (capsid) bao quanh. 

Capsid là sự kết hợp giữa AND và protein ở dạng không đồng nhất, tạo thành DNP và AND được xếp gọn trong DNP. Nhân đa diện là khối protein kết tinh, hình lưỡi liềm, chứa nhiều polypeptid kết tinh dạng mắt cáo, chứa các hạt virus bên trong; được bao bởi một lớp vỏ để chống sự mất nước và tia cực tím. 

Nhân đa diện có tính ổn định vừa phải, dễ bị kiềm hoá (dễ tan trong pH ≥ 9,5), dễ bị phá huỷ trong dịch ruột côn trùng (dịch ruột mang tính kiềm và có men phân huỷ). 

Tất cả các virus thể vùi phải xâm nhập vào ruột rồi mới gây hại cho côn trùng. Trong bụng côn trùng, virus chỉ tác động vào hạch tế bào ruột giữa và chỉ gây chết khi côn trùng bị lây nhiễm đầy đủ. Côn trùng mắc bệnh do ăn phải virus và các chất nền protein của virus được hoà tan trong ruột giữa côn trùng (có tính kiềm), sản sinh ra các phần tử virus. 

Những phần tử này đi qua màng hậu môn và các tế bào ruột giữa, bằng cách hoà vào các lông tơ nhỏ. Những phân tử virus hoà trong hạch tế bào biểu mô, chiếm các nhân của tế bào biểu mô, dạng trần và nhân sinh khối lên ở đây. 

Những phần tử virus đầu tiên dạng trần, không bị giữ lại. Sự tái tạo trước tiên sản sinh ra các phần tử không giữ virus nhưng sau đó, các phần tử virus được sản sinh, bao bọc lớp protein. Sự lây nhiễm bắt đầu và làm chết côn trùng.

NPV được sản xuất bằng sự nhân giống côn trùng nhiễm bệnh bằng nhiều cách

Nhân nuôi trong phòng thí nghiệm: sâu non và thức ăn nhân tạo được phun với liều NPV thích hợp. Phun với liều thấp, côn trùng không nhiễm bệnh; phun với liều cao, côn trùng bị chết sớm, làm giảm tổng sản phẩm virus. Sau đó đưa vào môi trường có nhiệt độ 23 – 29 độ C (tối thích 29 độ C). Tốc độ sinh trưởng virus phụ thuộc vào mật độ quần thể và kích thước bình nuôi, thời điểm lây nhiễm, kích thước sâu và tỷ lệ đực cái (con cái thường sản xuất nhiều NPV hơn con đực). Các vi khuẩn hoại sinh cũng ảnh hưởng nhiều đến hoạt tính của virus. Để thu virus, người ta nghiền nát một phần sâu bị nhiễm với ba phần nước, lọc qua vải mỏng, lấy dịch. Tách chiết trên máy ly tâm. Để làm sạch hơn, cần ly tâm lần nữa với dung dịch đường sacharose để có được dung dịch thể vùi. Chọn những quần thể sâu hại có mật độ cao, xử lý virus và vài ngày sau thu về những côn trùng bị bệnh, cho đông lạnh. Trước khi sử dụng, các ấu trùng đông lạnh, được nghiền nhỏ như bột để phun. 

Dùng kỹ thuật nuôi cấy tế bào: để sản xuất virus gây hại cho côn trùng. Để diệt côn trùng, NPV thường được hỗn hợp với vi khuẩn và protozoa. Thuốc trừ sâu virus được gia công dưới dạng lỏng, sữa, bột thấm nước, bột khô, hạt và dạng kem. Sản phẩm cần bảo quản ở nơi khô, lạnh không chiếu sáng trực xạ. 

Thời hạn bảo quản: 2 năm. Không được hỗn hợp với các chất oxi hoá, acid hay kiềm và nước được clo hoá. Không gây độc cho người, động vật có vú và môi sinh, môi trường. 

Nhiều sản phẩm virus trừ sâu đã xuất hiện trên thị trường thế giới và có hiệu quả rất cao trừ sâu gây hại bông, ngô, đậu đỗ, rau màu. Hỗn hợp Neodiprion sertifer NPV và Neodiprion lecontei NPV được dùng để trừ một số loài sâu non bộ cánh phấn cho một số loại cây trồng (sâu tơ, sâu đo hại rau; sâu đục củ khoai tây, sâu đục quả; sâu keo Spodoptera exigua, sâu xanh da láng hại bông, lạc, đậu xanh, nho, hành ớt… và một số loài sâu hại cây rừng). Một số loài khác như: Helicoverpa zea NPV; Mamestra brassiucae NPV cũng được dùng phổ biến.

Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu, sản xuất và sử dụng NPV. Thành công lớn nhất là hiệu quả dùng NPV trừ sâu xanh Helicoverpa armigera hại bông, thuốc lá; sâu đo Anomis flava hại đay; sâu róm hại thông… 

Ngoài các loại virus nhân đa diện còn có nhiều loại virus khác cũng có tác dụng trừ sâu như Cydia pomonella GV. 

8.4. Một số sản phẩm trừ sâu, nhện bắt nguồn từ sự lên men của xạ khuẩn

Hiện nay có nhiều loại thuốc trừ sâu nhện là sản phẩm của quá trình lên men của các loài vi sinh vật; trong đó xạ khuẩn đã sản sinh ra nhiều thuốc trừ sâu mới nhất. 

8.4.1. Nhóm thuốc Avermectin

Một trong 16 nhóm ester tự nhiên do xạ khuẩn Streptomycin avermitilis sản sinh, gồm hai chất Avermectin B1a và Avermectin B1b. Những thay đổi rất nhỏ trong hình thành phần của thuốc (hàm lượng và tỷ lệ hàm lượng Avermectin B1a và Avermectin B1b) cũng tác động đến hoạt tính và hiệu lực phòng trừ của sản phẩm.

Các sản phẩm Avermectin ở thể rắn có hiệu lực trừ côn trùng và nhện kém ở dạng lỏng. Vì vậy, các sản phẩm Avermectin đều ở dạng sữa. Gần đây, nhiều công ty đã sử dụng bao đựng các sản phẩm Avermectin thể rắn có thể tan trong nước. Loại thuốc này, dễ phân tán trong bình phun và tăng khả năng khả năng tiếp xúc của thuốc với vật phun và ít gây độc cho người sử dụng.

Các thuốc trong nhóm có phổ tác động rộng, trừ được nhiều loài sâu miệng nhai và miệng liếm hút thuộc bộ các vảy, bộ hai cánh, bộ cánh đều như sâu vẽ bùa, đục thân quả… và nhện ở liều lượng 5,4 – 2,5 g a.i./ha trên nhiều loại cây trồng như bắp cải và các loài rau khác, đậu tương, các loại cây ăn quả, cam chanh, nho, chè, bông, cây cảnh.

Thuốc có hiệu quả phòng trừ kiến lửa Sclenopsis invicta cao; có thể gây vô sinh hay giết chết kiến chúa. Có thể phun hay làm bả để diệt ấu trùng và trưởng thành hay kìm hãm sinh trưởng và làm ung trứng của dán. Chúng tác động đến côn trùng và nhện bằng con đường tiếp xúc và vị độc; nội hấp yếu hoặc không có tính nội hấp. Di chuyển trong cây yếu.

Các hợp chất Avermectin thẩm thấu mạnh vào mô lá. Do thuốc xâm nhập nhanh vào biểu bì lá (với sự giúp đỡ của men translaminase) rồi tích lũy ở đó. Vì vậy hiệu lực của thuốc kéo dài, ít chịu tác động của điều kiện thời tiết. Côn trùng và nhện bị trúng độc rất nhanh.

Sau phun 8 giờ, triệu chứng ngộ độc thể hiện rõ; nhưng phải sau 3 – 4 ngày tỷ lệ chết mới đạt cao nhất. Sau khi tiếp xúc với các thuốc trong nhóm, côn trùng ngừng ăn và chết vì đói. Các thuốc đã kích thích sự giải phóng GABA (γ – aminobutyric acid) gây kìm hãm sự vận chuyển xung động thần kinh, lượng ion Cl – trong tế bào thần kinh tăng lên, làm nhiễu loạn hoạt tính của hệ thần kinh. Các tế bào thần kinh phải hoạt động mạnh hơn, nên năng lượng mất nhiều, côn trùng và nhện bị tê liệt và chết.

Sâu hại ít có khả năng hình thành tính kháng hay khó hình thành tính kháng chéo với các thuốc Avermectin, nên có thể diệt trừ được cả các loài sâu đã kháng các thuốc trừ sâu khác. 

8.4.2. Abamectin

Là một disaccarit vòng lớn được phân lập từ quá trình lên men của Streptomyces avermitilis. Là hỗn hợp của > 80% Avermectin B1a và < 20% Avermectin B1b. Trong dung môi hữu cơ, abamectin bị oxy hoá nhanh. Không bền trong môi trường acid mạnh và kiềm. Bị tia cực tím phân huỷ nhanh. 

Hiện đã có thương phẩm của Avermectin B1, dùng để trừ côn trùng, nhện hại cây ăn quả và các cây trồng khác ở 50 nước. 

8.4.3. Emamectin

Là sản phẩm bán tổng hợp của VSV và là thế hệ thứ 2 của Avermectin không có tính nội hấp. Emamectin có hiệu quả trừ ấu trùng bộ cánh phấn trên rau và bông cao hơn Avermectin. 

8.4.4. Emamectin benzoate

Hỗn hợp chứa 90% emamectin B1a và 10% emamectin B1b cùng các muối benzoat của chúng. Hiệu lực của Emamectin benzoate ổn định hơn Emamectin. Hiện nay, nhiều nước đã dùng Emamectin benzoate để trừ sâu hại cây ăn quả và nhiều cây trồng khác đạt hiểu quả rất cao ở lượng 5,4 – 8,4g a.i./ha. Hiệu lực của thuốc bị giảm mạnh trong môi trường có ánh sáng. 

8.4.5. Nhóm Spinosad (từ xạ khuẩn Saccharopolyspora spinosa) 

Spinosad cũng kích động thụ quan axetylcholin nicotinic (nhưng tại vị trí khác với tác động của nicotin và imidacloprid), làm giảm hoạt động của GABA, làm cho côn trùng tê liệt và chết. 

Thuốc trừ sâu có tác dụng tiếp xúc và vị độc, có phổ tác động rộng, trừ các loại sâu hại thuộc bộ cánh cứng, hai cánh, cánh vảy, bọ rầy, trên các loại rau, đậu đỗ, cây lương thực cây công nghiệp, cây cảnh, cây trồng trong nhà kính, nhà lưới. 

Ngoài ra thuốc còn được dùng để trừ côn trùng gây hại sức khoẻ con người. Hiện nay chưa có thông tin về khả năng sâu hình thành tính kháng với spinosad. Rất ít độc với người, động vật máu nóng, sinh vật có ích khác. Độc cao với ong. Không gây hại cho môi trường. 

8.5. Tuyến trùng trừ sâu

Tuyến trùng trừ sâu trong đất có thể ký sinh trên côn trùng đất, nên chúng là nguyên liệu tuyệt vời để sản xuất các thuốc trừ sâu vi sinh. Sau khi vào đất, tuyến trùng phân tán và tấn công ngay côn trùng. Tuyến trùng xâm nhập vào cơ thể côn trùng qua thức ăn (như các loài tuyến trùng Stein rnema và Heterorhadditis) hoặc qua lỗ thở và hậu môn côn trùng. 

Ở trong ruột côn trùng, tuyến trùng chui qua vách ruột, đi vào hệ tuần hoàn. Ở đây, tuyến trùng sinh trưởng và phát triển khá nhanh, gây chết cho côn trùng trong 1 – 2 ngày. Trừ một số ít tuyến trùng sống được trong điều kiện khô dưới dạng bào nang, còn hầu hết tuyến trùng hoạt động trong điều kiện có màng nước bao quanh. Vì thế, tuyến trùng chỉ tác động đến các loài côn trùng sống trong đất, nơi chúng sống lâu hơn. 

Tuyến trùng Neoplectana carpocapsae có tác dụng như môi giới truyền vi khuẩn gây bệnh cho mối và gây chết mối. 

Ngoài các loài côn trùng ký sinh trực tiếp trên sâu hại và tuyến trùng đất, từ năm 1970, các loài tuyến trùng ký sinh cho côn trùng (EPN – entomo pathogenic nematodes) cũng được sử dụng. Những tuyến trùng này có khả năng cộng sinh với vi khuẩn Xenorhabdus spp. tạo tổ hợp ký sinh tuyến trùng/vi khuẩn. Hiện đã có 17 loài tuyến trùng thuộc giống Stenernema và 7 loài thuộc giống Heterorhabditis thuộc bộ Rhabditida có khả năng này. 

Sau khi xâm nhập, chúng có khả năng gây bệnh và làm chết vật chủ trong 48 giờ. Các EPN có khả năng ký sinh trên 200 loài côn trùng trong thí nghiệm (có một phần đời sống trong đất). 

Một số sản phẩm thương mại đã có bán trên thị trường để trừ: 10 loài cánh cứng; 19 loài sâu đục thân, tiện vỏ; 17 loài thuộc bộ cánh phấn; 14 loài thuộc bộ hai cánh trong y tế.

9. Thuốc trừ sâu hoá học khác

9.1. Acetamiprid 

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng bột rắn, điểm nóng chảy 98,9 độ C trọng lượng riêng 1,33g/cm3 . Tan trong nước (4,25 g/l ở 25 độ C) aceton (> 200 g/l), ethanol (> 200 g/l), dichloromethane (> 200 g/l) hexane (0,00654 g/l). Nhóm độc II, LD50 qua miệng 314 – 417mg/kg, LD50 qua da > 2000mg/kg, LC50 xông hơi > 300 mg/m3. Không kích thích da và mắt. Ít độc với cá (LC50 với cá chép > 100 mg/l trong 48 giờ), rất ít độc đối với ong mật.

Dư lượng tối đa cho phép (DLTĐ) với rau và quả là 5mg/kg, chè 50mg/kg, khoai tây 0,5mg/kg. Ức chế hoạt động của men ChE. Tác động tiếp xúc, vị độc, có khả năng nội hấp. Phổ tác dụng rộng, diệt trừ được các sâu non bộ cánh cứng, cánh vảy, 2 cánh, nửa cánh và cánh tơ. 

Sử dụng: Mospilan 3EC dùng phòng trừ bọ trĩ, rầy, rệp, bọ phấn, sâu khoang, sâu xanh, sâu vẽ bùa, dòi đục lá cho rau, dưa, ngô, chè, cà phê, cây ăn quả. 

Liều lượng sử dụng: 1,5 – 3 l/ha. (tương đương 50 – 100 g.a.i), pha nước với nồng độ 0,3 – 0,5%, phun 300 – 500 l nước thuốc cho 1 ha với cây ngắn ngày hoặc phun ướt đều tán lá cây lâu năm. 

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác, không pha chung với thuốc Bordeaux.

9.2. Diafenthiuron 

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng bột, màu trắng, điểm nóng chảy 149,6 độ C tan rất ít trong nước (0,05 mg/l ở 20 độ C), tan nhiều trong dung môi hữu cơ như acetone, toluene, bền vững trong nước, không khí, ánh sáng.

Nhóm độc III, LD50 qua miệng 2068mg/kg, LD50 qua da > 2000mg/kg. Ít độc với cá, độc với ong. TGCL 7 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc và xông hơi, có khả năng thấm sâu. Phổ tác dụng rộng, diệt được cả trứng sâu. 

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu và nhện hại cây trồng như sâu tơ, sâu xanh, rệp hại rau, sâu xanh da láng, sâu khoang, sâu đục quả, rệp hại đậu, sâu hại bông, sâu ăn lá, rệp sáp, bọ xít, rầy, nhện đỏ hại cây ăn quả, chè, cà phê. Pegasus 500SC sử dụng với liều lượng 0,5 – 1 l/ha pha với 300 – 400 lít nước phun trừ sâu cho rau, đậu, bông hoặc pha nước với nồng độ 0.1% phun ướt đều lên cây lâu năm.

Khả năng hỗn hợp: Có thể pha chung với nhiều loại thuốc trừ sâu bệnh khác.

9.3. Etofenprox 

Tính chất: Thuốc kỹ thuật ở thể rắn, màu trắng, điểm nóng chảy 36 – 38 độ C. Không tan trong nước, tan trong nhiều dung môi hữu cơ, bền trong acid và kiềm. 

Nhóm độc III, LD50 qua miệng 21440mg/kg. Rất ít độc với ong và các loài thiên địch, tương đối độc với cá. Thuốc có tác dụng vị độc, phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: phòng trừ nhiều loài sâu hại ăn lá và chích hút như rầy nâu, sâu cuốn lá lúa, bọ xít muỗi, rệp, sâu vẽ bùa.

Khả năng hỗn hợp: có thể pha chung với các loại thuốc trừ sâu bệnh khác. 

9.4. Fipronil 

Tính chất: Thuốc kỹ thuật thể rắn, không màu. Tan rất ít trong nước, tan trong acetone và một số dung môi hữu cơ khác. Thủy phân ở pH > 9, bền vững ở nhiệt độ cao, phân giải nhanh trong dung dịch nước dưới tác động của ánh sáng trực xạ. 

Nhóm độc I, LD 50 qua miệng 77 – 95mg/kg, LD 50 qua da 354 – 2000mg/kg. Độc với cá, rất độc với ong. TGLC 14 ngày, tác động tiếp xúc, vị độc, có khả năng nội hấp, phổ tác dụng rộng. 

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu đục thân, ăn lá và chích hút cho nhiều cây trồng (lúa, rau, cây ăn quả). Regent 5SC dùng xử lý hạt giống lúa để phòng trừ cua, dế, ốc, bọ trĩ, sâu đục thân, rầy nâu, hiệu quả có thể kéo dài tới 30 ngày, liều lượng 100CC thuốc trộn với 20 – 25 kg lúa giống. Regent 0,3 G là thuốc dạng hạt, rải xuống ruộng để phòng trừ sâu đục thân, sâu năn, rầy nâu cho lúa , liều lượng 10 kg/ha, sau khi gieo 15 – 20 ngày. Regent 0,2 G rải 15 kg/ha. Regent 800WG dạng bột hòa nước, dùng trừ bọ trĩ, sâu cuốn lá, sâu đục thân cho lúa, sâu tơ, sâu xanh cho rau, các loại sâu ăn lá, rầy cho cây ăn quả.

Liều lượng sử dụng: 0,2 – 0,3 kg/ha pha với nồng độ 0,05% phun ướt đều lên cây.

Khả năng hỗn hợp: có thể pha chung với nhiêu thuốc trừ sâu bệnh khác. 

9.5. Imidacloprid 

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng tinh thể, không màu, không mùi. Trọng lượng riêng 1,543 g/cm3 (20 độ C). Không tan trong nước, tan nhiều trong dung môi hữu cơ như hexane, dichloromethane, propand, toluene. 

Nhóm độc II, LD 50 qua miệng 450mg/kg, LD 50 qua da > 5000mg/kg. Ít độc với cá, độc với ong. TGCL 14 ngày. Tác động tiếp xúc, vị độc và nội hấp, phổ tác dụng rộng.

Sử dụng: Phòng trừ nhiều loại sâu ăn lá và chích hút cho lúa, ngô, khoai tây, rau, bông, mía và cây ăn quả. Có hiệu lực cao với các loại rầy, rệp, bọ trĩ. Ngoài ra, còn dùng trừ các sâu hại trong đất (như muối, sùng trắng…), xử lý hạt giống.

Liều lượng sử dụng: Admire 050EC là 0,6 – 0,8 l/ha, pha nước với nồng độ 0,15%. Confidor 100SL dùng 0,3 – 0,4 l/ha, pha nước với nồng độ 0,08 -0,1% phun ướt đều lên cây. Gaucho chủ yếu dùng xử lý hạt giống lúa, bông, đậu, để trừ ruồi đục gốc, bọ trĩ, rầy, rệp. Chế phẩm Gaucho 70WS dùng 40 – 50g thuốc trộn đều với 100kg hạt giống lúa, đậu, hoặc 0,5kg thuốc trộn với 100kg hạt giống bông.

Khả năng hỗn hợp: có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác.

9.6. Dinotefuran 

Tính chất: thuốc kỹ thuật ở thể rắn, điểm nóng chảy 94,5 – 101,5 độ C. Tan trong nước 54,3 g/l (ở 20 độ C). 

Nhóm độc III, LD50 qua miệng 2804mg/kg, qua da > 2000mg/kg. Ít độc với cá (LD50 với cá chép > 1g/l trong 96 giờ) TGCL 7 ngày. Thuốc trừ sâu vị độc và tiếp xúc, có khả năng nội hấp mạnh. Phổ tác dụng mạnh, phòng trừ được nhiều loại sâu miệng nhai và chích hút cho nhiều loại cây trồng.

Sử dụng: Oshin 20WP hiện đăng ký phòng trừ rầy, sâu hại lúa. 

Liều lượng sử dụng: 0,50 – 0,75 kg/ha, pha với nước nồng độ 0,1% phun ướt đều lên cây.

Khả năng hỗn hợp: khi sử dụng có thể pha chung với nhiều loại thuốc trừ sâu khác. Không pha chung với thuốc có tính kiềm mạnh như Bordeaux. 

9.7. Thiamethoxam 

Tính chất: Thuốc kỹ thuật dạng rắn, màu nâu sáng, trọng lượng riêng 4,47 g/m3 (20 độ C), mùi hôi nhẹ. Điểm nóng chảy 139 độ C, tan trong nước (4,1g/l ở 25 độ C), tan trong nhiều dung môi hữu cơ như methanol (10g/l), acetone (42g/l), acetronitrile (78 g/l) 

Nhóm độc III, LD50 qua miệng 1563mg/kg, LD50 qua da > 2000mg/kg. Ít độc với cá (LC50 > 100 ppm) và ong. TGCL 7- 14 ngày. Tác dụng vị độc và tiếp xúc, khả năng nội hấp mạnh. Phổ tác dụng rộng, phòng trừ được nhiều loại sâu ăn lá và chích hút cho nhiều loại cây trồng.

Sử dụng: Actara 25WG dùng phòng trừ rầy nâu hại lúa, rầy xanh, bọ trĩ, bọ phấn hại rau, cà chua…. Pha nước với nồng độ 0,015% phun ướt đều lên cây. Trừ rầy nâu hại lúa với liều lượng 30 – 50 g/ha, pha 1g thuốc/bình 8 lít nước, phun 3 – 5 bình cho 1000 m2 . Trừ bọ dừa bằng cách hòa nước phun lên đọt cây hoặc đục lỗ nhỏ lên thân cây rồi đổ dung dịch thuốc vào. 

Khả năng hỗn hợp: có thể pha chung với nhiều thuốc trừ sâu bệnh khác.

This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :