Home / Trang Trại / Kỹ thuật trồng & chăm sóc xà lách trái vụ theo VietGAP

Kỹ thuật trồng & chăm sóc xà lách trái vụ theo VietGAP

/

Hướng dẫn kỹ thuật trồng xà lách trái vụ theo tiêu chuẩn VietGAP như cách chọn đất, nước, thời vụ gieo trồng, phòng tránh sâu bệnh gây hại.

kỹ thuật trồng rau xà lách

1. Giới thiệu chung về cây xà lách

1.1. Nguồn gốc xuất xứ cây xà lách

Xà lách (Lactuca sativa var capitata L.) có nguồn gốc từ Trung Á được di thực vào Ấn Độ do người Anh và Bồ Đào Nha từ thế kỷ XVI và nó được dùng làm rau ăn và làm thuốc từ 4500 năm trước Công nguyên. Nó là rau phổ biến ở Hy Lạp và Italia. Ở các nước Tây Âu xà lách cuốn mới được biết và sử dụng vào thế kỉ XIV, nhưng loại xà lách xoăn thì được dùng từ rất lâu. Ngày nay, xà lách là loại rau ăn sống quan trọng của hầu hết các nước trên thế giới. Có một vài dạng dại của xà lách được sử dụng làm nguồn gen chống sâu và bệnh.

1.2. Giá trị kinh tế cây xà lách

Xà lách là một trong những loại rau quan trọng nhất ở các nước ôn đới, tuy nhiên nó cũng chiếm vị trí quan trọng ở các nước nhiệt đới và á nhiệt đới. Ở những nước ôn đới xà lách được trồng trong nhà có mái che bằng kính, hoặc bằng nhựa, tùy theo thời tiết cũng được trồng ở ngoài đồng. Xà lách chiếm diện tích lớn trong các loại rau ăn sống.

Trong y học cổ truyền xà lách có vị đắng, tính lạnh, bổ gân cốt, có tác dụng chữa bệnh gan, chứng mất ngủ… Ngày nay qua nghiên cứu cho biết trong thân lá của xà lách có các thành phần như lactucarium có tác dụng có thể so sánh với lactucin, acid lactic, asparagin, hyoscyamin, clorophin, vitamin A, C, D, E, các khoáng chất Fe, Canxi, P, I, Mn, Zn, Cu, Na, Cl, K, Co, As, các photphat, sunphat, sterol, beta caroten.

Các tính chất của xà lách là giải nhiệt, lọc máu, khai vị (vào đầu bữa ăn, nó kích thích các tuyến tiêu hóa), cung cấp các chất khoáng, giảm đau, gây ngủ, trị ho, trị đái tháo đường, lợi sữa, dẫn mật, chống thối.

Xà lách được chỉ định dùng làm thuốc trong các trường hợp thần kinh dễ kích thích, suy nhược tâm thần, đánh trống ngực, co giật nội tạng, chứng đau dạ dày, di mộng tinh, kích thích sinh lý, mất ngủ, mất khoáng chất, ho, ho gà, họ thần kinh, suyễn, đái đường, thống phong, tạng khớp, bệnh sỏi, viêm thận, hành kinh đau bụng, vàng da, sung huyết gan, táo bón.

2. Yêu cầu môi trường trồng cây xà lách

2.1. Yêu cầu về nhiệt độ

Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng sinh dưỡng của xà lách là 18-20°C, các giống xà lách cuộn yêu cầu nhiệt độ thấp hơn xung quanh 13-16°C, vì vậy ở các nước ôn đới khi nhiệt độ xuống thấp, người ta phải trồng xà lách trong nhà kính, nhà lưới có điều khiển nhiệt độ thích hợp cho cây phát triển. Nhiệt độ cao trên 22°C làm mầm hạt kéo dài và làm giảm chất lượng của lá, nhất là đối với các giống xà lách cuộn.

2.2. Yêu cầu về ánh sáng

Xà lách là cây ưa sáng, vì vậy ở các nước nhiệt đới, ánh sáng tự nhiên đủ cho cây sinh trưởng phát triển bình thường, nhưng ở các nước ôn đới phải thắp sáng cho cây khi trồng trong nhà kính vào mùa đông. Thông thường giai đoạn đầu của cây cần ánh sáng nhiều hơn giai đoạn sau. Tăng ánh sáng cho xà lách cũng làm tăng hàm lượng diệp lục và vitamin C trong lá cây, đồng thời tăng năng suất lên đáng kể.

Quang chu kỳ chiếu sáng cũng ảnh hưởng đến sự phát triển và phân hóa mầm hoa của cây xà lách, trong điều kiện ánh sáng ngày ngắn, các giống xà lách dễ ra hoa, do đó sẽ làm giảm năng suất.

2.3. Yêu cầu về nước

Xà lách có bộ rễ yếu, ăn nông nên đất phải đủ độ ẩm để cây phát triển tốt. Độ ẩm thích hợp nhất là 70-80% độ ẩm đồng ruộng, độ ẩm không khí là 65-75%.

2.4. Yêu cầu về đất và dinh dưỡng

Xà lách có thể trồng được ở loại đất thoát nước tốt, ưa cát pha đến thịt nhẹ, giàu dinh dưỡng và nhiều chất hữu cơ. Đất chai cứng, nghèo dinh dưỡng không thích hợp cho việc trồng xà lách vì bộ rễ kém phát triển, ăn nông. Đặc biệt xà lách mẫn cảm với đất chua, độ pH thích hợp nhất cho xà lách là 6-6,5. Riêng với xà lách khí CO2 rất quan trọng cho cây sinh trưởng, nhất là trong nhà kính người ta phun CO2 với nồng độ 1.000-1.500 ppm, còn ngoài đồng cần 300ppm trong không khí để cây sinh trưởng tốt. Nếu kết hợp phun CO2 và dinh dưỡng hữu cơ dạng lỏng cho cây còn làm tăng năng suất thương phẩm.

– Đạm: cần cho cây trong suốt giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng, bón đạm NH. cho xà lách tốt hơn bón đạm NO3. Nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy, khi cây hình thành bắp cần đạm hơn cả. Nếu đất nghèo dinh dưỡng có thể bón 25kg N nguyên chất cho 1 ha gieo trồng.

– Lân: giúp cho cây sinh trưởng tốt giai đoạn cây con, cứng cây, chống bệnh xâm nhập, tốt cho sự hình thành bắp, tăng độ chắc của bắp. Có thể bón 25kg P/ha.

Kali: giúp cây sinh trưởng khỏe, chống bệnh thối đen, thối nhũn. Có thể bón 25kg K/ha. Bón kali không làm tăng năng suất cho xà lách nhưng làm tăng chất lượng thương phẩm.

– Molypden: theo Adams và những người khác nếu bón tăng lượng đạm cho xà lách cần bón kèm them molypden với liều lượng 0,5 gr/m2.

– Kẽm: một số loại đất thiếu kẽm, biểu hiện bên ngoài cây cằn, mép lá quăn, gân lá có màu vàng, nếu có triệu chứng này cần phun kẽm sunphat.

3. Biện pháp kỹ thuật trồng xà lách trái vụ

3.1. Cách chọn đất trồng xà lách

Chọn đất luân canh với lúa, ngô, khoai, đậu; đất trồng có độ pH là 6-6,5, đất giàu mùn, tưới tiêu chủ động. Nơi trồng xà lách an toàn phải xa nguồn nước thải, các khu công nghiệp, xa nguồn nước thải của bệnh viện, khu dân cư và đường quốc lộ. Đất trồng phải bảo đảm tưới tiêu chủ động.

3.2. Giống và cây con

Ở vùng Đồng bằng sông Hồng và các tỉnh phía Bắc, Trung Bộ giống xà lách trồng phổ biến ngoài sản xuất là giống xà lách đăm, xà lách mỡ. Các tỉnh phía Nam, ngoài giống xà lách mỡ còn có các giống xà lách xoăn, xà lách tím. Có hai cách gieo hạt trong vườn ươm: gieo trực tiếp xuống đất và gieo vào khay bầu.

Cách thứ nhất: gieo trực tiếp xuống đất:

– Đất được cày bừa kỹ, nhặt sạch cỏ dại. Xử lý đất bằng mocap (20ml/8l) và sincosin (30ml/8l) tưới hoặc phun đều trước khi phay đất để hạn chế tuyến trùng. Khi trồng 1ha cải bắp cần 200-250 m2 vườn ươm; lên luống cao 25-30 cm, rộng 80-100 cm.

– Lượng phân bón lót cho 1 mẻ vườn ươm là: 1,5kg phân chuồng, 150g phân lân supe, 100g kali.

– Cách bón: rải phân đều trên mặt luống, đảo đều đất và phân, vét đất ở rãnh phủ lên mặt luống dày 1,5-2 cm.

– Lượng hạt cần cho 1 ha trồng xà lách là 350-450 g hạt (13-16g/sào) tuỳ thuộc vào giống, lượng hạt gieo cho 1m2 vườn ươm là 1,5-2,0 g.

– Cách gieo hạt: hạt giống nên ngâm trong nước ấm (3 sôi 2 lạnh) trong thời gian 20 phút trước khi gieo. Hạt gieo đều trên mặt luống, sau khi gieo phủ một lớp trấu hoặc rơm rạ chặt ngắn 5-10 cm, sau đó dùng ô-doa tưới đẫm nước. Trong 3-5 ngày sau gieo tưới nước 1-2 lần/ngày, khi hạt đã nảy mầm nhô lên khỏi mặt đất ngừng tưới 1-2 ngày, sau đó cứ 2 ngày tưới 1 lần. Khi cây được 2-3 lá thật tỉa bỏ cây bệnh, cây dị dạng, để khoảng cách cây cách cây là 3-4 cm. Tuyệt đối không tưới phân đạm trong giai đoạn vườn ươm. Vườn ươm gieo cây con nên có mái PVC che mưa hoặc tốt nhất gieo trong nhà lưới sáng để giữ cho cây không bị ảnh hưởng bởi mưa hoặc nắng quá.

Cách thứ hai: gieo hạt vào khay bầu:

– Để tiết kiệm hạt giống, công chăm sóc ở giai đoạn đầu và tăng độ đồng đều cây, cần sản xuất cây con trong khay xốp hoặc khay nhựa có kích thước 60×45 cm với 50-84 hốc/khay.

– Vật liệu làm bầu gồm 40% đất, 30% trấu hun hoặc mùn mục và 30% phân chuồng mục. Các thành phần trên được trộn đều, loại bỏ rơm, rác, vật rắn sau đó đổ đầy các hốc trên khay. Gieo hạt xà lách vào từng hốc, mỗi hốc 2-3 hạt, gieo xong phủ một lớp đất bột mỏng, tưới đủ ẩm rồi xếp khay trên giá cao cách mặt đất ít nhất 50cm trong nhà lưới có che mái bằng vật liệu sáng (nilon hoặc tấm nhựa trắng). Tưới nước hằng ngày cho đến khi cây đủ tiêu chuẩn đem trồng.

– Tiêu chuẩn cây giống tốt: cây gieo được 4-5 tuần, khoảng 30-35 ngày, có 3-4 lá thật có thể trồng cây xanh, khỏe, sạch sâu, bệnh, cao khoảng 5-8 cm.

3.3. Thời vụ gieo trồng xà lách trái vụ

– Xà lách trứng: gieo từ tháng 7 đến tháng 2 năm sau.

– Xà lách li ti: gieo từ tháng 3-4 để ăn trong vụ hè.

– Xà lách xoăn: gieo từ tháng 8 đến tháng 5 năm sau.

– Xà lách cuộn: gieo từ cuối tháng 9 đến tháng 11.

3.4. Làm đất, trồng cây xà lách

Làm đất kỹ, nhỏ, tơi xốp, lên luống cao 0,2m, rãnh rộng 0,2m, mặt luống 1m. Rắc phân lót trộn đều với đất, san phẳng mặt luống. Xử lý đất bằng thuốc vicarben liều lượng 27kg/ha phòng trừ sâu xám, 1kg cho 1 sào Bắc Bộ. Nếu có điều kiện nên phủ màng mỏng nông nghiệp lên mặt luống để tránh cỏ dại, rửa trôi dinh dưỡng đất, giảm công tưới nước, mùa đông giữ ấm cho cây nếu trồng các giống nhập của châu Âu. Nếu không dùng màng phủ, sau khi trồng xong nên phủ rơm vào gốc cây để tránh dí chặt đất, tạo độ thông thoáng cho rễ cây phát triển tốt.

Trồng cây vào buổi chiều mát, tưới đủ ẩm sau khi trồng. Trong điều kiện trái vụ, mùa mưa nên trồng xà lách trong vòm che thấp (kỹ thuật làm vòm che thấp đã được trình bày chi tiết trong phần: kỹ thuật trồng cây cải xanh ngọt).

3.5. Khoảng cách, mật độ

Nếu trồng giống địa phương, khoảng cách cây cách cây 20-25 cm, hàng cách hàng 25-30 cm, luống rộng 1m trồng 4 hàng mật độ 160.000 cây/ha. Nếu trồng giống nhập của châu Âu loại cuộn bắp, cây cách cây 45cm, hàng cách hàng 45cm hoặc 30cm, mật độ 111.000 cây/ha.

3.6. Phân bón cho xà lách

Không sử dụng phân tươi, nước phân tươi để bón cho cây. Chỉ dùng phân hoai mục hoặc phân hữu cơ vi sinh.

Lượng phân bón cho cây xà lách:

Loại phânPhân bón (kg/ha)Phân bón (kg/sào)Bón lót (%)Bón thúc (%) lần 1Bón thúc (%) lần 2
Phân chuồng hoai mục10.000-15.000350-540100
Đạm ure25-280,8-15050
Lân supe602100
Kali clorua250,95050

Cách bón:

Bón lót toàn bộ phân chuồng và phân lân, bón thúc chia làm các thời kỳ sau:

+ Lần 1: khi cây hồi xanh (sau trồng 7-10 ngày).

+ Lần 2: khi cây trải lá (sau trồng 20-25 ngày).

Có thể dùng phân bón lá (komix) phun đều cho cây vào 2 đợt nằm trong khoảng giữa thời gian các lần bón phân trên. Mỗi sào phun 2-3 bình (1 ha phun khoảng 600-800 lít phân đã pha), trước khi thu hoạch 10-15 ngày. Bón phân kết hợp với xới xáo, làm cỏ.

3.7. Cách chăm sóc xà lách

Khi tưới nước không dùng nước bẩn, nước ao tù, nước thải công nghiệp chưa được xử lý để tưới cho cây. Chỉ nên dùng nước phù sa hoặc nước giếng khoan để tưới cây. Xà lách rất cần nước vì vậy sau khi trồng mỗi ngày tưới đủ ẩm 1 lần, từ 8-10 ngày, khi cây hồi xanh 2-3 ngày tưới một lần. Có thể tưới tràn vào rãnh khi đủ ẩm phải tháo hết nước ngay. Cách tốt nhất là nên tưới phun cho cây vì xà lách trồng mật độ dày, làm tăng năng suất 30%, tưới rãnh làm rửa trôi lượng đạm bón cho cây.

3.8. Phòng trừ sâu bệnh hại cây xà lách

3.8.1. Phòng trừ các loại sâu

Xà lách thường bị các loại rệp và sâu đo gây hại, do đó cần áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp IPM cho cây, thường xuyên dọn vệ sinh đồng ruộng, có chế độ luân canh hợp lý giữa các cây trồng cạn và nước, giữa các cây trồng khác họ. Theo dõi thường xuyên để phát hiện sâu bệnh trên cây và có biện pháp phòng trừ kịp thời.

– Rệp (myzus persicae, myzus asealonicus và macrosiphum euphorbiae) thường phá hoại ở vụ chính, vào thời điểm nhiệt độ không khí thấp, độ ẩm không khí thấp. Nếu xuất hiện rệp nên phun bằng thuốc trừ sâu sinh học: BT, rotenone, thuốc chiết xuất từ cây neem, không nên dùng thuốc hóa học vì xà lách là loại rau ăn sống, dễ gây ngộ độc.

– Sâu đo thường phá hại vào vụ sớm, nhiệt độ không khí cao, độ ẩm không khí cao. Sâu đo thích ăn cây non hơn cây già nên phun bằng thuốc sinh học BT.

– Sâu xám (agrotis ipsilon) sống trong đất, phá hại khi cây mới trồng, vì vậy trước khi trồng cây 10-15 ngày nên xử lý đất bằng vicarben với liều lượng 1kg/sào Bắc Bộ.

3.8.2. Phòng trừ bệnh

Ở cây xà lách thường xuất hiện bệnh chết thắt cây con do nấm rhizoctonia solani và pythium ultinum gây ra ở hai thời kỳ của cây trước nảy mầm và sau nảy mầm. Phòng tránh bằng việc tưới nước cân đối không để độ ẩm đất quá cao, phun phòng bằng thuốc nấm trichoderma.

Bệnh thối rễ do nấm pythium ultinum gây ra, xuất hiện khi đất dí chặt, tưới quá nhiều nước, do vậy cần làm cho đất thông thoáng, bón thêm vật liệu hữu cơ cho đất tơi xốp; đồng thời cần trồng luân canh với cây trồng khác.

– Bệnh sương mai do nấm bremia lactucae gây ra khi độ ẩm đất và không khí quá cao. Dùng mancozeb phun 5 ngày 1 lần, luân canh cây trồng có hiệu quả hơn.

– Bệnh thối thân do nấm sclerotinia sclerotiorum gây ra, nên trồng cây đúng mật độ, đất trồng phải để ải, dọn vệ sinh để hạn chế bệnh, bón đạm và kali cân đối, bón nhiều phân hữu cơ, hạn chế dùng phân hóa học. Đối với loại bệnh này cần xử lý đất và xử lý hạt giống trước khi gieo hạt để hạn chế bệnh.

Đối với việc trồng cây xà lách cần áp dụng phương pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp (IPM) để phòng bệnh hại. Phải ngừng phun thuốc bảo vệ thực vật 20 ngày trước khi thu hoạch.

3.9. Thu hoạch xà lách trồng trái vụ

Thu hoạch xà lách tùy theo dạng cây và mục đích sử dụng. Loại xà lách cuộn bắp thu hoạch khi bắp đã cuộn chặt, sử dụng trong gia đình có thể thu sớm hơn, còn bán thương phẩm thu hoạch khi bắp đã cuộn chắc hoàn toàn. Loại này sau trồng 50-90 ngày sẽ cho thu hoạch. Nên thu hoạch tránh những ngày mưa và sương mù vì loại này ròn, vận chuyển dễ bị nát lá ngoài.

Bảo quản: Xà lách bảo quản được 3-4 tuần trong điều kiện lạnh 0°C, độ ẩm 90-95%.

This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :