Home / Trang Trại / Kỹ thuật săn ong & nuôi ong trong đõ, thùng gỗ, hốc cây cố định

Kỹ thuật săn ong & nuôi ong trong đõ, thùng gỗ, hốc cây cố định

/

Để đạt được hiệu quả cao trong việc nuôi ong mật, người chăn nuôi cần tập trung vào nhiều khía cạnh, bao gồm việc chọn lựa giống ong, địa điểm nuôi, kỹ thuật tạo chúa, và quy trình thu hoạch mật.

kỹ thuật săn ong

1. Săn ong

Trong tự nhiên, loài ong A.cerana thường xây tổ trong các hốc cây, hang đá, và đôi khi cả trong tổ mối dưới lòng đất. Việc săn tìm ong thường được thực hiện bằng cách lắng nghe âm thanh của ong khi chúng bay ra hoặc bay vào tổ trong quá trình lấy mật, thu thập phấn hoa, và đặc biệt là khi ong đang thực hiện hành động bài tiết để tìm địa điểm tổ. Một số người săn ong có kinh nghiệm sẽ quan sát và theo dõi ong thợ khi chúng đi lấy nước hoặc thức ăn, và theo dõi hướng bay của chúng về tổ.

Khi ong lấy nước hoặc thức ăn và bay về tổ, nếu chúng bay lên cao ngay sau khi hoàn thành nhiệm vụ, đó là dấu hiệu rằng tổ ong ở gần. Ngược lại, nếu chúng bay thấp và sau đó tăng độ cao dần, đó là dấu hiệu rằng tổ ong ở xa. Người săn ong sẽ theo dõi hướng bay của chúng để xác định vị trí chính xác của tổ.

Khi phát hiện ra tổ ong, người săn sẽ mở rộng cửa tổ và sử dụng khói hoặc lửa để làm ong trở nên bình tĩnh. Sau đó, họ sử dụng dao để cắt bánh tổ, rút mật ra và tiếp tục với quá trình lấy nhộng và ấu trùng để sử dụng hoặc chế biến thành rượu.

2. Nuôi ong trong hốc cây, hốc đá

Ở miền Bắc Việt Nam, nơi có rừng cây rậm rạp như các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Sơn La, Lai Châu, nguồn ong tự nhiên phong phú, đặc biệt trong vụ xuân hè. Các người dân ở đây thường thực hiện hình thức nuôi ong đơn giản bằng cách mở rộng lỗ tổ để khai thác mật khi phát hiện ra tổ ong. Sau quá trình khai thác, họ lại bịt kín lỗ tổ để chờ mùa sau khi ong quay lại làm tổ.

Trước khi mùa ong quay lại, người nuôi ong thường tiến hành làm sạch mạng nhện và bánh tổ cũ. Sau đó, họ để lại vài lỗ nhỏ để ong có thể bay vào tổ. Sau 2-3 tháng, ong trở về và có thể thu hoạch mật.

Đây là một phương pháp nuôi ong đơn giản nhất, không đòi hỏi đầu tư nhiều về tài chính, chỉ cần công sức lao động. Dưới mỗi tổ ong, người nuôi thường đặt khắc dấu riêng để xác định chủ nhân sở hữu. Mỗi hộ có thể sở hữu từ 20 đến 100 hốc ong như vậy và thu được khoảng 20-100kg mật mỗi năm từ hoạt động nuôi ong tự nhiên này.

3. Nuôi ong trong thùng vuông, đõ trong có bánh tổ cố định 

Đõ ong tròn nằm:

  • Chất liệu và kích thước: Được làm từ khúc cây rỗng với đường kính khoảng 30 – 40cm và chiều dài 60 – 80cm. Hai đầu của đõ đã được đậy kín bằng hai tấm ván, được phủ bằng bùn để tạo bề mặt trơn tru, sau đó được đục vài lỗ nhỏ ở giữa thân để ong có thể bay ra và bay vào tổ.
  • Vị trí đặt: Thường treo ở hiên nhà hoặc đặt trên trạc cây hình chữ X. Ong có thể xây tổ dọc hoặc ngang tùy thuộc vào vị trí của cửa tổ.

Đõ tròn đứng:

  • Hình dạng và kích thước: Có hình dạng và kích thước tương tự như đõ nằm ngang, nhưng đặc biệt vì được đặt đứng. Ong sẽ xây tổ ở nắp trên của đõ. Việc thu mật hoặc kiểm tra chỉ cần nhấc nắp đõ lên là có thể thực hiện được.

Cả hai loại đõ tròn này đều là lựa chọn phổ biến trong việc nuôi ong đơn giản và tiện lợi. Chúng cung cấp không gian cho ong để xây tổ và đặt ở những vị trí thuận lợi, giúp người nuôi ong thuận tiện trong việc kiểm tra và thu mật mật ong.

4. Nuôi ong trong thùng vuông, thùng chữ nhật

Thùng ong:

  • Kích thước: Chiều dài khoảng 50 – 60cm, chiều rộng 25 – 30cm, và chiều cao 25 – 30cm. Hai đầu của thùng được đậy chặt bằng gỗ và chứa vài lỗ nhỏ để ong có thể bay ra và vào tổ, xây tổ bám vào nắp thùng.

Ưu điểm của các kiểu thùng, đõ này:

  • Dễ làm và chi phí thấp: Các loại thùng, đõ được làm từ vật liệu phổ biến và giá rẻ.
  • Chi phí đầu tư thấp: Yêu cầu ít vốn đầu tư so với các hệ thống nuôi ong phức tạp.

Nhược điểm:

  • Thao tác kiểm tra khó khăn: Khó khăn trong việc kiểm tra tình hình của đàn ong, ong chúa, hoặc phát hiện các vấn đề sức khỏe của ong.
  • Không chủ động chia đàn: Không thuận tiện để thực hiện quá trình chia đàn, cần thiết để phát triển đàn ong.
  • Thao tác khai thác mật khó: Việc lấy mật đòi hỏi thao tác khó khăn, mất nhiều thời gian, và có thể làm bánh tổ bị bốc bay.

Một số điểm cần lưu ý khi khai thác mật:

  • Thu mật vào thời điểm hợp lý: Nên thu mật khi nguồn hoa còn, tránh thu ở vòng cuối của mùa hoa.
  • Thu mật một cách cân đối: Để lại một số bánh tổ cho đàn ong, thông thường là từ 1/2 đến 1/3 số bánh tổ không được khai thác.
  • Khi cắt bánh tổ: Cần chú ý cắt phần mật riêng biệt và giữ lại phần nhộng và ấu trùng, sau đó buộc trả lại cho đàn ong để bảo toàn hệ thống tổ ong.

5. Nuôi ong trong thùng có thanh xà

Đây được coi là hình thức nuôi ong tiên tiến nhất trong phương pháp nuôi ong cổ truyền và thường được xem là “nền móng” của phương pháp nuôi ong hiện đại. Người nuôi ong thường sử dụng các đõ và thùng, sau đó đặt các thanh xà ngang để mỗi thanh xà đó, ong sẽ xây một bánh tổ dọc theo xà (xà có chiều rộng từ 2 – 2,5cm và chiều dài tùy thuộc vào chiều dài của thùng hoặc đõ).

Ưu điểm:

  • Kiểm tra và theo dõi thuận tiện: Có thể kiểm tra từng bánh tổ một một cách dễ dàng.
  • Chủ động tạo chúa và chia đàn: Thuận lợi trong việc tạo chúa và chia đàn.
  • Bánh tổ không bị hỏng: Việc cắt riêng phần mật ra và giữ lại phần nhộng, ấu trùng giúp bảo toàn bánh tổ mà không làm hỏng chúng.
  • Năng suất mật cao: Có thể đạt được năng suất mật bình quân cao (3 – 5 kg/đàn/năm).
  • Chất lượng mật tốt: Việc thu được toàn bộ phần vít nắp giúp bảo toàn chất lượng mật.

Nhược điểm:

  • Không thích hợp cho vận chuyển: Không thuận tiện để vận chuyển thùng đi xa do có nguy cơ vỡ bánh tổ.
  • Làm mới phần chứa mật: Khi lấy mật, phải phá bỏ toàn bộ phần chứa mật, điều này làm cho ong phải xây lại phần chứa mật mới.

2. Các phương pháp bắt ong về nuôi

2.1. Hánh ong

Hánh ong là việc sử dụng các thùng và đõ để bẫy ong, được đặt ở các vị trí thuận lợi để hấp dẫn ong về và làm tổ. Trong miền Bắc của nước ta, vào tháng 10 và tháng 11, ong thường di cư từ các vùng núi cao xuống vùng thấp ấm áp hơn. Các thùng và đõ được chuẩn bị sạch sẽ và khô ráo, sau đó sử dụng sáp đun chảy rót vào để tạo mùi kích thích ong trinh sát. Các thùng và đõ này thường được đặt dưới hiên nhà hoặc ngoài vườn, trên đồi cây, với hướng cửa tổ phải thoáng đãng.

Chiến lược:

  • Các thùng và đõ được vệ sinh sạch sẽ và khô ráo.
  • Sử dụng sáp đun chảy để tạo mùi kích thích ong trinh sát.
  • Đặt các thùng và đõ ở các vị trí thuận lợi, dưới hiên nhà hoặc ngoài vườn, để hấp dẫn ong về làm tổ.
  • Hướng cửa tổ phải thoáng đãng.

Hiệu quả:

  • Ở những vùng có nguồn hoa nhiều, có tới 70 – 80% số thùng và đõ đã có ong về làm tổ.
  • Nếu có ong làm tổ trong rừng, chúng có thể được chuyển về nhà để tận dụng nguồn mật tốt.

2.2. Bắt ong trinh sát (ong soi đó)

Ong trinh sát, hay còn được gọi là ong soi, là loại ong thợ có nhiệm vụ tìm kiếm nơi mới để đàn ong có thể xây tổ. Việc bắt ong trinh sát thường được thực hiện vào thời điểm tháng 10, tháng 11 (khi ong di cư) hoặc tháng 3, tháng 4 (mùa ong chia đàn).

Ong trinh sát thường tìm kiếm nơi mới trên các cây lớn, cột hoặc tường nhà. Chúng có xu hướng bay chậm từ trên xuống và sau đó lại bay từ dưới lên. Khi bay, chúng dùng hai chân sau để đánh mạnh xuống và phát ra tiếng to hơn so với các loại ong khác.

Quy trình bắt ong trinh sát:

  • Sử dụng vợt (có thể làm từ vải màn) để bắt ong soi từ không khí và cho vào các thùng, đõ đã chuẩn bị sẵn.
  • Nhốt ong lại trong khoảng 5 – 10 phút để chúng quen với môi trường.
  • Thả ong trinh sát ra khỏi vợt. Nếu chúng chấp nhận, chúng sẽ kéo nhau đến làm tổ tại nơi đã chuẩn bị.

Sử dụng đõ mồi:

  • Các đõ mồi có kích thước khoảng 40 – 45cm chiều dài và 20cm chiều rộng.
  • Bên trong đõ có lõm và lõm, được thơm mùi sáp để hấp dẫn ong soi.
  • Đôi khi, người ta sử dụng đõ mồi để nuôi một đàn bắt được cuối cùng, để đảm bảo đõ luôn giữ mùi sáp và mật. Khi mùa sau đến, đàn đó được chuyển sang thùng khác và lấy đó làm đồ mồi tiếp theo.

2.3. Bắt ong trong hốc cây, hốc đá

Khi phát hiện đàn ong ẩn náu trong hốc cây hoặc hốc đá, việc bắt chúng đòi hỏi một số bước cụ thể. 

Dưới đây là quy trình chi tiết:

  • Sử dụng công cụ để mở rộng cửa tổ và tạo ra không gian để làm việc.
  • Sử dụng khói để làm cho ong dạt ra khỏi tổ, giúp quá trình bắt ong diễn ra dễ dàng hơn.
  • Cắt lấy các bánh tổ gắn lên khung cầu để chúng có thể được chuyển vào thùng, cầu.
  • Sử dụng nón bắt ong để hứng toàn bộ ong từ cửa tổ (lưu ý đánh dấu nơi mà ong tụ đông, vì ong chúa thường ở gần đó).
  • Xử lý đàn ong ở sâu trong hốc đá: Sử dụng bùn đất trát kín cửa tổ, sau đó mở lỗ tổ sau khi ong đã bay ra ngoài. Sử dụng khói để đuổi ong ra khỏi tổ và sau đó sử dụng nón bắt ong để hứng chúng.
  • Bảo quản ong bắt được: Treo nón ở nơi râm mát và chuẩn bị thùng, cầu có đầy đủ thức ăn, ấu trùng, và nhộng. Rước toàn bộ số ong đã bắt vào thùng vào khoảng 15 – 17h chiều.
  • Chăm sóc đàn ong bắt được: Cho ong ăn thêm và bắt từng đàn một cho đến khi chúng ổn định.

Chú ý: Quá trình này đòi hỏi sự chuyên nghiệp và cẩn thận để đảm bảo an toàn cho người thực hiện và đàn ong.

2.4. Bắt ong di cư, ong chia đàn, bốc bay

Khi đàn ong đang di cư hoặc trong quá trình chia đàn, bắt chúng đòi hỏi sự nhanh nhẹn và chính xác. 

Dưới đây là một số bước để thực hiện quy trình này:

  • Dùng tầm nhìn hoặc tai để phát hiện ra đàn ong đang di cư hoặc chia đàn.
  • Ném đất hoặc cát vào giữa đàn ong đang bay, tạo điều kiện để chúng tập trung lại vào một điểm cụ thể.
  • Dùng nón bắt ong để hứng chúng từ điểm tập trung.
  • Chuẩn bị sẵn thùng sạch và cầu ong để chúng có thể vào trong.
  • Khi đã hứng được một lượng đủ lớn ong trong nón, đưa chúng vào thùng cầu ong.
  • Bảo quản và chăm sóc: Giữ thùng nói và bảo quản chúng ở một nơi râm mát, an toàn. Cung cấp đầy đủ thức ăn và chăm sóc cho đàn ong để chúng ổn định.

Chú ý: Quá trình này đòi hỏi kỹ thuật và sự nhạy bén để tránh sự xáo lạc của đàn ong và đảm bảo an toàn cho người thực hiện.

3. Sang thùng ong

Sang thùng ong là một bước quan trọng trong quá trình quản lý đàn ong, đặc biệt là trước vụ mật. Dưới đây là các bước chi tiết:

Thời điểm: Thời điểm thích hợp là trước vụ mật, khoảng 30 – 35 ngày.

Điều kiện:

  • Đàn ong cần đảm bảo số lượng quân và bánh tổ tương đương 3 cầu tiêu chuẩn.
  • Đàn ong cần có đầy đủ thức ăn, nhộng, và ấu trùng.
  • Đàn ong không được bị bệnh.

Dụng cụ:

  • Thùng ong.
  • Khung cầu có dây thép.
  • Dao.
  • Dây buộc bánh tổ.
  • Nẹp tre.

Thao tác:

  • Chuẩn bị thùng mới: Đặt đõ sang một bên và đặt thùng mới vào vị trí của đõ đó.
  • Thổi khói nhẹ để đánh bại đàn ong và làm cho chúng yên tâm.
  • Cắt bánh tổ và gắn lên khung cầu: Sử dụng dao để cắt hết các bánh tổ và gắn chúng lên khung cầu đã được căng dây thép.
  • Đưa bánh tổ và ong chúa vào thùng mới: Dùng dao để đưa toàn bộ bánh tổ và ong chúa từ thùng cũ vào thùng mới. Chú ý đảm bảo có đủ thức ăn, nhộng và ấu trùng từ một đàn khác cho đàn mới sang thùng.
  • Rũ mạnh cả đõ ong xuống đất để ong thợ tự bay vào thùng mới.
  • Chăm sóc sau khi sang thùng: Tối cho ong ăn thêm siro. Thực hiện thao tác nhanh để tránh làm lạnh ấu trùng. Sau 2-3 ngày, kiểm tra và cởi dây buộc nếu cần.

Chú ý: Thực hiện thao tác một cách nhẹ nhàng và nhanh chóng để giảm stress cho đàn ong.

This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :