Home / Trang Trại / Dụng cụ, vật tư nuôi ong không thể thiếu & cách chọn loại tốt

Dụng cụ, vật tư nuôi ong không thể thiếu & cách chọn loại tốt

/

Các loại dụng cụ nuôi ong không thể thiếu gồm thùng nuôi ong, thùng quay mật, cầu nuôi ong chúa, kim đi trùng, chân tầng, máng cho ong ăn, đồ bảo hộ.

dụng cụ nuôi ong

1. Thùng nuôi ong

Thùng ong, trong lĩnh vực nông nghiệp, được coi là một “ngôi nhà” đặc biệt dành cho con ong. Để đảm bảo rằng quá trình nuôi ong diễn ra dễ dàng và hiệu quả, việc lựa chọn thùng ong phù hợp là điều vô cùng quan trọng. Một thùng ong được xem là tốt phải phù hợp với các điều kiện môi trường và đặc điểm sinh học của loài ong.

1.1. Các loại thùng ong truyền thống

Trong quá khứ, người dân ta thường sử dụng các loại thùng nuôi ong gọi là “đõ ong” có hình dạng truyền thống như sau:

Kiểu đõ nằm:

  • Được thiết kế dạng hình trụ, thường đặt nằm ngang.
  • Đường kính của đõ thường nằm trong khoảng từ 30 – 40cm và chiều dài từ 60 – 80cm.
  • Hai đầu của đõ được bịt kín chỉ để lại một vài lỗ nhỏ để ong có thể ra vào.
  • Đõ thường được làm bằng gỗ rỗng hoặc có thể được đan bằng tre, mây, thậm chí còn được làm bằng bùn rơm.
  • Để đảm bảo nhiệt độ ổn định bên trong, thành của đõ phải đủ dày, từ 2cm trở lên. Điều này giúp bảo vệ tổ ong khỏi thay đổi nhiệt độ đột ngột.
  • Ong thường bám vào thành đõ ở phía trên để xây tổ.
thùng nuôi ong mật kiểu đõ nằm ngang

Kiểu đõ đứng:

  • Tương tự như kiểu đõ nằm, nhưng đặt đứng.
  • Ong bám vào nắp trên của đõ để xây tổ, và nắp thường đặt lọt vào trong đõ cách mặt xà từ 20 – 30mm.
  • Xà ngang thường được làm bằng tre hoặc gỗ để ong có thể bám vào xây tổ.
  • Chiều cao của đõ từ 35 – 50cm và đường kính bên trong từ 35 – 40cm. Kiểu này rất thuận tiện cho việc kiểm tra và thu hoạch mật ong.
thùng nuôi ong mật kiểu đõ đứng có thanh xà 2

Kiểu thùng vuông hoặc hình chữ nhật có thanh xà:

  • Kiểu này tương tự như kiểu đõ đứng có thanh xà.
  • Thùng thường có chiều dài khoảng 50 – 60cm, chiều rộng 25 – 30cm, và chiều cao 25 – 30cm.
  • Hai đầu của thùng được bịt kín và chỉ để lại một số lỗ nhỏ cho ong có thể bay ra vào.
thùng nuôi ong mật kiểu đõ đứng có thanh xà

Những loại thùng ong truyền thống này đã được sử dụng từ lâu trong nghề nuôi ong và phù hợp với môi trường nuôi ong tại nhiều vùng miền. Tuy nhiên, việc nắm vững kiến thức khoa học mới nhất trong lĩnh vực này cũng rất quan trọng để cải thiện hiệu suất nuôi ong và bảo vệ sự tồn tại của loài ong trong tương lai.

1.2. Thùng ong cải tiến

Thùng nuôi ong đã trải qua một quá trình cải tiến dựa trên các đỗ ong nuôi cổ truyền, và suốt hàng nghìn năm, người nuôi ong đã không ngừng nghiên cứu và phát triển để tạo ra những “ngôi nhà” phù hợp nhất cho loài ong trong tự nhiên. Một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực này là sự phát minh của Lorenzo Langstroth (Mỹ) vào năm 1851, khiến cho nghề nuôi ong bước vào một giai đoạn mới. Đây là thời điểm khi các thùng nuôi ong có cấu trúc cầu di động được sử dụng phổ biến.

thùng ong cải tiến của Lorenzo Langstroth

Ở Việt Nam, kiểu thùng nuôi này đã được áp dụng từ những năm 1960 với kích thước cầu di động 42 x 22cm. Đây được xem là kiểu thùng nuôi ong nội được tiêu chuẩn hóa và áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Việc áp dụng kiểu thùng này đã giúp tạo ra sự đồng nhất trong quy trình nuôi ong và quản lý ong, cũng như cải thiện hiệu suất sản xuất mật ong.

1.3. Yêu cầu kỹ thuật của thùng nuôi ong

Để tạo ra thùng nuôi ong phù hợp với đặc điểm sinh vật học của loài ong nội và thuận lợi cho công tác chăm sóc, quản lý, người nuôi ong cần xem xét các yếu tố sau:

Phù hợp với đặc điểm sinh vật học của loài ong nội:

  • Thùng ong cần phải phù hợp với tính tụ đàn của ong. Ong thường tụ đàn theo hình cầu với đàn không lớn. Vì vậy, kích thước thùng cần phải được thiết kế sao cho phù hợp, và số lượng cầu (khoảng ≤ 10 cầu) để đảm bảo ong chúa có thể điều hành cả đàn và quản lý môi trường bên trong thùng.
  • Chiều dài của cầu ong tiêu chuẩn thường là 42cm, và chiều rộng của xà trên cầu cộng với thước chèn đúng bằng khoảng cách giữa 2 tâm bánh tổ trong tự nhiên, thường là 3,2cm. Điều này giúp ngăn ngừng ong xây lưỡi mèo, duy trì nhiệt độ và bảo vệ cầu khỏi việc gãy khi vận chuyển đàn ong.

Thuận lợi cho công tác chăm sóc, quản lý và di chuyển:

  • Thùng ong cần phải nhẹ, phù hợp với người lao động Việt Nam và dễ dàng sử dụng. Nó cũng phải được thiết kế để thuận lợi cho việc kiểm tra đàn ong, mở, đóng nắp và nhấc cầu lên. Nắp và cầu nên có thể sử dụng chung cho cả trại ong để dễ điều chỉnh thế đàn ong (viện cầu).
  • Thùng ong cần có cửa sổ bịt lưới sắt để thuận tiện cho việc kiểm tra và quản lý đàn ong. Các tính năng này cũng giúp trong việc cho ong ăn, uống, chống nhiệt độ cao và rét, làm vệ sinh và thu hoạch sản phẩm. Đặc biệt, thùng cần phải dễ dàng di chuyển, có khả năng bốc dỡ nhẹ nhàng để thuận lợi cho việc nhập ghép đàn ong và xử lý các vấn đề liên quan đến sức kháng và sức kháng bệnh.
thùng nuôi ong mật kiểu đõ nằm ngang 2

Giá thành hợp lý:

  • Trong quá trình sản xuất thùng ong, cần chọn cách đơn giản để tiết kiệm thời gian và nguyên liệu. Nguyên liệu nên được tận dụng từ nguồn địa phương, dễ kiếm và tiết kiệm gỗ. Loại gỗ tốt nhất để đóng thùng ong là gỗ thông, tuy nhiên, có thể sử dụng gỗ gạo, mít, mỡ, xoan rừng tùy theo khu vực.

Tiêu chuẩn hóa thùng ong:

  • Thùng ong cần phải đáp ứng tiêu chuẩn về chất lượng và kích thước. Thành thùng (ván) cần có độ dày từ 1,2 – 2cm. Thùng cũng có thể được sơn bằng các màu xanh, trắng hoặc vàng để ong dễ nhận ra tổ, và để bảo quản thùng. Ngoài việc sử dụng gỗ, thùng ong cũng có thể được làm bằng các vật liệu khác như lá dừa, thân dừa, cót ép, gạch, đặc biệt là trong những vùng hiếm gỗ hoặc khi gỗ có giá đắt.
Các chi tiếtChiều dàiChiều rộngChiều dàyGhi chú
Khung cầu gồm:
– Xà trên
– Xà dưới
– Hồi cầu

42
36
22

2,8
1
2,8

1
1
1
Hai tai cầu dài 1.7cm. Dùi 3 lỗ luồn dây thép
Thành thùng gồm:
– Thành bên
– Hồi trước
– Hồi sau

42,5
30-40
30-40

26
23
26

>2
>2
>2
Có cửa sổ 10×10
Nắp thùng gồm:
– Nóc
– 2 thành bên
– 2 đầu

47
47
34

38
5
5

2
2
2
Ván ngăn gồm:
– Ván
– Xà trên

38
42

22
2,5

1
1
Thước ong4210,7
Các chi tiết khác gồm:
– Sân ong
– Chắn cửa
– Cửa tổ
– Giá đỡ cầu
– Đai thùng

30-40
30-40
5
30-40
phủ bì

5
5
1
2
3

>2
1
1
1
>2
Kích thước thùng ong nội địa

Khả năng chống kiến và an toàn:

  • Chân thùng ong cần được thiết kế có hệ thống chống kiến để ngăn ngừng kiến xâm nhập vào tổ ong và gây hại đàn ong.

1.4. Một số dạng thùng ong chuyên dụng khác

Các loại thùng nuôi ong có chức năng và ứng dụng đa dạng trong quá trình quản lý và chăm sóc đàn ong, bao gồm:

Thùng giao phối:

  • Đây là loại thùng được sử dụng đặc biệt để thực hiện quá trình giao phối cho chúa ong tơ vào thời điểm cần thay đổi chúa. Kích thước của thùng này thường tương tự như thùng nuôi ong bình thường, nhưng chiều rộng của nó thường nhỏ hơn (thường đủ cho 2 cầu ong).
  • Thùng giao phối giúp kiểm soát việc giao phối chính xác và hiệu quả trong quá trình nuôi ong.
thùng để ong giao phối

Thùng nuôi ong ghép:

  • Thùng này thường được sử dụng trong thời kỳ chuyển tiếp qua mùa đông và mùa đông. Lúc này, tỷ lệ sinh sản của đàn ong thường giảm đi, do đó, người nuôi ong sử dụng thùng nuôi ong ghép để tạo ra môi trường ấm hơn cho đàn ong.
  • Thùng nuôi ong ghép giúp tăng nhiệt độ bên trong tổ, giúp đàn ong tồn tại qua mùa đông một cách tốt hơn.
thùng để nuôi ong ghép

Thùng di chuyển:

  • Thùng di chuyển thường có kích thước lớn hơn so với thùng giao phối (thường cho đủ cho 4 – 5 cầu ong). Chúng được sử dụng để di chuyển đàn ong đến các vùng khác nhau để khai thác mật hoa.
  • Thùng di chuyển giúp đảm bảo an toàn cho đàn ong trong quá trình vận chuyển và cũng tiện lợi cho việc quản lý và chăm sóc đàn ong trong các trạm khai thác mật.

Thùng kế:

  • Thùng kế thường được sử dụng để thu thập mật hoa mà không ảnh hưởng đến sự phát triển của tổ ong. Thùng này được đặt trên mặt các xà cầu (bỏ thước chèn) và có lớp lưới ngăn cách với các lỗ cho phép ong thợ chui lên (ong chúa không thể chui lên được).
  • Điều này giúp đảm bảo rằng quá trình thu thập mật không gây ảnh hưởng đến trứng và ấu trùng trong tổ ong, đồng thời giữ cho tổ ong tự nhiên và bảo vệ chúa ong.

2. Dụng cụ tạo ong chúa

Các dụng cụ và thiết bị để tạo ong chúa trong quá trình nuôi ong cần phải được thiết kế và sử dụng một cách chính xác để đảm bảo sự thành công của quá trình nuôi ong. Dưới đây là mô tả của một số dụng cụ cụ thể:

Cầu nuôi ong chúa:

  • Cầu nuôi chúa là một thiết bị giúp nuôi chúa ong. Nó thường bao gồm 2-3 thang gỗ để gắn chén sáp. Thang gỗ này có rộng khoảng từ 1 – 1,2cm, độ dày là 0,8cm và chiều dài khoảng 36cm. Thang có thể được làm bằng tre, có thể tháo rời hoặc đóng đinh vào 2 đầu của hồi cầu.
  • Chén sáp được đặt trên thang gỗ để tạo điều kiện cho ong chúa đẻ trứng và phát triển.
dụng cụ khung cầu nuôi ong

Quản chúa:

  • Quản chúa là một dụng cụ cần thiết để quản lý ong chúa trong quá trình nuôi ong. Nó thường được làm bằng gỗ thấm nước và có thớ mịn. Trên thân quản chúa thường có vạch kích cỡ để làm khuôn chén sáp với độ dày khoảng 0,8cm.
  • Quản chúa giúp định hình chén sáp để nuôi ong chúa và đảm bảo sự phát triển của chúa ong một cách thuận lợi.

Kim đi trùng:

  • Kim đi trùng là một công cụ quan trọng để múc ấu trùng và đưa vào chén sáp để làm chúa ong. Kim đi trùng thường được làm bằng nhôm mạ bạc hoặc có thể được làm bằng lông gia cầm vót nhọn.
  • Sáp cần lấy từ sáp lưỡi mèo hoặc sáp từ nắp để tạo ra một môi trường thích hợp cho sự phát triển của chúa ong.
dụng cụ kim di trùng ong chúa

3. Dụng cụ quản lý ong

Dụng cụ quản lý ong rất quan trọng trong quá trình nuôi ong và bảo vệ người nuôi ong khỏi các tác động có thể gây hại từ đàn ong. Dưới đây là mô tả của một số dụng cụ quản lý ong:

Máng cho ong ăn:

  • Máng cho ong ăn là một thiết bị cần thiết để cung cấp thức ăn cho đàn ong trong thời gian khan hiếm hoa hoặc để cho ong uống nước. Kích thước thông thường của máng là dài 36cm, rộng 15cm và cao 1,5cm.
  • Máng có thể được làm bằng các vật liệu như tôn, nhựa, sứ hoặc tre, tùy theo sự tiện lợi và nguồn tài nguyên địa phương.

Lưới che mặt:

  • Lưới che mặt được sử dụng để bảo vệ người nuôi ong khỏi các vụ đốt từ ong khi thao tác trong tổ ong. Thông thường, lưới che mặt được làm bằng màn tuyn và được khâu vào mũ hoặc nón đội đầu.
  • Lưới che mặt giúp người nuôi ong có thể làm việc trong tổ ong mà không sợ bị ong đốt.
lưới che mặt nuôi ong

Nón bắt ong bốc bay:

  • Nón bắt ong bốc bay là một dụng cụ nhỏ, thường được làm bằng vải xô hoặc vải mỏng. Nó được sử dụng để bắt ong bốc bay hoặc ong chia đàn tự nhiên mà không cần bắt ong chúa.
  • Dụng cụ này giúp trong quá trình quản lý đàn ong và thu thập ong để di chuyển hoặc chăm sóc.

Lồng nhặt chúa:

  • Lồng nhặt chúa là một công cụ quản lý ong được làm bằng dây thép cuốn như lò xo hoặc ống nứa nhỏ. Nó được sử dụng để nhặt và di chuyển chúa ong trong quá trình nuôi ong và quản lý tổ ong.
  • Lồng nhặt chúa giúp người nuôi ong tiện lợi trong việc xử lý và di chuyển ong chúa mà không làm tổ ong bị xáo trộn quá nhiều.
dụng cụ quản ong chúa

Găng tay:

  • Găng tay là dụng cụ bảo vệ tay của người nuôi ong khỏi các vết đốt từ ong. Chúng có thể được làm bằng vải hoặc cao su và có thể mua từ thị trường.
  • Găng tay giúp bảo vệ tay người nuôi ong khi thao tác trong tổ ong và làm cho quá trình nuôi ong an toàn hơn.
găng tay nuôi ong

4. Dụng cụ gắn chân tầng

Dụng cụ gắn chân tầng trong quá trình nuôi ong có vai trò quan trọng để đảm bảo cấu trúc tổ ong được xây dựng và duy trì một cách vững chắc, bao gồm:

  • Mỏ hàn: Mỏ hàn được sử dụng để hàn dây thép vào chân tầng. Thường mỏ hàn được làm bằng đồng, có mũi có xẻ rãnh để vùi dây thép lặn sâu vào chân tầng. Cán của mỏ hàn thường được làm bằng gỗ để người sử dụng cầm nắm dễ dàng.
  • Ghế gắn tầng: Ghế gắn tầng là một chiếc ghế làm bằng gỗ, được sử dụng để kê chân tầng khi hàn vùi dây thép vào chân tầng. Ghế thường đặt lọt vào trong lòng cầu để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình làm việc.
  • Dây thép: Dây thép có đường kính thường là 0,5 ly và được căng lên khung cầu. Dây thép này có tác dụng giữ cho bánh tô (chân tầng) được gắn chắc vào khung cầu, giúp duy trì cấu trúc tổ ong.
  • Thước cữ: Thước cữ được sử dụng để đảm bảo rằng chân tầng nằm ở chính giữa xà cầu khi hàn mép trên của chân tầng với mặt dưới của xà cầu trên. Thước cữ giúp đảm bảo tính đối xứng và cân đối của cấu trúc tổ ong.

5. Dụng cụ khai thác mật ong – thùng quay mật

Dụng cụ khai thác mật trong quá trình thu hoạch mật ong đóng vai trò quan trọng để đảm bảo mật ong được lấy ra một cách hiệu quả và an toàn, bao gồm:

Thùng quay mật:

  • Thùng quay mật là một dụng cụ li tâm được sử dụng để lấy mật ong ra khỏi bánh tổ bằng lực li tâm mà không làm hỏng bánh tổ. Thùng quay mật đáp ứng các yêu cầu sau:
    • Phải quay êm nhẹ, không làm vỡ bánh tổ.
    • Không bị han gỉ (có thể được làm bằng nhựa, tôn, nhôm hoặc INOX, nhưng không nên làm bằng tôn đen).
    • Dễ dàng tháo lắp và vận chuyển, phải có tính gọn nhẹ.
dụng cụ thùng quay mật ong

Cấu tạo của thùng quay mật bao gồm:

  • Phần vỏ thùng: Có thể được làm bằng nhựa, tôn, nhôm hoặc INOX. Đáy vỏ thùng có vòi để mật chảy ra, ở giữa đáy vỏ có vòng bị để đặt trục quay.
  • Phần ruột thùng: Bao gồm trục quay gắn với các khung tròn bằng thép không gỉ để đỡ khung cầu khi quay. Thường có thùng quay 2 cầu hoặc thùng quay 3 cầu.
  • Phần chuyển động (quay): Gồm có 2 vòng bi gắn với trục quay, 2 bánh răng dạng múi khế ăn khớp với nhau và bộ phận tay quay.
  • Dao cắt vít nắp: Làm bằng thép mỏng và được sử dụng để cắt vít nắp trên phần mật của bánh tổ khi quay mật.
  • Chổi quét ong: Dùng để quét ong non khi quay mật, chổi thường được làm bằng chất liệu mềm để quét nhẹ.
  • Dụng cụ lọc mật: Sử dụng vải màn tuyn và gáo lọc để lọc sáp và ấu trùng ra khỏi mật khi quay.
thùng quay mật ong

Dụng cụ chứa mật: Sau khi quay xong, mật ong được bảo quản trong các can nhựa, chai, lọ thuỷ tinh và được đậy nút kín để bảo quản mật ong trong thời gian dài.

This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :