Home / Trang Trại / Cách tạo ong chúa bằng di trùng, làm mũ chia đàn tự nhiên

Cách tạo ong chúa bằng di trùng, làm mũ chia đàn tự nhiên

/

Cách tạo ong chúa đòi hỏi sự lựa chọn cẩn thận đàn mạnh, năng suất cao, đủ tiêu chuẩn làm giống, và cung cấp siro đường để kích thích việc đặt trứng dưới bánh tổ.

cách tạo ong chúa

1. Đặc điểm chọn lọc giống ong chúa

Như nhiều ngành trồng trọt và chăn nuôi khác, việc lựa chọn và nhân giống ong đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa năng suất sản phẩm của đàn ong, đồng thời mang lại lợi nhuận cho người nuôi ong. Mục tiêu của quá trình lựa chọn và nhân giống là cải thiện các loại ong hiện tại, bằng cách tạo ra các dòng giống mới có các đặc tính vượt trội như năng suất mật cao, khả năng chống chịu bệnh tốt, và loại bỏ các giống kém chất lượng.

Sau khi đã chọn lọc được những giống ong tốt, quá trình nhân giống được thực hiện bằng cách tạo chúa và nhân đàn. Để đạt được kết quả tốt trong việc lựa chọn giống, không chỉ cần nắm vững kiến thức về di truyền và biến dị của sinh vật nói chung, mà còn phải quan tâm đến các đặc tính đặc biệt của ong mật, một loại vật nuôi đặc biệt khó khăn trong quá trình chọn lọc do những đặc điểm này.

Trong quá trình lựa chọn giống, không chỉ quan tâm đến cá thể mà còn đối tượng là cả đàn ong, bao gồm ong chúa, ong đực và ong thợ. Ong thợ biểu hiện tất cả đặc tính của đàn ong mặc dù không tham gia vào quá trình sinh sản. Ngược lại, ong chúa và ong đực quyết định thế hệ sau của chúng là các ong thợ, mặc dù không thể hiện đặc tính của đàn ong.

Ong chúa và ong thợ của tất cả các loại ong mật là các cá thể lưỡng bội (2n) với 32 nhiễm sắc thể, trong khi ong đực là cá thể đơn bội (1n) với 16 nhiễm sắc thể. Các đặc tính kinh tế quan trọng của ong mật, như sức đẻ trứng của ong chúa, hiệu quả nuôi ấu trùng, chiều dài vòi hút, và khối lượng cơ thể, là kết quả của sự tương tác của nhiều gen.

Sức đẻ trứng của ong chúa là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá chất lượng. Đàn ong có sức đẻ trứng cao thường có quân số đông và năng suất mật cao. Tuy nhiên, sức đẻ trứng còn phụ thuộc vào yếu tố ngoại cảnh như thời tiết, nguồn mật – phấn, quản lý ong, thế đàn, và tình hình sâu bệnh. Do đó, quá trình lựa chọn giống chỉ có thể đạt được kết quả mong muốn trong điều kiện thực hiện được các yêu cầu cơ bản về nuôi dưỡng và chăm sóc ong, bao gồm việc đảm bảo cung cấp thức ăn đều đặn, quản lý tổ chuẩn, và ngăn chặn các tác động tiêu cực như ăn cướp và chuyển đổi cầu ấu trùng, nhộng, mật giữa các đàn ong.

2. Các phương pháp chọn lọc giống ong chúa

Nhìn chung, các nhà chọn giống ong mật thường tập trung vào lựa chọn các đặc tính cơ bản nhằm đảm bảo sự phát triển và năng suất cao của đàn ong. Các đặc tính quan trọng mà họ chú ý bao gồm:

  • Sản lượng mật cao, giúp tối đa hóa lợi nhuận cho người nuôi ong.
  • Sức đẻ trứng của ong chúa cao, điều này giúp tăng quân số và năng suất mật của đàn ong.
  • Khả năng sống lâu của ong thợ là một yếu tố quan trọng, vì nó ảnh hưởng đến quân số và ổn định của đàn ong.
  • Đàn ong được lựa chọn để ít hoặc không có xu hướng chia đàn và bốc bay, đảm bảo tính tụ đàn cao.
  • Tính hiền của đàn ong mật, không chạy xô xuống phía dưới bánh tổ khi kiểm tra và không tấn công người.
  • Chống chịu bệnh như ấu trùng túi (sachrood) và thối ấu trùng châu Âu.
  • Khả năng sống qua mùa đông lạnh và giảm thiểu ảnh hưởng của mùa hè thiếu thức ăn.

Để thực hiện quá trình chọn lọc hiệu quả và nhanh chóng, người ta thường áp dụng hai phương pháp chọn lọc sau đây:

2.1. Chọn lọc giống ong đại trà

Phương pháp chọn lọc giống ong đại trà là một quy trình đơn giản và dễ áp dụng tại các trại sản xuất mật. Đến cuối mùa nuôi ong, đàn ong của trại được phân thành 3 nhóm dựa trên sản lượng mật và các đặc tính kinh tế khác.

  • Nhóm 1: Gồm các đàn ong xuất sắc với năng suất mật cao, chiếm khoảng 10 – 20% tổng số đàn của trại.
  • Nhóm 2: Bao gồm đàn ong với các chỉ tiêu trung bình, chiếm tỷ lệ lớn nhất, khoảng 60 – 80%.
  • Nhóm 3: Bao gồm đàn ong có năng suất mật và các chỉ tiêu thấp nhất, chiếm khoảng 10 – 20%.

Từ Nhóm 1, chọn lựa đàn mẹ và đàn bố (ít nhất là 5 đàn), trong khi ong đực ở các đàn khác được loại bỏ hoặc diệt sạch. Chúa được tạo ra từ đàn mẹ để giao phối, sau đó được đưa vào Nhóm 2. Nhóm 3 sẽ bị loại bỏ bằng cách tiêu diệt chúa hoặc giết chúng, sau đó nhập lại các đàn ong và giới thiệu chúa mới tạo từ Nhóm 1. Quy trình này được lặp lại vào cuối năm, theo cùng phương pháp.

Phương pháp chọn lọc đại trà có thể tăng sản lượng mật lên 20 – 25% ở những nơi chưa áp dụng lựa chọn. Tuy nhiên, sau 3 – 4 năm, có thể xuất hiện tình trạng cận huyết và tỷ lệ ong đực lưỡng bội tăng cao, làm giảm sức sống của đàn. Vì vậy, cần thực hiện định kỳ, mỗi 3 – 4 năm, việc trao đổi hoặc mua đàn cao sản từ các trại ong khác, cách xa 25 – 30 km để tạo chúa hoặc ong đực.

Chọn lọc đại trà cần được thực hiện đồng loạt tại tất cả các trại ong trong khu vực để loại bỏ ong đực kém chất lượng từ các đàn trung bình, đảm bảo rằng ong chúa chỉ giao phối với ong đực từ những đàn xuất sắc nhất.

2.2. Chọn lọc giống ong cá thể

Phương pháp chọn lọc cá thể là một quy trình phức tạp, đòi hỏi người chọn giống có trình độ cao và thực hiện kiểm tra một cách nghiêm ngặt. Số lượng đàn ong tham gia trong phương pháp này thường nhiều hơn so với phương pháp chọn lọc đại trà.

Chọn lọc cá thể thực hiện bằng cách kiểm tra năng suất mật và các đặc tính khác của đời con để xác định liệu chúng có di truyền hay không. Trong các đặc tính này, sản lượng mật là chỉ tiêu quan trọng nhất, và do đó, người ta thường chọn những đàn ong có năng suất mật kỷ lục để tham gia vào quá trình lựa chọn. Tuy nhiên, không phải tất cả các đàn kỷ lục đều có khả năng truyền những đặc tính quý giá cho thế hệ sau. Vì vậy, không mọi đàn kỷ lục đều được coi là giống chất lượng.

Quá trình tiến hành thường bao gồm việc chọn một số đàn có năng suất kỷ lục (từ 3 đến 6 đàn), tạo ra một số lượng chúa tương đương (khoảng 50 – 60 chúa) và giới thiệu chúng vào một trại so sánh. Đồng thời, cũng tạo chúa từ các đàn khác để giới thiệu vào các đàn đối chứng. Các chúa thí nghiệm được đưa vào các đàn cơ bản có thế đàn tương đương, đồng thời chúng được quản lý và nuôi dưỡng đồng đều. Số liệu thống kê thu được từ quá trình so sánh sẽ được sử dụng để tính toán sản lượng trung bình của từng nhóm.

Dựa trên kết quả so sánh sản lượng mật trung bình, người ta có thể chọn lựa ong chúa có kỷ lục để sử dụng làm giống. Ong chúa nào có đời con đạt sản lượng cao nhất so với các chúa kỷ lục khác và chúa bình thường sẽ được xem là ong chúa giống có chất lượng cao, thường được gọi là dòng đầu.

Những dòng đầu này cần được sử dụng để tạo ra nhiều ong chúa mới để thay thế cho đàn ong khác. Các dòng đầu tiếp tục được cải thiện thường xuyên để tăng cường các đặc tính tốt của chúng. Ngoài ra, chúng cũng có thể được sử dụng để giao phối chéo với các dòng khác, tạo ra những dòng mới với năng suất cao và đặc tính tốt.

3. Những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng ong chúa

Chất lượng của ong chúa đặc biệt quan trọng đối với năng suất sản phẩm của đàn ong. Đàn ong sẽ đông quân và thu hoạch mật nhiều hơn nếu ong chúa đẻ càng nhiều trứng. Chất lượng của ong chúa chủ yếu phụ thuộc vào hai yếu tố chính: đàn giống (bao gồm đàn bố và mẹ) và điều kiện nuôi dưỡng ấu trùng chúa.

Đàn ong giống:

  • Năng suất mật cao: Đàn giống cung cấp ấu trùng tạo chúa và các đàn tạo ra ong đực giao phối với chúa mới. Lựa chọn và chăm sóc đàn giống được thực hiện một cách cẩn thận, đặc biệt đối với đàn giống A.cerana, đảm bảo chúng đáp ứng các tiêu chuẩn như:
    • Năng suất mật cao.
    • Sức đẻ trứng của ong chúa cao.
    • Tính hiền lành của ong.
    • Không hoặc ít chia đàn (tính tụ đàn cao).
    • Không bốc bay.
    • Khả năng chống chịu và thích nghi tốt với môi trường, không mắc bệnh ấu trùng túi (sacbrood) và thối ấu trùng châu Âu.
    • Đàn có dự trữ mật đủ, nếu không, cần bổ sung thức ăn để quân đông được phủ đầy 4 – 5 cầu.

Yếu tố nuôi dưỡng:

Ong chúa tốt chỉ có thể được tạo ra từ đàn giống tốt, nhưng đàn giống tốt không đảm bảo tạo ra ong chúa tốt nếu phương pháp tạo chúa không đúng kỹ thuật. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc cung cấp thức ăn cho ấu trùng chúa, ảnh hưởng đến chất lượng của chúng. Các yếu tố trực tiếp và gián tiếp ảnh hưởng đến chế độ cung cấp thức ăn của ấu trùng chúa bao gồm đàn nuôi dưỡng, nguồn phấn mật, và điều kiện thời tiết.

  • Đàn nuôi dưỡng: Đàn nuôi dưỡng chắc chắn phải là đàn mạnh, đông quân, chuẩn bị chia đàn, và cung cấp đầy đủ thức ăn để nuôi nhiều ong chúa với chất lượng cao. Sự đồng đều trong thức ăn cũng là quan trọng.
  • Nguồn mật – phấn: Đối với chất lượng của chúa, nguồn mật – phấn có vai trò quan trọng. Ong nuôi dưỡng sẽ tiết sữa nhiều nếu có nhiều hoa phong phú, tạo nên sữa chất lượng. Ngược lại, khi nguồn mật hoa tự nhiên không đủ, đàn mẹ và đàn nuôi dưỡng cần được ăn thêm 4 – 5 ngày trước khi tạo chúa, đến khi mũ chúa vít nắp.
  • Mùa vụ: Ong thường chia đàn tự nhiên trong mùa ấm áp khi có đầy đủ thức ăn và nhiều nhộng ấu trùng. Tạo ong chúa vào mùa xuân thường mang lại chất lượng tốt nhất.
  • Khí hậu: Mặc dù nước ta có khí hậu nhiệt đới, cho phép tạo chúa quanh năm, nhưng cần chú ý đến việc tạo chúa khi nguồn thức ăn đầy đủ. Tránh tạo chúa trong mùa mưa, mùa đông lạnh giá, hoặc khi có gió mạnh, vì những điều này ảnh hưởng đến khả năng giao phối của ong chúa.

Những yếu tố này cần được xem xét một cách kỹ lưỡng để đảm bảo chất lượng cao của ong chúa và tăng năng suất sản phẩm của đàn.

4. Cách tạo ong chúa bằng sử dụng mũ chúa chia đàn, thay thế tự nhiên

Trên các trại ong vào mùa ấm áp, nơi mật và phấn dồi dào, một số đàn ong sẽ tự xây dựng mũ chúa để chia đàn. Những mũ chúa này được tạo ra từ trứng một cách tự nhiên, thường mang lại chất lượng tốt. Sau khi mũ chúa được xây và đậy nắp chỉ sau vài ngày, người nuôi ong có thể sử dụng dao nhỏ để cắt phần bánh tổ ở gốc mũ chúa khoảng 1-1,5 cm, sau đó giới thiệu chúng vào đàn mất chúa hoặc đàn cần thay chúa.

Tuy nhiên, mũ chúa thu được từ các đàn ong yếu, năng suất thấp hoặc đàn nhỏ không có chất lượng tốt. Việc thu mũ chúa cũng phụ thuộc lớn vào sự biến động tự nhiên của đàn ong, có khi cần mà không có, và ngược lại. Để tăng sự chủ động và có mũ chúa sớm hơn, người nuôi ong có thể kích thích đàn ong xây mũ chúa chia đàn bằng cách chọn những đàn mạnh, đủ tiêu chuẩn làm giống, cung cấp siro đường, và thậm chí thay thế chất phấn hoa để tăng sức đẻ của chúa. Việc viện trợ cho đàn với 1-2 cầu nhộng già sắp nở cũng có thể kích thích sự xây dựng mũ chúa.

Chọn lựa mũ chúa cũng đòi hỏi sự cẩn thận. Mặc dù mũ chúa của ong A. cerana trông rất ngắn, nhưng khi chúng nở ra, chúng vẫn có kích thước phù hợp, bởi vì ong xây một phần sáp ở gốc mũ chúa. Tuy nhiên, việc sử dụng thường xuyên các mũ chúa chia đàn, đặc biệt là ở các đàn nhỏ hoặc trung bình, có thể dẫn đến tình trạng ong chia đàn nhiều hơn.

Trong trường hợp đàn ong có chúa già, chúa bị dị tật hoặc chúa bị thương, ong có thể xây từ 1-3 mũ chúa ở rìa hoặc mép bánh tổ. Sau khi chúa mới nở, chúng thường giết chúa già, nhưng cũng có trường hợp chúng sống sót và giao phối với chúa già cho đến khi chúng chết. Mũ chúa thay thế thuộc các đàn mạnh, năng suất cao và chất lượng, có thể được sử dụng sau khoảng 5-6 ngày sau khi đặt.

Đối với việc tạo chúa theo phương pháp cấp tạo, khi đàn ong mất chúa đột ngột, ong sẽ tận dụng ấu trùng dưới 3 ngày tuổi để tạo thành mũ chúa. Tuy nhiên, chất lượng của mũ chúa này thường không tốt nếu tình trạng mất chúa xảy ra khi nguồn mật và phấn đang khan hiếm. Điều này làm cho mũ chúa trở nên nhỏ và ngắn. Ngược lại, đàn ong mạnh mẽ và có đủ nguồn mật và phấn sẽ tạo ra mũ chúa cấp tạo với chất lượng tốt, tương đương với mũ chúa chia đàn tự nhiên.

Cách thực hiện tạo chúa cấp tạo đòi hỏi sự lựa chọn cẩn thận của đàn ong, nơi người nuôi ong cần chọn đàn mạnh, năng suất cao, đủ tiêu chuẩn làm giống, và cung cấp siro đường để kích thích việc đặt trứng dưới bánh tổ. Quá trình này liên quan đến việc bám dày hơn trên cầu của ong và tạo ra mũ chúa từ ấu trùng nhỏ tuổi. Mũ chúa này được chọn lọc và sử dụng sau khi chúng đã già khoảng 11-12 ngày sau khi tách chúa, mang lại cho đàn cấp tạo từ 5-15 mũ chúa. Ngoài ra, có thể cắt bớt phần dưới các bánh tổ để kích thích ong xây nhiều mũ chúa hơn, nhưng cần lưu ý chọn bánh tổ mới và tránh bánh tổ cũ để đảm bảo chất lượng.

4. Cách tạo ong chúa bằng di trùng

4.1. Làm chén sáp

Để đạt được sự thành công trong việc di trùng tạo ong chúa, người nuôi ong cần chuyển ấu trùng dưới 3 ngày tuổi từ lỗ tổ vào chén sáp nhân tạo. Chén sáp nhân tạo cần phải được thiết kế sao cho giống mũ chúa tự nhiên, với đặc điểm là có nền dày mép mỏng.

Quy trình làm chén sáp nhân tạo bắt đầu bằng việc sử dụng khuôn gỗ (quản chúa) với kích thước dài khoảng 10-12 cm và đường kính 7,5-8 mm cho ong A. cerana ở phía Bắc, hoặc 6,5-7 mm cho ong A. cerana ở phía Nam. Sáp sử dụng để làm mũ chúa phải là sáp mới, nguyên chất, không có mùi lạ. Nhiều người nuôi ong ưa chuộng sử dụng sáp từ lưỡi mèo hoặc sáp vít nắp mật để tạo chén sáp.

Quá trình làm chén sáp nhân tạo bao gồm các bước như sau: đưa sáp vào bát nhỏ và đun chảy theo cách thuỷ, sau đó nhúng khuôn sáp đã ngâm trong nước lạnh vào sáp nóng chảy 1-2 lần, với độ sâu là 8mm ở lần đầu và 4-5mm ở lần thứ hai. Tiếp theo, nhúng khuôn vào nước lạnh và sử dụng tay để xoay nhẹ chén sáp để nó tụt ra khỏi khuôn. Sau đó, gắn đế gỗ hoặc tre có hình tam giác hoặc vuông lên thang của cầu chúa với khoảng cách là 2 cm. Cuối cùng, gắn mũ chúa vào thang bằng cách nhúng đáy chén sáp vào sáp nóng chảy và đặt lên đế gỗ hoặc tre. Để đảm bảo tính linh hoạt, thang chúa nên được đóng đinh ở cả hai đầu hoặc có thể đục lỗ trên hai thanh hồi của cầu chúa để có thể tháo ra được.

4.2. Chuẩn bị ấu trùng

Ong nội địa A. cerana thường đặc trưng bởi việc đẻ trứng một cách rải rác trên các cầu chúa, khác biệt với ong A. mellifera, mà thường tập trung đẻ trứng ở một điểm. Do đó, việc chọn cầu chúa có nhiều ấu trùng dưới 3 ngày tuổi phù hợp cho quá trình di trùng trở nên khó khăn. Có những trường hợp để di trùng một cầu chúa, người nuôi ong phải lấy ấu trùng từ 2-3 bánh tổ.

Để đảm bảo quá trình di trùng diễn ra nhanh chóng và chất lượng, người nuôi cần chuẩn bị ấu trùng trước. Quy trình này bắt đầu bằng việc chọn những bánh tổ nhộng già có màu vàng nhạt (đã trải qua vài thế hệ ong) và đặt chúng ra ngoài ván ngăn để ong có thể nở đều. Sau đó, đặt cầu chúa đó vào đàn mẹ và đặt lưới ngăn chúa hai bên bánh tổ. Chuyển chúa vào để chúng chỉ đẻ trứng ở cầu đó. Đến ngày thứ 4, lấy cầu đó ra để tiến hành quá trình di trùng.

Trong trường hợp không có lưới cách ly, đưa chúa vào cầu đã chuẩn bị và đặt nó ra ngoài ván ngăn. Chúa sẽ tiếp tục đẻ vào cầu này vào ngày hôm sau, sau đó chuyển chúa và cầu đó vào giữa đàn. Khi đến ngày thứ 4, người nuôi ong sẽ có ấu trùng ở tuổi di trùng thích hợp để sử dụng trong quá trình nuôi ong.

4.3. Di trùng

Việc di trùng ong A. cerana là một quá trình kỹ thuật đòi hỏi sự tỉ mỉ và chăm sóc cẩn thận. Dưới đây là một số hướng dẫn chi tiết về quá trình này:

Thời gian và điều kiện di trùng:

  • Chọn lúc ấm và không có gió trong ngày để di trùng.
  • Nơi di trùng cần kín và mát, tránh ong bay vào.

Công cụ di trùng:

  • Kim di trùng có thể chế tạo bằng kim loại bạc, nhôm hoặc bằng lông ngỗng, gà ngan hoặc bằng tre được vót nhọn và mỏng.

Quy trình di trùng:

  • Lấy cầu ong đã chuẩn bị ấu trùng ra khỏi tổ và đặt cầu đó vào một vị trí thích hợp để di trùng.
  • Dùng kim di trùng hoặc que tăm nhúng vào các lỗ tổ có mật chưa vít nắp và chấm vào đáy các chén sáp, sao cho mỗi chén sáp có một giọt mật thật nhỏ.
  • Sử dụng kim di trùng để múc sữa ong chúa từ ấu trùng và đặt nhẹ ấu trùng vào giọt mật. ấu trùng sẽ nổi lên và bạn tiếp tục múc ấu trùng khác.
  • Sau khi di trùng một thang, xoay mũ chúa để di tiếp các thang khác. Kỹ thuật này gọi là di trùng ướt, đặc biệt thích hợp cho ong nội di trùng.

Phương pháp di trùng: Có hai phương pháp chính: di đơn và di kép.

  • Di đơn: Di trùng ấu trùng vào mũ chúa 1 lần để ong nuôi dưỡng ấu trùng đó thành chúa.
  • Di kép: Di trùng ấu trùng 2 lần vào chén sáp. Di lần thứ hai sau khi ong đã tiếp thu xây mũ chúa 24 – 28 giờ.

Chuẩn bị và chăm sóc đàn nuôi dưỡng:

  • Đàn nuôi dưỡng là đàn tiếp thu và nuôi dưỡng ấu trùng thành chúa. Đối với ong A. mellifera, tiêu chuẩn đàn ong nuôi dưỡng là 9 – 10 cầu đông quân, còn ong A. cerana là 5 – 6 cầu đông quân.
  • Tách chúa khỏi đàn từ 6 – 24 giờ vào mùa chia đàn, tách trước 48 giờ vào mùa khó khăn để đàn ong cảm thấy mất chúa.
  • Đặt cầu chúa vào đàn nuôi dưỡng 2 – 3 giờ sau khi di trùng.

Quản lý đàn giao phối:

  • Đánh số và sơn các màu khác nhau cho đàn giao phối để phân biệt chúng.
  • Sau 3 ngày mở đàn giao phối, kiểm tra xem chúa đã nở chưa, và chăm sóc chúa nếu cần.
  • Khi chúa bắt đầu đẻ trứng, không nên bắt chúa đi ngay, mà nên cho chúa đẻ thêm một tuần để chúa trở nên to hơn và dễ giới thiệu.
  • Sau khi bắt chúa đi, nếu cần tạo chúa tiếp, bạn có thể giới thiệu chúa tơ hoặc mũ chúa.

Quá trình tạo chúa và di trùng đòi hỏi kiên nhẫn và kỹ thuật, và việc thực hiện đúng cách sẽ giúp bạn có được mũ chúa chất lượng để nuôi ong trong mùa nuôi dưỡng.

4.4. Đánh giá mũ chúa và ong chúa

Đánh giá mũ chúa:

  • Mũ chúa cần phải dài, thẳng, và cân đối. Loại bỏ những mũ chúa cong vẹo, quá ngắn, hoặc có dấu hiệu bất thường.
  • Màu sắc của mũ chúa nên đồng đều, không có vết nứt, dấu hiệu của bệnh tật. Mũ chúa màu sắc đồng nhất thường là tốt.
  • Điểm cố định của mũ chúa cần ổn định và không động lắc.

Đánh giá ong chúa tơ:

  • Sử dụng mắt thường để phân biệt chúa lớn, trung bình, dưới trung bình, và nhỏ. Chúa trung bình nặng khoảng 150mg, cần loại bỏ những chúa nhỏ hơn 140mg.
  • Ong chúa tốt có màu sắc đồng đều trên cả cơ thể. Bụng của chúa nên dài và thon đều đặn, không có dấu hiệu chứng tỏ sự không bình thường.
  • Mắt của chúa nên sáng bóng và trong. Cánh không nên xoăn, và không có dị tật nào đặc biệt.

Đánh giá chất lượng của chúa đã đẻ:

  • Sức đẻ trứng tốt nếu rộng và đặt liên tục. Trứng được đặt ngay giữa lỗ tổ mỗi ô một trứng, nghiêng theo hướng nhất định. Những chúa đẻ vòng hẹp, ít trứng, cách quãng, hoặc nhộng vít nắp lỗ chỗ là chúa có chất lượng kém và cần loại bỏ.
  • Nhộng vít nắp phẳng, ít bị lỗ chỗ là dấu hiệu của chúa tốt. Những chúa có nhộng vít nắp có lỗ chỗ nhiều cần được loại bỏ.
  • Chúa già, cận huyết hoặc có dấu hiệu của bệnh tật nên được loại bỏ.

Quá trình đánh giá chất lượng chúa là một phần quan trọng của quá trình tạo chúa và di trùng, đảm bảo rằng mỗi mũ chúa và ong chúa tơ đều đáp ứng các tiêu chí chất lượng để giữ cho đàn ong khỏe mạnh và năng động.

5. Giới thiệu mũ chúa và ong chúa

Sức đẻ trứng của ong chúa chỉ cao nhất trong năm đầu. Khi chúa già sức đẻ giảm, đẻ ra nhiều ong đực, ong sớm chia đàn. Một số chúa mới nhưng sức để không tốt do lúc giao phối thời tiết không thuận lợi, không đủ tinh trùng dự trữ, bị bệnh hoặc vì một lý do nào đó mà đẻ kém hay ngừng đẻ. Vì vậy việc thay chúa kịp thời có ý nghĩa rất quan trọng.

5.1. Thay chúa bằng mũ chúa

Việc thay thế chúa bằng mũ chúa không chỉ dễ thực hiện mà còn an toàn hơn so với phương pháp thay thế bằng chúa mới. Tuy nhiên, quá trình này đôi khi đàn ong phải trải qua một giai đoạn mất trứng, đặc biệt là khi chúa tơ đi giao phối và có khả năng bị mất trong quá trình này.

Quy trình thực hiện bao gồm việc bắt chúa của đàn trước khoảng 6 đến 24 giờ. Mũ chúa được đặt ở vị trí chiến lược, chính là cầu nối giữa lỗ tổ chứa mật và lỗ tổ nuôi ấu trùng, cách xa khoảng 4-5cm từ mặt xà. Thường thì, việc thay thế bằng mũ chúa được áp dụng vào cuối mùa thu hoạch mật nhằm sử dụng đàn ong để lấy mật và đồng thời ngăn chặn tình trạng chia đàn.

Để tối ưu hóa sức đẻ trứng của ong chúa cũ, có thể thực hiện việc cắt bớt đốt bàn chân sau của ong chúa và sau đó gắn mũ chúa vào đàn ong. Khi chúa tơ mới nở ra, chúng có thể sống chung với chúa cũ một thời gian, tương tự như những trường hợp thay thế tự nhiên (đặc biệt là khi ong chúa bị cắt đốt bàn chân, làm cho chúng trở nên dị tật).

5.2. Thay chúa già bằng chúa mới

Giới thiệu chúa vào đàn ong là một quá trình quan trọng và phức tạp trong nuôi ong. Mỗi ong chúa tỏ ra độc đáo bằng cách tiết ra các chất feromone riêng biệt, tạo nên mùi riêng cho mình. Ong thợ phát triển quen thuộc với mùi chúa của mình và thường có thái độ thù địch đối với chúa mới, đặc biệt khi đàn ong đã mất chúa trong một thời gian dài. Khi giới thiệu một chúa mới vào đàn ong mất chúa, quá trình này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như trạng thái của đàn ong, chất lượng của chúa mới, điều kiện môi trường, và phương pháp giới thiệu chúa.

Có một số phương pháp giới thiệu chúa, tuyệt đối không có phương pháp nào đảm bảo an toàn 100%, nhưng những người có kinh nghiệm thường đạt được tỷ lệ thành công cao.

  • Sử dụng lồng cuộn dây thép hoặc lồng nứa: Phương pháp này đã được sử dụng từ lâu bằng cách sử dụng tre hoặc nứa nhỏ để giới thiệu chúa. Ngày nay, người nuôi ong thường làm lồng chúa bằng cách quấn dây thép quanh quản chúa. Lồng chúa có thể đặt giữa hai xà cầu hoặc gắn vào phần có mật của tổ. Ong thợ sau đó sẽ tiếp xúc với chúa và lấy chất chúa truyền cho các ong thợ khác sau một ngày.
  • Sử dụng lồng chuyển chúa giới thiệu: Có thể sử dụng lồng chuyển chúa bằng lưới thép hoặc chất dẻo treo vào đàn ong và sử dụng bột đường để cung cấp thức ăn cho chúa trong lồng. Ong sẽ tự ăn bột đường và sau khoảng 36 giờ, chúa mới được giải phóng.
  • Phương pháp giới thiệu chúa trực tiếp: Thường thực hiện trong thời tiết ấm áp và khi nguồn mật và phấn phong phú. Ong chúa mới có thể được thả trực tiếp vào đàn ong. Cách này nhanh chóng và hiệu quả, nhưng không đảm bảo an toàn tuyệt đối.
  • Phương pháp giới thiệu chúa bằng cầu ong: Đây là một phương pháp an toàn hơn. Ong chúa mới và đàn ong cũ được đặt cùng một thùng ong, tách bằng ván ngăn. Sau một thời gian để ong quen mùi và ổn định, ván ngăn được loại bỏ để họ có thể tiếp xúc với nhau. Phương pháp này đảm bảo an toàn cho chúa mới và giúp tăng cường sự hòa hợp trong đàn ong.

Một số lưu ý quan trọng:

  • Bắt chúa cũ ra khỏi đàn từ 6 đến 24 giờ trước khi giới thiệu chúa mới.
  • Nên thực hiện giới thiệu chúa vào buổi tối.
  • Sau khi giới thiệu chúa, đừng quên cung cấp thức ăn cho đàn ong nếu không phải là mục tiêu để lấy mật.
  • Trước khi thả chúa, hãy quan sát các ong thợ ở ngoài lồng chúa. Nếu chỉ có một vài con ong cho chúa ăn, bạn có thể thả chúa. Tuy nhiên, nếu có quá nhiều ong bu xung quanh lồng, bạn nên chờ thêm thời gian hoặc sử dụng chụp úp chúa để bảo vệ chúa.
  • Trước khi thả chúa, kiểm tra các cầu và loại bỏ hết các mũ chúa cũ để đảm bảo tính an toàn cho quá trình giới thiệu chúa.
  • Nếu bạn nhận chúa từ các nguồn xa hoặc chất lượng cao, hãy giới thiệu chúa vào đàn ong cũ đã tách mà chỉ còn lại ong non. Sau khi treo lồng chúa vào đàn tách một ngày, bạn có thể thả chúa ra để hòa nhập hoặc nhập đàn cũ vào. Sau vài giờ, hãy kiểm tra xem chúa có đẻ trứng bình thường không, và nếu cần, hãy giải vây chúa để đảm bảo sự phát triển bình thường của đàn ong.
This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :