Home / Trang Trại / Bệnh viêm hạch lâm ba truyền nhiễm ở ngựa: điều trị, phòng bệnh

Bệnh viêm hạch lâm ba truyền nhiễm ở ngựa: điều trị, phòng bệnh

/

Bệnh viêm hạch lâm ba (Epizootic Lymphangitis) là một bệnh truyền nhiễm ảnh hưởng đến ngựa ở các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới. Bệnh này được gây ra bởi nấm hai phân họ Histoplasma, đặc biệt là Histoplasma farciminosum. Cách lây nhiễm chủ yếu thông qua tiếp xúc với ngựa bị nhiễm bệnh, chủ yếu qua các vết thương, mủ, hoặc chất nhầy từ những vùng bị nhiễm. Nấm có thể xâm nhập qua các vết thương nhỏ, làm nổi mầm và gây ra nhiễm trùng.

bệnh viêm hạch lâm ba ở ngựa

1. Phân bố

Bệnh viêm hạch lâm ba truyền nhiễm (Epizootic Lymphangitis) là một bệnh truyền nhiễm phổ biến ở ngựa và được gây ra bởi nấm Histomonas farciminosum. Bệnh này thường ảnh hưởng đến các vùng châu Á, châu Phi, Trung và Nam Mỹ, và một số khu vực ở Trung Á.

Ở Việt Nam, như bạn đã nói, bệnh viêm hạch lâm ba truyền nhiễm cũng đã được ghi nhận từ trước năm 1945, đặc biệt là ở đàn ngựa thuộc quân đội thực dân Pháp ở Bắc Bộ và ngựa ở các tỉnh miền núi. Bệnh thường gặp ở những nơi có điều kiện môi trường phát triển và tồn tại tốt cho nấm Histomonas farciminosum, đặc biệt là ở các khu vực có môi trường ẩm ướt.

2. Tác nhân gây bệnh viêm hạch lâm ba ở ngựa

Bệnh được gây ra bởi nấm Histoplasma farciminosum, tồn tại dưới dạng ký sinh trong hạch lâm ba và hệ mạch lâm ba, hình thành bào tử. Tuy nhiên, khi nuôi cấy trên môi trường, nấm phát triển thành dạng khuẩn ty có hình sợi.

Bệnh thường có bản chất mãn tính, xuất hiện với những nốt sưng cục to nhỏ khác nhau, gây vỡ loét ở hạch lâm ba ngoài da và ảnh hưởng đến một số nội quan khác như phổi, gan, tuyến lệ, dịch hoàn, và tủy xương.

Các bào tử nấm tồn tại trong môi trường tự nhiên khoảng 15 ngày. Ngựa có khả năng nhiễm bào tử nấm khi sống trong môi trường ô nhiễm, đặc biệt là trong vùng dịch tễ của bệnh nấm.

3. Bệnh lý và lâm sàng

Bệnh lý: Bào tử nấm xâm nhập vào cơ thể qua da hoặc niêm mạc đường hô hấp, sau đó lan vào hệ mạch lâm ba và hạch lâm ba, nơi chúng phát triển thành bào tử nấm, tạo ra các ổ loét, áp xe, nổi cục hình thành theo các mạch lâm ba. Những ổ loét này có thể thấy rõ trên mặt da, nhưng cũng phát triển sâu bên trong các nội tạng như phổi, chùm hạch phổi, lách, gan, và dịch hoàn… thường chỉ hiện rõ khi thực hiện mổ khám trên ngựa chết hoặc ngựa ốm.

Triệu chứng lâm sàng: Thời gian từ khi nhiễm bệnh đến khi phát hiện triệu chứng kéo dài khoảng 2 tháng, và thời gian hành bệnh từ 3-12 tháng. Bệnh phần lớn ở thể mãn tính, với những biểu hiện ngoài da rất rõ rệt. Trên mặt da xuất hiện những cục to, bằng đầu ngón tay hoặc quả táo, tạo thành chuỗi dài theo mạch lâm ba. Những đám này dần dần vỡ loét, chảy dịch màu xanh vàng, tạo ra bờ màu hồng xung quanh. Các u cục cũng có thể cứng lại và tạo thành “sừng hoá” (Keratin) trên mặt da. Hạch lâm ba liên kết với các mạch lâm ba bị viêm loét, sưng, vỡ loét, và chảy dịch vàng lẫn máu do các mao mạch bị vỡ. Những đám lở loét xuất hiện ở nhiều vị trí trên mặt da như: cổ, ngực, lưng, bụng, đùi, và cơ quan sinh dục.

Trong các trường hợp đặc biệt, các đám lở loét và áp xe có thể xuất hiện ở tuyến lệ, gây viêm giác mạc, mắt bị kéo màng và chảy dịch, có thể làm vỡ thuỷ tinh thể mắt và gây mù cho ngựa. Nếu không được điều trị tích cực, ngựa mắc bệnh có nguy cơ chết do kiệt sức.

4. Dịch tễ học bệnh viêm hạch lâm ba ở ngựa

Động vật cảm nhiễm: Ngựa là loài thú rất nhạy cảm với bệnh viêm hạch lâm ba truyền nhiễm, thường phổ biến ở lứa tuổi dưới 6 năm. Ngựa già trên 6 tuổi hiếm khi mắc bệnh này. Đôi khi, lừa và ngựa hoang cũng có thể bị lây nhiễm.

Cách lây truyền bệnh: Ngựa mắc bệnh thông qua tiếp xúc với ngựa bị nhiễm, hoặc khi sống trong môi trường bị ô nhiễm bởi bào tử nấm Histoplasma farciminosum. Bào tử nấm xâm nhập qua những vết thương hoặc sự sây sát trên da, hoặc qua niêm mạc đường hô hấp của ngựa nhiễm bệnh. Sự chia sẻ dụng cụ giữa ngựa nhiễm bệnh và ngựa khỏe như hàm thiếc, yên ngựa, dây cương cũng là cách lây truyền. Ngoài ra, bệnh cũng có thể được truyền qua việc ruồi liếm Musca domestica và ruồi hút máu Stomoxys calcitrans, khi chúng hút dịch từ các đám loét ở ngựa nhiễm bệnh và sau đó bám vào vết sây sát trên da của ngựa khỏe.

Mùa bệnh: Bệnh có thể xảy ra quanh năm, nhưng các ổ dịch viêm hạch lâm ba truyền nhiễm thường xuất hiện vào mùa hè khi thời tiết ẩm ấm. Các ổ dịch cũng phổ biến ở những vùng nuôi ngựa có quy mô lớn.

5. Chẩn đoán bệnh viêm hạch lâm ba ở ngựa

Chẩn đoán lâm sàng: Dấu hiệu lâm sàng đặc trưng của bệnh là những đám mụn loét kéo dài thành chuỗi trên mặt da, giúp nhận diện bệnh tại các địa phương.

Chẩn đoán phòng thí nghiệm: Các biểu hiện của nốt lở loét trên da có thể gây nhầm lẫn với các bệnh như tỵ thư thể da hoặc thể lao da của ngựa. Do đó, cần thực hiện các xét nghiệm để tìm nấm Histoplasma farciminosum bằng một số kỹ thuật như sau:

  • Nuôi cấy trên các môi trường nuôi cấy nấm, sử dụng bệnh phẩm lấy từ các ổ loét trên da hoặc từ hạch lâm ba.
  • Kiểm tra biến đổi về bệnh tích vi thể: Lấy mảnh tổ chức từ các nốt lở loét hoặc làm sinh thiết hạch lâm ba bị viêm, sau đó thực hiện cắt cúp tổ chức nhuộm Eosin. Kiểm tra dưới kính hiển vi sẽ hiển thị các biến đổi tổ chức đặc trưng của bệnh viêm hạch lâm ba truyền nhiễm và các bào tử H. farciminosum trong tổ chức bệnh.
  • Kiểm tra tươi dịch lấy từ các ổ loét hoặc từ dịch mũi ngựa bệnh để xác định sự có mặt của bào tử nấm H. farciminosum. Quy trình này bao gồm việc lấy một ít dịch mủ (khoảng bằng hạt ngô) đặt lên một tấm lam, thêm vào vài giọt NaOH 5%, hơ nhẹ trên đèn cồn khoảng 5 phút, sau đó kiểm tra dưới kính hiển vi để xác định sự xuất hiện của bào tử nấm, đồng thời xác nhận liệu ngựa có mắc bệnh hay không.

6. Điều trị bệnh viêm hạch lâm ba ở ngựa

Bệnh viêm hạch lâm ba truyền nhiễm của ngựa có thể được điều trị hiệu quả thông qua hai phác đồ điều trị dưới đây:

Phác đồ 1:

  • Thuốc điều trị: Sử dụng Griseofulvin với liều 15mg/kg trọng lượng cơ thể của ngựa, cho ngựa uống trong 10 ngày liên tiếp.
  • Bôi ngoài da: Sử dụng dung dịch lugol hàng ngày lên các đám loét trên da, sau khi đã rửa sạch bằng dung dịch Iodin 1%.
  • Điều trị chống nhiễm khuẩn thứ phát: Sử dụng ampicillin với liều 30mg/kg trọng lượng cơ thể, phối hợp với streptomycin với liều 20mg/kg trọng lượng cơ thể của ngựa; sử dụng liên tục trong 5-6 ngày để tiêu diệt các tạp khuẩn kế phát, bao gồm liên cầu Streptococcus spp. và tụ câu Staphylococcus aureus.
  • Trợ sức cho ngựa bệnh: Tiêm vitamin B1, vitamin C kết hợp với một trong các thuốc trợ tim mạch như caffeine hoặc long não nước.
  • Hộ lý: Cách ly ngựa để ngăn chặn lây nhiễm sang ngựa khỏe, thực hiện vệ sinh thú y tốt trong môi trường có ngựa bệnh.

Phác đồ 2:

  • Thuốc điều trị: Sử dụng Nystatin với liều 20mg/kg trọng lượng cơ thể ngựa, cho ngựa uống liên tục trong 10-12 ngày.
  • Bôi ngoài da: Sử dụng dung dịch ASI (Axit Salicylic Iodua) lên các ổ loét hàng ngày, sau khi đã rửa sạch bằng dung dịch Iodin 1%.
  • Điều trị chống nhiễm khuẩn thứ phát: Giống như phác đồ 1.
  • Trợ sức cho ngựa bệnh: Giống như phác đồ 1.
  • Hộ lý: Giống như phác đồ 1.

7. Phòng bệnh viêm hạch lâm ba ở ngựa

Ở các cơ sở nuôi ngựa tập trung, khi phát hiện dịch viêm hạch lâm ba truyền nhiễm, biện pháp tốt nhất là tiến hành chẩn đoán toàn đàn ngựa, phát hiện và tiêu hủy những con ngựa mắc bệnh để ngăn chặn lây lan và đảm bảo sức khỏe cho cộng đồng, đặc biệt là vì bệnh có khả năng lây nhiễm sang người.

Ở các cơ sở nuôi ngựa quy mô nhỏ hoặc trong hộ gia đình, biện pháp cách ly và điều trị tích cực ngựa bệnh có thể được thực hiện, nhưng hiệu quả chủ yếu trong giai đoạn đầu và khi bệnh còn nhẹ.

Kiểm dịch nghiêm ngặt khi xuất nhập ngựa là cần thiết để phát hiện ngựa bị bệnh và xử lý kịp thời, ngăn chặn sự lây lan trong đàn ngựa.

Thực hiện vệ sinh thú y định kỳ trong chuồng ngựa và bãi chăn thả ngựa, đặc biệt là ở các vùng có lưu hành bệnh. Biện pháp tốt nhất có thể bao gồm việc định kỳ phun các loại thuốc diệt nấm như sulfat đồng (CuSO4) 1% hoặc dung dịch xút (NaOH) 2%. Điều này giúp ngăn chặn sự phát triển và lây nhiễm của nấm Histoplasma farciminosum trong môi trường, đồng thời giảm nguy cơ lây nhiễm cho ngựa khỏe và con người.

This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :