Home / Trang Trại / Bệnh tiên mao trùng ở trâu bò: triệu chứng, điều trị, phòng bệnh

Bệnh tiên mao trùng ở trâu bò: triệu chứng, điều trị, phòng bệnh

/

Bệnh tiên mao trùng (Trypanosomiasis) là một bệnh nhiễm trùng gây ra bởi loại ký sinh trùng gọi là Trypanosoma. Bệnh này ảnh hưởng đến nhiều loài động vật, trong đó có trâu, bò, ngựa, và người. Trypanosoma được truyền từ người sang người và từ động vật sang người thông qua con ruồi máu (tên gọi là ruồi Glossina). Có hai dạng bệnh tiên mao trùng quan trọng: tiên mao trùng giun (Trypanosoma brucei rhodesiense và Trypanosoma brucei gambiense), gây ra bệnh ở người, và tiên mao trùng động vật (Trypanosoma congolense, Trypanosoma vivax, và Trypanosoma brucei brucei), ảnh hưởng đến động vật. Ở trâu và bò, triệu chứng của bệnh tiên mao trùng có thể bao gồm mệt mỏi, giảm sức đề kháng, suy nhược, giảm sức sống, và trong những trường hợp nặng, có thể dẫn đến tử vong. Bệnh tiên mao trùng gây thiệt hại lớn trong ngành chăn nuôi và nông nghiệp ở những khu vực mà ruồi máu chuyển truyền bệnh.

Bệnh tiên mao trùng ở trâu bò

1. Phân bố

Bệnh tiên mao trùng (Trypanosomiasis) là một bệnh lây truyền do tiên mao trùng Trypanosoma evansi gây ra. Đây là một trong những bệnh phổ biến và gây hại cho trâu, bò, và ngựa, đặc biệt là ở các khu vực nhiệt đới châu Phi, châu Á và Nam Mỹ.

Đặc điểm phân bố:

  • Nguyên Nhân: Tiên mao trùng Trypanosoma evansi là nguyên nhân gây ra bệnh.
  • Phân Bố: Bệnh phổ biến ở các nước nhiệt đới, nơi mà các điều kiện thích hợp cho sự phát triển và lây truyền của tiên mao trùng.
  • Tình Trạng Ở Việt Nam: Ở Việt Nam, bệnh tiên mao trùng đã được phát hiện từ rất sớm. Hiện nay, bệnh có mặt ở tất cả các vùng sinh thái trên toàn quốc.

2. Đặc điểm sinh học của mầm bệnh

Tiên mao trùng (Trypanosoma evansi) là nguyên nhân gây bệnh ở nhiều loài động vật như trâu, bò, ngựa, và một số thú rừng như bò rừng, trâu rừng, hươu, nai.

Đặc điểm của tiên mao trùng:

  • Kích thước: 18-34 × 2,5 µm.
  • Hình dạng: Mũi khoan, di động nhờ một roi tự do xuất phát từ phía sau thân, tạo thành một màng rung.
  • Di động: Khi di chuyển, roi tự do vung ra phía trước và màng rung chuyển động, giúp tiên mao trùng di chuyển nhanh chóng trong máu của vật chủ.
  • Sinh sản: Sinh sản theo phương thức phân đôi và theo cấp số nhân.

Cơ chế lây truyền:

  • Nguyên nhân: Sự lây truyền tiên mao trùng từ trâu bị ốm sang trâu khỏe chủ yếu thông qua mòng hút máu thuộc họ Tabanidae và ruồi hút máu thuộc họ phụ Stomoxydinae.
  • Quá trình lây truyền:
    • Mòng hút máu hoặc ruồi hút máu từ trâu, bò bị ốm vòi hút có mang tiên mao trùng.
    • Sau đó, chúng lại hút máu từ trâu, bò khỏe.
    • Trong quá trình này, tiên mao trùng được chuyển từ vật chủ ốm sang vật chủ khỏe thông qua hút máu.
  • Tính chất cơ giới: Quá trình lây truyền này mang tính chất cơ giới, nghĩa là nó không xảy ra tự nhiên mà đòi hỏi sự can thiệp của các vectơ như mòng hút máu và ruồi hút máu.

Sự lây truyền của tiên mao trùng là một trong những yếu tố gây nguy hiểm cho sức khỏe của đàn trâu, bò và các loài động vật khác. Điều trị và phòng ngừa thông qua kiểm soát vectơ là quan trọng để ngăn chặn sự lan truyền của bệnh này.

3. Dịch tễ học

Trong tự nhiên, tiên mao trùng ký sinh ở hầu hết các loài thú nuôi và thú hoang, phổ biến nhất là trâu, bò, ngựa, trâu và bò rừng, hươu, nai, voi, hổ, báo, sư tử… nhưng không gây bệnh cho con người.

Cả trâu và bò ở mọi lứa tuổi đều có khả năng nhiễm tiên mao trùng và phát bệnh, có thể dẫn đến tử vong hoặc suy nhược thiếu máu, mất dần khả năng sinh sản và sản xuất.

Mùa lây lan bệnh thường xảy ra trong các tháng nóng ẩm, mưa nhiều từ tháng 4 đến tháng 9, bởi lúc này điều kiện sinh thái thuận lợi cho sự phát triển của các loài ruồi, mòng, đồng thời chúng hoạt động hút máu súc vật và truyền tiên mao trùng. Tại Việt Nam, có tổng cộng 44 loài mòng thuộc họ Tabanidae và 4 loài ruồi hút máu thuộc họ phụ Stomoxydinae có khả năng truyền bệnh tiên mao trùng…

Từ cuối mùa thu, mùa đông và đầu mùa xuân, trâu và bò nhiễm tiên mao trùng phải sống trong điều kiện thời tiết lạnh, với thức ăn xanh khan hiếm, làm giảm sức đề kháng và tăng nguy cơ phát bệnh nặng, dẫn đến việc đổ ngã hàng loạt. Hiện tượng này vẫn diễn ra mỗi năm ở các vùng chăn nuôi trâu, bò cả đàn và các cơ sở nuôi bò sữa. Chẳng hạn, tỉnh Bình Dương ghi nhận tỷ lệ nhiễm tiên mao trùng ở trâu sữa từ 20,4 đến 25%, trong khi thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận tỷ lệ nhiễm từ 15,4 đến 20,6% ở bò sữa.

4. Bệnh lý và lâm sàng

4.1. Bệnh lý

Tiên mao trùng trong quá trình ký sinh ở trâu và bò tạo ra hai tác hại cơ bản:

  • Lấy chất dinh dưỡng: Tiên mao trùng thẩm thấu vào máu của ký chủ để lấy chất dinh dưỡng như đạm, đường, chất béo, và chất khoáng. Trong trường hợp súc vật bị nhiễm bệnh, mỗi mililit máu có thể chứa từ 10.000 đến 30.000 tiên mao trùng. Hiện tượng này dẫn đến tình trạng súc vật gầy còm, thiếu máu, mất khả năng sinh sản và sản xuất sữa thịt, cũng như giảm sức đề kháng trước các bệnh tật.
  • Tạo độc tố Trypanotoxin: Trong quá trình sống ở máu vật chủ, tiên mao trùng sản xuất độc tố Trypanotoxin, gây ra các biến đổi về mặt bệnh lý. Độc tố này bao gồm cả độc tố được tiên mao trùng tiết ra qua màng thân và độc tố do tiên mao trùng chết đi sau 15-30 ngày.
    • Độc tố này tác động lên hệ thần kinh trung ương, gây rối loạn trung khu điều nhiệt và làm súc vật chủ trải qua những cơn sốt cao gián đoạn, xen kẽ nhau. Khi sốt cao, súc vật bị bệnh thường thể hiện rối loạn thần kinh, bao gồm việc kêu rống, run rẩy, và thậm chí ngã vật ra.
    • Độc tố cũng làm hủy hồng cầu, ức chế các cơ quan tạo máu, gây ra tình trạng thiếu máu và suy nhược. Đồng thời, độc tố ảnh hưởng đến hệ tiêu hoá, gây ra hội chứng ỉa chảy. Hội chứng này thường xuất hiện khi tiên mao trùng hiện diện trong máu của súc vật bị bệnh.

Khi mật độ tiên mao trùng tăng cao trong máu, chúng có thể gây tắc nghẽn mạch máu, tạo ra các ổ thủy thũng chất keo vàng dưới da.

4.2. Triệu chứng

Trâu và bò khi bị nhiễm tiên mao trùng thường thể hiện các triệu chứng lâm sàng chủ yếu. Sốt cao dao động từ 40 đến 42°C, với cơn sốt gián đoạn không theo quy luật nào cụ thể. Khi sốt đạt mức cao, chúng thường thể hiện các triệu chứng thần kinh như quay cuồng, đi vòng tròn, và run rẩy từng cơn. Những biểu hiện này thường xuất hiện ở trâu và bò trong giai đoạn bệnh cấp tính.

Trong quá trình mắc bệnh, trâu và bò thường phải đối mặt với tình trạng thiếu máu và suy nhược. Số lượng hồng cầu giảm thấp chỉ còn khoảng 3 triệu trong 1mm3 máu (so với trâu, bò khỏe mạnh có khoảng 5-6 triệu/mm3).

Một số trâu và bò bị nhiễm tiên mao trùng có thể phát triển viêm kết mạc và giác mạc mắt, thể hiện qua mắt đỏ, niêm mạc mắt sưng đỏ và chảy dử liên tục.

Khoảng 30% số trâu và bò mắc bệnh thường thể hiện triệu chứng viêm ruột, biểu hiện qua tình trạng ỉa chảy kéo dài sau những cơn sốt.

Trong trường hợp của trâu sữa, bệnh thường dẫn đến suy nhược, giảm khả năng sinh sản và giảm lượng sữa đến 30-50%, thậm chí có thể dẫn đến cái chết do kiệt sức. Các trường hợp của trâu cái thường gặp sảy thai vào tháng thứ 7-8 khi bị nhiễm tiên mao trùng.

5. Chẩn đoán bệnh tiên mao trùng ở trâu bò

Ở Việt Nam, hiện đang áp dụng năm phương pháp sau để kiểm tra nhiễm tiên mao trùng ở trâu và bò:

  • Kiểm tra máu tươi dưới kính hiển vi: Qua việc quan sát máu tươi của trâu, bò ốm dưới kính hiển vi, có thể nhận diện hoạt động của tiên mao trùng, tuy nhiên độ chính xác chỉ đạt khoảng 80%.
  • Kiểm tra tiêu bản máu nhuộm Giemsa: Phương pháp này sử dụng tiêu bản máu nhuộm Giemsa dưới kính hiển vi để phát hiện tiên mao trùng. Phương pháp này có độ chính xác 85% trong việc phát hiện trâu bị nhiễm tiên mao trùng.
  • Tiêm truyền máu cho động vật thí nghiệm: Máu của trâu, bò nghi mắc bệnh được tiêm truyền vào chuột bạch, chuột lang, hoặc thỏ, sau đó theo dõi máu của những động vật này sau 2-6 ngày. Nếu máu của động vật thí nghiệm có chứa tiên mao trùng, thì xác định trâu, bò đã mắc bệnh. Phương pháp này mất thời gian theo dõi nhưng độ chính xác đạt 100%.
  • Phương pháp ngưng kết trực tiếp trên phiến kính: Sử dụng kháng nguyên là tiên mao trùng sống và kháng thể có trong huyết thanh súc vật nghi mắc bệnh. Phương pháp này đạt độ chính xác khoảng 70-80%.
  • Phương pháp ELISA: Sử dụng một số kháng thể, kháng nguyên chuẩn và các thiết bị dụng cụ cần thiết. Phương pháp này đạt độ chính xác cao, từ 90 đến 98%, tuy nhiên, thực hiện phương pháp này ở cơ sở có thể gặp khó khăn.

6. Điều trị bệnh tiên mao trùng trâu bò

Ở Việt Nam, ngành thú y đã sử dụng một số loại thuốc như Naganin, Novarsenobenzol, sulfarsenol, Berenyl (Azidin), và Trypamidium để điều trị và tiêm phòng nhiễm tiên mao trùng cho trâu, bò, và ngựa. Dưới đây là ba phác đồ điều trị có hiệu quả cho trâu, bò, và bò sữa:

Phác đồ 1: Tác dụng điều trị và phòng bệnh – Thuốc dùng: Naganin (Naganol)

  • Liệu trình:
    • Ngày thứ nhất: Dùng 0,01g/kg thể trọng súc vật.
    • Ngày thứ hai: Nghỉ tiêm.
    • Ngày thứ ba: Dùng 0,01g/kg thể trọng súc vật.
  • Pha thuốc: Sử dụng nước cất theo tỷ lệ 10% thuốc + 90% nước cất.
  • Vị trí tiêm: Tĩnh mạch tai.
  • Thuốc trợ sức: Trước khi tiêm Naganin, cần tiêm thuốc trợ sức như Cafein hoặc long não nước.
  • Hộ lý: Thời gian điều trị cho trâu, bò nghỉ làm việc trong 3-4 ngày, cung cấp ăn uống và chăm sóc tốt, đảm bảo dinh dưỡng hợp lý.

Phác đồ 2: Tác dụng điều trị và phòng bệnh – Thuốc dùng: Trypamidium (Samorin)

  • Liệu trình: Chỉ tiêm 1 liều trong 1 ngày.
  • Liều dùng: 1mg/kg thể trọng súc vật.
  • Pha thuốc theo tỷ lệ: 300mg thuốc + 20ml nước cất.
  • Vị trí tiêm: Tĩnh mạch hoặc bắp thịt.
  • Thuốc trợ sức: Trước khi tiêm Trypamidium cần tiêm thuốc trợ sức như Cafein hoặc long não nước.
  • Hộ lý: Thời gian điều trị cho trâu nghỉ làm việc, cung cấp ăn uống và chăm sóc tốt trong 3 ngày.

Phác đồ 3: Tác dụng điều trị – Thuốc dùng: Berenil (Azidin, Trypazen)

  • Liều thuốc: 3,5mg/kg thể trọng.
  • Liệu trình: tiêm 1 liều. Sau 15 ngày nếu súc vật chưa hết triệu chứng lâm sàng, tiêm liều thứ hai cũng như liều trên.
  • Pha thuốc với nước cất theo tỷ lệ: 10% thuốc + 90% nước.
  • Vị trí tiêm: Tĩnh mạch hoặc bắp thịt.
  • Thuốc trợ sức: Trước khi tiêm Azidin cần tiêm thuốc trợ tim mạch như Cafein hoặc long não nước.
  • Hộ lý: Thời gian điều trị cho trâu nghỉ làm việc, cung cấp ăn uống và chăm sóc tốt trong 3 ngày.

7. Phòng bệnh tiên mao trùng trâu bò

Quy trình phòng chống dịch bệnh tiên mao trùng bao gồm ba biện pháp chủ yếu sau:

Kiểm tra định kỳ và điều trị

  • Hằng năm, tiến hành kiểm tra máu để phát hiện sự xuất hiện của tiên mao trùng ở trâu, bò, đặc biệt tập trung vào tháng 4 và tháng 8. Đối với các vùng có bệnh lưu hành, tổ chức tiêm phòng cho đàn trâu, bò theo phác đồ điều trị đã được xác định trong thời gian nêu trên, nhằm ngăn chặn sự lây lan và giảm nguy cơ nhiễm bệnh.

Phòng chống côn trùng hút máu và truyền bệnh:

  • Thiết lập chuồng với mành che chống ruồi, mòng để ngăn côn trùng bay vào. Sử dụng các biện pháp như phát quang bờ bụi, lấp vũng nước, và cống rãnh quanh chuồng và bãi chăn để cản trở côn trùng cư trú và phát triển.
  • Tiến hành phun thuốc diệt côn trùng xung quanh chuồng trại định kỳ (1 tháng/lần) bằng Hantox spray để giảm số lượng côn trùng và ngăn chặn sự lây lan của tiên mao trùng.

Chăm sóc, nuôi dưỡng và sử dụng trâu, bò hợp lý:

  • Tăng cường chế độ chăm sóc và dinh dưỡng cho trâu, bò để nâng cao sức đề kháng tự nhiên của chúng.
  • Thực hiện các biện pháp quản lý chăn nuôi hiệu quả để giảm stress và tăng khả năng chống đối với bệnh tật.
  • Áp dụng kỹ thuật nuôi dưỡng khoa học, cung cấp thức ăn đầy đủ chất dinh dưỡng để tăng cường sức khỏe của đàn trâu, bò.

Bằng cách này, quy trình phòng chống bệnh tiên mao trùng trở nên toàn diện, kết hợp giữa kiểm tra, điều trị, phòng tránh côn trùng, và chăm sóc động vật.

This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :