Home / Trang Trại / 150 loại lan rừng miền Nam Việt Nam quý hiếm nhất

150 loại lan rừng miền Nam Việt Nam quý hiếm nhất

/

Lan rừng Việt Nam được biết gồm hơn 750 loài khác nhau, phần giới thiệu sau đây chỉ tập trung vào một số loài lan có hoa đẹp, trữ lượng nhiều, có triển vọng kinh doanh trong lĩnh vực thương mại trong tương lai.

lan rừng việt nam quý hiếm nhất

1. Lan rừng phân bố 5 khu vực trên thế giới

Theo Helmut Bechtel (1982), hiện nay trên thế giới có hơn 700 giống lan rừng gồm 25.000 loài được xác định, chưa kể một số lượng khổng lồ lan lai không thể thống kê chính xác số lượng.

Châu Á nhiệt đới gồm các giống Bulbophyllum, Calanthe, Coelogyne, Cymbidium, Dendrobium, Paphiopedilum, Phaius, Vanda, Phalaenopsis.

Châu Mỹ nhiệt đới gồm các giống Brassavola, brassia, Catasetum. Cattleya, Cycnoches, Pleurothallis, Stanhopea, Zygopetalum.

Châu Phi gồm các giống Lissochilus, Polystachya, Ansellia, Disa.

Châu Úc gồm các giống Bulbophyllum, Calanthe, Cymbidium, Dendrobium, Eria, Phaius, Pholidota, Sarchochiius, Spatìioglottis. Riêng Tân Ghi nê trên 2.500 loài trong đó phần nhiều là Dendrobium và Bulbophyllum.

Vùng ôn đới của châu âu, Bắc Mỹ và Đông Bắc Á châu gồm các giống Cypripedium. Orchis, Spiranthes.

Việt Nam là một nước Đông Nam Á nằm trong khu vực châu Á nhiệt đới, là một trong hai khu vực tập trung nhiều lan đẹp nhất trên thế giới: châu Á và Nam Mỹ

Theo Phạm Hoàng Hộ (1993) lan rừng Việt Nam được biết gồm hơn 750 loài khác nhau, phần giới thiệu sau đây chỉ tập trung vào một số loài lan có hoa đẹp, trữ lượng nhiều, có triển vọng kinh doanh trong lĩnh vực thương mại trong tương lai.

Mỗi loài hoa phong lan rừng đều yêu cầu một điều kiện sinh thái nhất định, ngoại trừ một vài loài lan có khả năng thích nghi biên độ khí hậu rộng. Thường mỗi loài đều cự ngụ tại nguyên quán thích hợp. Những thợ săn lan nhận thấy rằng các vùng ven suối vùng trũng, trong rừng sâu mật độ lan cao hơn và mất hẳn khi gần trảng trống. Tuy nhiên, ở mức độ giới hạn nào đó, càng vào sâu trong rừng mật độ lan sẽ giảm dần, cũng phải kể một trường hợp cá biệt khác là loài Hạc đỉnh chỉ mọc trên các trảng trống trong rừng, xen kẽ với các loài cỏ dại. Rừng Việt Nam có nhiều loài lan quý chưa được quản lý, khai thác hợp lý. Điển hình nhất là loài lan hài Hồng Paphiopedilum Delenatii. Trước đây nhiều nước yêu cầu Việt Nam xuất khẩu sang cho họ loài lan này, nhưng giờ không tìm ra.

Đến năm 1993 khi phát hiện loài lan này thì thương nhân Đài Loan đã mang về nước họ gần 3 tấn (khoáng 100.000 cây) làm Việt Nam mất hàng triệu USD. Đây là loài lan quý, nhưng vì chưa có chính sách quản lý nên nhiều người xuất lậu dưới dạng bán kg. Một sự thất thoát tài nguyên vô lý.

Tháng 2/1995 nhiều chủng loại lan rừng Việt Nam được trưng bày tại TOKYO (Nhật Bản) và đã gây được sự chú ý của giới lan chuyên nghiệp trên thế giới.

Đầu năm 1997 Canada cũng mời Việt Nam trưng bày, và giới thiệu một số mẫu lan rừng nhưng chúng ta không tham gia được.

Với số lượng 500 loài của riêng các tỉnh miền Nam, chưa kể một số loài do điều kiện chiến tranh chúng ta chưa tìm kiếm được. Việt Nam cũng thuộc là một trong những nước có giống phong lan nhiều trên thế giới.

Về màu sắc, lan rừng Việt Nam có nhiều màu từ nhạt sang đậm:

  • Màu trắng tuyền như loài Thạch hộc (Dendrobium crumenatum), Tuyết Ngọc (Coelogyne mooreana).
  • Màu vàng như các loài Kim Điệp (Dendrobium capillipes).
  • Màu cam như Ascocentrum miniatum.
  • Màu đỏ như Huyết nhung (Renanthera coccinea).
  • Màu hồng như Hồng lan (Cymbidium insigne).
  • Màu trắng xanh như Mỹ dung dạ hương (Vanda denisoniana).
  • Màu cà phê sữa như Hạc đỉnh (Phaius Tankervilliae).
  • Màu nâu như Đoản kiếm (Cymbidium aloifolium).
  • Màu tím hoa cà như Giả hạc (Dendrobium anosmum).

Với một số lượng màu đa dạng như vậy, nếu được lai tạo giống phong lan rừng Việt Nam sẽ có một tổ hợp về màu sắc phong phú. Chưa kể một số loài lan khảm có sẵn trong thiên nhiên như loài Đuôi cáo (Aerides multiflora) Ngọc điểm (Rhynchostylis gigantea), cẩm báo (Hygrochilus parishii), Bò cạp (Arachnis annamensis), Long nhãn kim điệp (Dendrobium fimbriatum) Thái bình (Dendrobium pulchellum).

Về độ bền của lan, Việt Nam có nhiều giống lan rừng nở trên 2 tháng như Mỹ dung dạ hương, Huyết nhung, Hoàng lan, Hồng lan… Có loại trung bình 1- 2 tuần như Long tu (Dendrobium primulinum), Kim điệp, Đuôi cáo, Ngọc điểm… Thậm chí có loài chỉ nở một ngày như loài Thạch hộc.

Về kích thước, lan rừng Việt Nam có nhiều loài hoa bé như các loài của giống Eria. Các loài khác có kích thước trung bình. Một vài loài có kích thước lớn hơn 10cm như Hạc đỉnh, Huyết nhung, Mỹ dung dạ hương.

Về hương thơm, đây là ưu điểm chính của các loài lan Việt Nam. So với các loài lan lai, lan rừng Việt Nam có kích thước bé hơn nhưng nhờ đa số có mùi thơm nên vẫn hấp dẫn các người ái mộ như Mỹ dung dạ hương, Hạc đỉnh, Đuôi cáo, Ngọc điểm. Thạch hộc, Thanh ngọc, Nhất điểm hồng, Giả hạc…

Lan Việt Nam là lan của vùng nhiệt đới chịu ảnh hưởng bởi 2 mùa nắng mưa rõ rệt, vì thế đa số các loài lan mỗi năm chỉ cho một kỳ hoa, trừ loài Thạch hộc có thể nở bất kỳ trong năm. Mùa nở hoa tập trung vào 2 thời kỳ là khoảng tháng 2 (tức tết âm lịch) và tháng 4 trong mùa nắng do sự thọ hàn và quang kỳ tính và tháng 7 tháng 8 do sự khô hạn. Với các đặc điểm trên, lan Việt Nam là nguồn thuận lợi để lai giống lan, nếu chúng được khai thác đúng mức trên khía cạnh di truyền học.

Có thể tạm chia lan rừng của các tỉnh miền Nam làm 4 khu vực khác nhau:

2. Lan rừng miền Đông Nam Bộ Việt Nam

Đây là vùng rừng khô đã bị khai thác nhiều lần, tầng trên còn ít gỗ quý, tầng dưới là các loại gỗ tạp mới tái sinh, trải dài từ biên giới Cambodia đến biển Đông như các vùng: Xuyên Mộc, Bình Giả, Mã Đà, Lộc Ninh… Ở đây lan mọc nhiều nhất trên các cây Vừng (Careya arborea) Cây Râm (Anogeissus acuminata). Rải rác lan cũng mọc trên vỏ cây các loài khác như Sến mủ (Shorea roxburghii). Sao (Hopea odorata), Thành ngạnh (Cratoxylon sp.) Bằng lăng (Lagerstroemia sp), Dầu con rái (Dipterocarpus alatus).

Vùng này tập trung các loài có hoa lan rừng đẹp như:

  • Đuôi cáo (Aerides miltiflora).
  • Ngọc điểm (Rhynchostylis gigantea).
  • Giáng Hương (Aerides fcdcata).
  • Đuôi chồn (Rhynchostylis retusa).
  • Hỏa hoàng (Ascocentrum miniatum).

Vùng này còn có một loài lan đất là lan Bầu rượu (Calanthe cardioglossa) có nhiều ở trên các sườn núi đá ớ Vũng Tàu, Bà Rịa, Long Khánh.

Ngoài ra ở đây còn có một số loài lan rừng khác, không có giá trị về phương diện thẩm mỹ như:

  • Tổ Yến (Acriopsis indica): Xuân Lộc.
  • Chân rết (Appendicula cornuta): gần suối.
  • Sậy lan (Arundina graminifolia): gần suối.
  • Thanh hoàng (Calanthe graminifolia): Vũng Tàu.
  • Lọng lan (Bulbophyllum eberhardtii): gần suối.
  • Hoàng yến (Coelogyne massangeana): Định Quán.
  • Thanh đạm xanh (Coelogyne brachyptera): gần suối.
  • Đoản kiếm (Cymbidium aloifolium): khắp nơi.
  • Thanh ngọc (Cymbidium ensifolium): suối.
  • Bạch câu (Dendrobium crumenatum): khắp nơi.
  • Nhất điểm hồng (Dendrobium draconis): khắp nơi.
  • Tép dẹp (Dendrobium flabellum): gần suối.
  • Ý thảo (Dendrobium gratiosissimum): khắp nơi.
  • Vảy rùa (Dendrobium nathanielis): Long Khánh
  • Báo hỷ (Dendrobium secundum): khắp nơi.
  • Nỉ lan (Eria globulifera): khắp nơi.
  • Cành giao (Luisia psyche): Đồng Nai.
  • Da beo (Staurochilus fasciatus): gần suối.
  • Bắp ngô (Acampe rigida): khắp nơi.

2. Lan rừng vùng Trung Nguyên Việt Nam

Đây là vùng có cao độ trung bình 700 – 1.000m. Nhờ nhiệt độ thấp, khí hậu ẩm mát, địa hình nhiều đồi núi. Rừng bị khai thác nhiều lần, nếu rừng nguyên thủy bị xâm chiếm bởi các rừng tre, lồ ô, thông 2 lá, ở đây còn có rừng hỗn giao giữa rừng thông 2 lá và dầu trà beng. Điều lưu ý là phong lan không bao giờ mọc ở rừng tre và hiếm khi mọc ở rừng thông. Nhiều nhất ở rừng diệp loại và rải rác ở rừng hỗn giao, những cây chủ vấn là cầy diệp loại.

Ở vùng này, đa số các loài lan mọc trên các loại cây chủ yếu sau đây:

  • Cà chắc (Shorea obtusa), cẩm liên (Swrea siamensis).
  • Cà gần (Terminalia tomentosa).
  • Chò xót (Schima crenata Korth).
  • Các loại Dẻ sồi (Quercus, lithocarpus…).
  • Sao (Hopea odorata), Sến (Shorea roxburghii).
  • Vừng (Careya arborea).
  • Các loài trâm.
  • Các loài Bằng lăng.
  • Thành ngạnh.

Vì có vỏ láng và thay vỏ hàng năm nên các loài lan chỉ mọc được trong các bọng cây. Một số loài phong lan và địa lan lại mọc trên đá, ven suối. Vùng này có các loài địa lan mọc trên các vùng đầm lầy, trong các thung lũng giữa các dãy núi. Đây là vùng tập trung nhiều giống Dendrobium có hoa đẹp nhất Việt Nam.

Một tập đoàn Dendrobium gồm các loài lan rừng:

  • Lụa vàng (D.heterocarpum).
  • Hoàng phi hạc (D. signatum).
  • Thủy tiên các loại (D.densiflorum, D.haveynum, D. farmeri, D. thyrsiflorum).
  • Long tu (D.primulinum).
  • Nhất điểm hồng (D.draconis) trên các cây.
  • Kim điệp (D.capillipes) mọc xen kẽ nhau trên cóc cây dẻ, sồi trâm trong các quần thể rừng diệp loại, dọc theo triền núi, khe suối.
  • Dầu trà beng hoặc Dầu đồng, Dẻ trong các rừng hỗn giao.
  • Loài Giả hạc (D.anosmum) nhiều nhất trên cây cà chí, đôi khi trên các cây giẻ sồi, một số ít mọc trên đá, nhiều nhất ở vùng Tam Bố (Lâm Đồng) trải dài theo hướng Tây qua biên giới tỉnh Đắc Lắc rải rác loài này cũng mọc dọc đèo Ngoạn Mục, Đơn Dương, nhưng loại ở đây trổ hoa chậm sau tết 15 ngày.
  • Loài Long nhãn kim điệp (Dendrobium fimbriatum) hầu như chỉ mọc trên đá dọc suôi ở Di Linh.
  • Loài Ý thảo (D.gratiosissimum) mọc trên các cây Dẻ về phía Đông hướng về Phan Rang, Phan Thiết.
  • Loài Đại ý thảo (D.aphyllum) chưa bao giờ được tìm thấy trên độ cao khỏi đèo Bảo Lộc.
  • Loài Vảy cá (D.lindleyi) có ở Liên Khàng và Phi vàng.
  • Loại Thạch hoa (D.linguella) hiếm gặp.
  • Loài Huyết nhung (Renanthera imschootiana) mọc trên các cây Dẻ sồi, gần bờ suối, hoặc trên vách đá lưng chừng xuống chân núi.
  • Loài Bọ cạp (Arachnis annamensis) mọc trên các sông núi vùng rừng rậm có nhiều ở núi vôi.
  • Loài Mỹ dung dạ hương (Vanda denisoniana) chỉ mọc từ Di Linh đến Đơn Dương.
  • Ca-đô có nhiều, loài này mọc nhiều trên cây Keo dậu, ở các đồn điền như Phi Vàng.
  • Loài Đuôi cáo mọc nhiều trên các cây rừng thưa từ đèo Phú Hiệp đến thác Pông-gơ.
  • Loài Hạc đỉnh (Phaius tankervilleae) mọc ở trảng trống trong rừng vùng đầm lầy hay vùng trũng thường mọc chung.
  • Ngãi Bưởi (Dipodium paludosum) rất thơm.
  • Loài Cầu diệp ngà (Spathoglottis eburnea), có nhiều từ Di Linh đến Làng Hạnh, Vũng Tàu, có một đồng băng dài 10 – 50 km trước đây có rất nhiều hạc đỉnh.
  • Loài Vân hài (Paphiopedilum callosum) mọc trên đất dựa xuôi hoặc ven các đầm lầy với các loài Hạc đỉnh và Ngài bưởi.
  • Loại kim hài (Paphiopedilum Villosum) mọc nhiều thành từng đám trên thân cây Dẻ.
  • Loại Xích thử mọc trên cây ly hí, từ đèo Ông Cố đến Lang Hanh.
  • Loài Bầu rượu gò nhiều ở Phương Lâm và núi Chứa Chan.
  • Một loài đặc biệt chỉ mọc trên cây thông là loài Bạch Hỏa hoàng (Dendrobium bellatulum).

3. Lan rừng vùng Cao Nguyên Việt Nam

Đây là vùng có cao độ trên 1.000m, nhờ khí hậu lạnh ẩm, điều hòa, địa hình đồi núi, đây là nơi ưu thế có rừng thông 3 lá. Tuy nhiên các loài lan chỉ xuất hiện ở các thung lũng hoặc trên sườn núi có nhiều cây diệp loại như sồi, dẻ.

Vùng này có các loài lan rừng Việt Nam được biết đến là:

  • Hồng lan (Cymbidium insigne) mọc trên đất thường chung với cỏ tranh trên các dòng núi.
  • Loài Hoàng lan (Cymbidium iridioides) mọc trên các bọng cây hoặc các cây bạch tùng (Podocarpus imbricatus) có nhiều rêu vùng rừng rậm.
  • Loại Hổng hoàng (C.insigne x.c.iridioides) một cây lan lai tự nhiên giữa Hoàng lan và Hồng lan thường mọc trên các cây bạch tùng.
  • Loài Bạc lan (Cymbidium erythrostylum) loài Tử cán (Cymbidium dayanum).
  • Loài Thanh lan (CymbidiUm cyperifolium) hiếm hơn được trồng có hoa rất thơm từ Đà Lạt.
  • Loài Tuyết ngọc (Coelogyne mooreana) và nhiều loài Coelogyne khác có nhiều ờ núi Bà Langbiang và các thác, thung lũng ẩm.
  • Loại Nhất điểm hoàng (Dendrobium flavum) có trên các cây Sồi Dẻ ở đèo Prenn và Đà Lạt.

4. Lan rừng vùng phía Nam và Trung Trung Bộ Việt Nam

Đây là vùng tập trung nhiều loài lan rừng miền Nam Việt Nam quý hiếm và đặc hữu:

  • Nếu đi từ Ninh Thuận, Khánh Hòa về phía cao nguyên Buôn Mê Thuột thì sự xuất hiện của các loài lan gần giống vùng Bảo Lộc – Di Linh với các loài Thủy Tiên, Nhât điểm hồng.
  • Loài Ngọc Bích (Rhynchostylis coelestis) chỉ mọc trong các kiểu rừng bán thay lá từ Bình Thuận đến Khánh Hòa – Loài Ngọc điểm từ Bình Tuy kéo dài đến Nha Trang ra tận những đảo ngoài xa, ngược lêu sông Krông Pách ân giáp qua Tô hợp.
  • Ngọc Điểm ở đây có trữ lượng rất lớn khoảng vài chục vạn cây và có cả loài Ngọc điểm trắng. Vùng này bị ảnh hưởng của gió biển nhiều nên lan mọc rất thấp dưới 5m dễ lấy và thường mọc trên gộp đá có rêu. Vùng đèo Đại Lãnh, từ cầu sắt đến Đồ Sơn cạnh hồ sen có một loài Hài màu trắng chưa định danh khá đẹp.
  • Ở Dục Mỹ, vùng Hòn tre, Hòn ngang có loại Giả Hạc.
  • Nếu qua khỏi đèo Phượng Hoàng, vùng Khánh Dương có các loài Thủy tiên tím (Dendrobium amabile), Hoàng Thảo Xoắn (Dendrobium tortile) Tím Huế (Dendrobium hercoglossum).

Tại vùng giáp ranh giữa Ninh Thuận – Khánh Hòa và Đắk Lắk còn có các loài lan rừng Việt Nam đặc hữu và quý hiếm như:

  • Hài Hồng (Paphiopedilum delenatii).
  • Huyết Nhung giún (Renanthera coccinea)
  • Huyết Nhung trơn (Renanthera imshootiana)
  • Thái Bình (Dendrobium pulchellum)
  • Đơn Cam (Dendrobium unicum)

Trong vùng này còn có hai loài lan mới vừa được công bố trên thế giới vào năm 1993 bởi Tiến sĩ Haager (Viện Hàn Lâm Khoa Học Tiệp Khắc):

  • Loài thứ nhất là Ascocentrum christensonianum (Tứ Hoàng) mọc trong rừng bán thay lá gió mùa, Phan Rang ở độ cao 100 – 150m, ở dây chúng mọc chung với loại Ngọc điểm (Rhynchostylis gigantea), Điểu lan (Dendrobium delacourii),… loài này còn gặp ở Buôn Ya Wầm (Daklak).
  • Loài thứ hai là Christensonia vietnamien (Uyên Ương) mọc trong rừng ẩm cao độ 100m, dọc theo suối Ea Dong gần làng Ninh Tây (Khánh Hòa). Loài này còn gặp ở các khe suối dọc theo đèo Mang Yang (Gia Lai). Đây là một giống lan mới cho thế giới được đặt tên cho Tiến sĩ Eric A. Christenson, một chuyên gia lan nổi tiếng của thế giới về tông Aeridinae. Hiện loài phong lan rừng này đã được lai tạo thành công ở Việt Nam.

Thực ra, từ năm 1984 loài này đã được chúng tôi mang về trồng tại thành phố Hồ Chí Minh từ nhà một người bạn ở Phan Rang. Và vì lần đầu tiên ra hoa tại thành phố Hồ Chí Minh chỉ có hai hoa nên chúng tôi đặt tên là “Uyên Ương” vả tặng cho nghệ nhân Nguyễn Văn Để một trong nhiều cây đem về. Năm 1990, một trong những cây đó đã đoạt giải nhất hội thi lan rừng nhân kỷ niệm 19/5 – 100 năm ngày sinh Hồ Chủ Tịch vì vậy nó có tên là “Cù lao Minh” quê hương của nghệ nhân Nguyễn Văn Để, hiện là phó chủ tịch Hội hoa lan cây cảnh thành phố Hồ Chí Minh.

Xem thêm:

This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :