Home / Sức Khỏe / Xét nghiệm lipid máu: lợi ích, quá trình thực hiện, ý nghĩa kết quả

Xét nghiệm lipid máu: lợi ích, quá trình thực hiện, ý nghĩa kết quả

/

Xét nghiệm lipid máu (lipid blood tests) là một loại xét nghiệm máu được sử dụng để đo lượng chất béo (lipid) có trong hệ thống tuần hoàn của cơ thể, đặc biệt là trong huyết thanh máu. Xét nghiệm này cung cấp thông tin quan trọng về mức độ cholesterol và triglyceride trong máu, hai loại lipid quan trọng đối với sức khỏe tim mạch và mạch máu.

xét nghiệm lipid máu là gì

Xét nghiệm lipid máu là gì?

Xét nghiệm lipid máu (lipid blood tests), một kiểm tra máu thường được thực hiện để đo lượng phân tử chất béo, thường được gọi là lipid, trong hệ thống tuần hoàn máu. Kết quả thường bao gồm bốn chỉ số đo khác nhau về cholesterol cùng với phép đo về chất béo trung tính.

Sự tích tụ quá nhiều lipid, bao gồm cholesterol và chất béo trung tính, trong máu có thể gây ra hiện tượng gắn kết chúng vào thành mạch và động mạch, dẫn đến nguy cơ tổn thương và gia tăng nguy cơ mắc các vấn đề về tim mạch. Vì vậy, các chuyên gia y tế thường sử dụng kết quả xét nghiệm lipid để đánh giá nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, chẳng hạn như bệnh tim, cơn đau tim (nhồi máu cơ tim), và đột quỵ, ở cả trẻ em và người lớn.

Ngoài ra, xét nghiệm này còn được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau, như hồ sơ lipid, xét nghiệm lipid, bảng cholesterol, bảng nguy cơ mạch vành.

Những loại lipid có trong kết quả xét nghiệm?

Xét nghiệm lipid kiểm tra các loại lipid khác nhau từ mẫu máu, bao gồm:

  • Tổng lượng cholesterol: Đây là mức cholesterol tổng thể – sự kết hợp của LDL-C (Cholesterol lipoprotein mật độ thấp), VLDL-C (Cholesterol lipoprotein mật độ rất thấp), và HDL-C (Cholesterol lipoprotein mật độ cao).
  • Cholesterol lipoprotein mật độ thấp (LDL): Đây là loại cholesterol được gọi là “cholesterol xấu”. Nó có thể tích tụ trong mạch máu và làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
  • Cholesterol lipoprotein mật độ rất thấp (VLDL): Đây là loại cholesterol thường xuất hiện với lượng rất thấp khi mẫu máu là mẫu lúc đói vì nó chủ yếu đến từ thực phẩm bạn vừa ăn. Sự gia tăng loại cholesterol này trong mẫu lúc đói có thể là dấu hiệu của quá trình chuyển hóa lipid bất thường.
  • Cholesterol lipoprotein mật độ cao (HDL): Đây là loại cholesterol được gọi là “cholesterol tốt”. Nó giúp giảm sự tích tụ LDL trong mạch máu.
  • Triglycerides: Đây là một loại chất béo có trong thực phẩm ăn vào. Lượng chất béo trung tính dư thừa trong máu có liên quan đến bệnh tim mạch và viêm tuyến tụy.

Xét nghiệm lipid được sử dụng để làm gì?

Các bác sĩ sử dụng xét nghiệm lipid để đánh giá tình trạng sức khỏe tim mạch của cá nhân thông qua việc phân tích mức độ cholesterol trong máu của họ và cung cấp các thông tin quan trọng cho việc chẩn đoán các tình trạng sức khỏe khác. 

Có một số lý do mà bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện xét nghiệm lipid máu cho bệnh nhân:

  • Định kỳ kiểm tra để xác định liệu mức độ cholesterol trong máu của người đó có ở mức bình thường, mức nguy cơ cao, trung bình hay cao.
  • Theo dõi mức cholesterol của bệnh nhân nếu họ có kết quả bất thường từ lần xét nghiệm trước đó hoặc nếu họ có các yếu tố nguy cơ khác có thể góp phần vào mắc bệnh tim, chẳng hạn như tiền sử gia đình hoặc thói quen ăn uống không lành mạnh.
  • Theo dõi tác động của việc điều trị đối với mức cholesterol. Điều này có thể bao gồm việc sử dụng thuốc điều trị cholesterol hoặc thay đổi lối sống, chẳng hạn như chế độ ăn uống và tập thể dục.
  • Cung cấp thông tin hữu ích để giúp chẩn đoán các tình trạng bệnh lý khác, như bệnh gan.

Tại sao cần xét nghiệm lipid máu?

Xét nghiệm máu lipid thường được áp dụng để sàng lọc và theo dõi tình trạng sức khỏe tim mạch. Mục tiêu chính là cố gắng phát hiện mức cholesterol tăng cao trước khi bất kỳ triệu chứng nào xuất hiện, điều này giúp bác sĩ và nhà y tế can thiệp kịp thời và hiệu quả. 

Các yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim mạch cần chú ý bao gồm:

  • Độ tuổi, nếu là nam và đã qua tuổi 45 hoặc là nữ và đã qua tuổi 50.
  • Kết quả xét nghiệm trước đã cho thấy mức cholesterol cao, đây là một tín hiệu cảnh báo quan trọng.
  • Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
  • Béo phì đã được chứng minh có liên quan mật thiết với bệnh tim mạch.
  • Hoạt động thể chất không đều đặn.
  • Huyết áp cao cần theo dõi mức cholesterol trong máu.
  • Tiểu đường hoặc tiền tiểu đường.
  • Di truyền: Nếu có người thân trong gia đình thế hệ đầu tiên, chẳng hạn như cha mẹ hoặc anh chị em, từng mắc bệnh tim mạch khi còn trẻ (dưới 55 tuổi đối với nam và dưới 65 tuổi đối với nữ).

Trẻ em cũng có thể mắc phải tình trạng cholesterol cao, do đó, cần xem xét việc kiểm tra huyết thanh lipid cho con em. Mức độ cholesterol ở trẻ nhỏ thường có liên quan đến ba yếu tố chính, bao gồm di truyền, thói quen ăn uống và vấn đề về tình trạng thừa cân. Trong nhiều tình huống, các trẻ có mức độ cholesterol cao thường có cha mẹ cũng gặp tình trạng tương tự.

Mặc dù bác sĩ thường sử dụng bảng thông tin lipid để sàng lọc hoặc theo dõi mức độ cholesterol, đôi khi họ cũng sử dụng chúng như một phần của quá trình chẩn đoán cho các tình trạng sức khỏe cụ thể có thể gây biến đổi mức độ lipid, bao gồm:

  • Viêm tụy.
  • Bệnh thận mãn tính.
  • Suy giáp.

Có cần phải nhịn ăn trước khi làm xét nghiệm lipid không?

Trong hầu hết các trường hợp, cần duy trì cơ động tiêu hóa bằng cách không tiêu thụ bất kỳ thức ăn hoặc đồ uống nào, ngoại trừ nước, trong khoảng thời gian từ 10 đến 12 giờ trước khi thực hiện xét nghiệm máu lipid. Mục tiêu của việc nhịn ăn là để đảm bảo rằng kết quả xét nghiệm sẽ cho ra thông tin chính xác về hàm lượng lipid trong máu.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp cụ thể, như tùy thuộc vào mục đích cụ thể của xét nghiệm hoặc tình trạng sức khỏe, có thể không cần phải nhịn ăn trước khi thực hiện xét nghiệm lipid. Việc quyết định này thường được bác sĩ chuyên khoa đưa ra dựa trên tình hình.

Nên nhớ, điều quan trọng là luôn tư vấn với bác sĩ về việc cần thiết hay không cần nhịn ăn trước khi thực hiện xét nghiệm. Họ sẽ cung cấp hướng dẫn cụ thể về quy trình chuẩn bị và tuân thủ các hướng dẫn này là quan trọng để đảm bảo kết quả xét nghiệm đáng tin cậy.

Quá trình xét nghiệm lipid máu diễn ra như thế nào?

Trong quá trình xét nghiệm máu hoặc lấy mẫu máu sẽ trải qua các bước sau:

  • Bạn sẽ ngồi thoải mái trên ghế và bác sĩ chuyên nghiệp sẽ tiến hành kiểm tra cánh tay để xác định tĩnh mạch dễ tiếp cận. Thường thì tĩnh mạch này nằm ở phần bên trong của cánh tay, ở phía đối diện với khuỷu tay.
  • Sau khi đã xác định được tĩnh mạch thích hợp, những chuyên gia y tế sẽ thực hiện quy trình làm sạch và khử trùng khu vực đó để đảm bảo vệ sinh tốt nhất.
  • Tiếp theo, họ sẽ tiến hành đâm một cây kim nhỏ vào tĩnh mạch để thu thập mẫu máu cần thiết. Trong quá trình này, bạn có thể cảm nhận một cảm giác nhẹ giống như một nhúm nhỏ.
  • Sau khi đã thu thập đủ lượng máu cần thiết cho xét nghiệm, họ sẽ rút cây kim ra và đặt một miếng bông hoặc gạc nhẹ lên vùng da bị đâm để ngăn máu tiếp tục chảy.
  • Kết thúc quá trình, họ sẽ băng lại vùng da bị đâm để đảm bảo máu không chảy ra ngoài, và bạn có thể hoàn tất quá trình một cách an toàn và dễ dàng.

Toàn bộ quá trình thường chỉ mất ít hơn một năm phút. Sau khi bác sĩ đã thu thập mẫu máu, họ sẽ gửi mẫu đến phòng thí nghiệm để tiến hành các xét nghiệm cần thiết.

Trong hầu hết các tình huống, bạn sẽ nhận được kết quả trong khoảng thời gian từ 1 đến 2 ngày làm việc. Tuy nhiên, có thể có những trường hợp đặc biệt mà quá trình này mất thời gian lâu hơn.

Những rủi ro của xét nghiệm lipid máu là gì?

Xét nghiệm máu đóng vai trò quan trọng và không thể thiếu trong lĩnh vực y tế. Đây là một phần quan trọng của quá trình xét nghiệm và sàng lọc y tế, giúp hiểu rõ sức kháng của cơ thể trước các bệnh lý và các chỉ số sức khỏe quan trọng. Việc thực hiện xét nghiệm máu ít gây rủi ro cho bệnh nhân. Một số tình trạng phụ thường gặp sau khi lấy mẫu máu có thể là đau nhẹ hoặc bầm tím tại vị trí lấy máu. Tuy nhiên, những tình trạng này thường giải quyết tự nhiên và nhanh chóng, không để lại hậu quả lâu dài cho sức khỏe của bệnh nhân. Điều này chứng tỏ tính an toàn và hiệu quả của xét nghiệm máu trong việc đảm bảo sức khỏe và chẩn đoán các bệnh lý.

Kết quả xét nghiệm lipid máu có ý nghĩa gì?

Báo cáo xét nghiệm máu, bao gồm báo cáo xét nghiệm máu lipid, thông thường cung cấp các thông tin sau:

  • Tên xét nghiệm máu hoặc kết quả đo được trong máu: Ví dụ, xét nghiệm máu lipid bao gồm thông tin về nồng độ cholesterol toàn phần, cholesterol LDL (Low-Density Lipoprotein), cholesterol HDL (High-Density Lipoprotein) và triglycerides.
  • Số lượng hoặc phép đo kết quả xét nghiệm máu: Ví dụ, nồng độ cholesterol toàn phần có thể được biểu thị bằng mg/dL.
  • Phạm vi đo bình thường cho bài kiểm tra đó: Nó thường được biểu thị bằng một khoảng giá trị tối thiểu và tối đa. Ví dụ, phạm vi bình thường cho nồng độ cholesterol LDL có thể là từ 70 mg/dL đến 130 mg/dL.
  • Thông tin cho biết kết quả là bình thường hay bất thường hoặc cao hay thấp: Nếu kết quả vượt quá phạm vi bình thường, nó có thể được ghi là “cao,” trong khi nếu kết quả thấp hơn phạm vi bình thường, nó có thể được ghi là “thấp.” Nếu kết quả nằm trong phạm vi bình thường, thì kết quả được coi là “bình thường.”

Mức tối ưu (được đo bằng miligam trên decilit máu – mg/dL) cho mỗi trong số bốn xét nghiệm tiêu chuẩn được xác định như sau:

  • Tổng lượng cholesterol nên duy trì ở dưới 200 mg/dL.
  • Cholesterol lipoprotein mật độ cao (HDL) nên đạt trên 60 mg/dL.
  • Cholesterol lipoprotein mật độ thấp (LDL) nên duy trì ở dưới 100 mg/dL (Đối với người mắc bệnh tiểu đường, mức tối ưu là dưới 70 mg/dL).
  • Triglyceride nên duy trì ở dưới 150 mg/dL.

Khi kết quả thử nghiệm cho thấy mức cholesterol toàn phần hoặc mức LDL (Low-Density Lipoprotein) cao hơn hoặc thấp hơn phạm vi mục tiêu, chúng có thể được phân loại là có nguy cơ cao đối với các vấn đề về tim mạch. Thêm vào đó, mức chất béo trung tính (triglycerides) cũng cao hơn bình thường cũng có thể gây tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Trong trường hợp mức HDL (High-Density Lipoprotein) thấp hơn so với mức bình thường, điều này cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ tim mạch.

Có nên lo lắng nếu kết quả lipid máu bất thường không?

Khi kết quả xét nghiệm lipid cho thấy mức cholesterol tổng cộng, LDL và/hoặc triglycerides cao và/hoặc mức HDL thấp, không nên tức thì kết luận rằng bạn đang mắc bệnh tim mạch hoặc cần điều trị. Phân tích kết quả lipid cần xem xét nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm:

  • Tuổi: Rủi ro về bệnh tim mạch có thể tăng theo tuổi. Người trẻ thường có mức cholesterol thấp hơn so với người lớn tuổi.
  • Tình trạng sức khỏe tổng thể: Sự tổng hợp lipid trong cơ thể có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như bệnh tiểu đường, béo phì và huyết áp cao.
  • Lịch sử y tế: Nếu bạn có tiền sử về bệnh tim mạch trong gia đình hoặc bản thân mình, bạn có thể có nguy cơ cao hơn.
  • Thuốc bạn đang dùng: Một số loại thuốc có thể tác động lên mức cholesterol trong máu, do đó, bác sĩ cần xem xét liệu thuốc bạn đang dùng có ảnh hưởng gì đến kết quả.
  • Các yếu tố nguy cơ khác: Bên cạnh các yếu tố trên, còn có các yếu tố nguy cơ khác như hút thuốc lá, tình trạng stress, hoạt động thể dục và chế độ ăn uống.

Nhiều chuyên gia y tế áp dụng các phương pháp tính toán rủi ro đặc biệt trong việc đánh giá tình trạng sức khỏe của bệnh nhân, bằng cách sử dụng các thông số quan trọng này để xác định liệu việc kiểm tra hoặc điều trị bổ sung có cần thiết hay không. Khi bạn có những thắc mắc về kết quả này, hãy liên hệ với chuyên gia y tế để trao đổi và thảo luận.

Bệnh tim mạch có nhiều yếu tố đóng góp vào sự phát triển của nó, và mỗi người có những đặc điểm riêng về tình trạng sức khỏe và di truyền, do đó không có một phương pháp điều trị mức cholesterol và/hoặc chất béo trung tính bất thường duy nhất nào phù hợp cho tất cả mọi người.

Trong trường hợp bạn nhận được kết quả lipid có dấu hiệu bất thường, chuyên gia y tế có thể đưa ra một hoặc một số lựa chọn sau đây:

  • Tiếp tục theo dõi và đánh giá sự biến đổi của lipid trong thời gian tiếp theo.
  • Thay đổi lối sống, bao gồm việc điều chỉnh chế độ ăn uống hoặc bắt đầu tập thể dục đều đặn.
  • Bắt đầu sử dụng thuốc giảm cholesterol nhằm kiểm soát mức cholesterol trong cơ thể.

Khi nào nên gọi bác sĩ?

Nếu bạn phát triển các yếu tố nguy cơ mới đối với bệnh tim mạch, hãy thực hiện việc liên hệ với chuyên gia y tế chuyên trách. Chuyên gia y tế có thể đề xuất bạn thực hiện xét nghiệm lipid hoặc sàng lọc lipid thường xuyên hơn.

Thấy kết quả xét nghiệm có sự bất thường có thể gây lo lắng cho bạn. Tuy nhiên, cần hiểu rằng một kết quả không bình thường không nhất thiết phải đồng nghĩa với việc điều trị ngay lập tức. Mặc dù mức cholesterol và chất béo trung tính có thể đóng một vai trò quan trọng đối với tình trạng sức khỏe tổng thể, nhưng nhiều yếu tố khác cũng đóng góp vào tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Chuyên gia y tế sẽ xem xét nhiều khía cạnh của tình trạng sức khỏe và lịch sử bệnh khi đưa ra quyết định về các bước tiếp theo.

Nguồn:

  • MedlinePlus. Cholesterol Levels. (https://medlineplus.gov/lab-tests/cholesterol-levels/) Accessed 9/8/2021.
  • Lab Tests Online. Lipid Panel. (https://labtestsonline.org/tests/lipid-panel) Accessed 9/8/2021.
This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :