Home / Sức Khỏe / Xét nghiệm dị ứng: lợi ích, phân loại, cách test, ý nghĩa kết quả

Xét nghiệm dị ứng: lợi ích, phân loại, cách test, ý nghĩa kết quả

/

Xét nghiệm dị ứng (allergy testing) là một quá trình y tế được sử dụng để xác định những gì gây ra phản ứng dị ứng ở một người bệnh. Dị ứng là một phản ứng quá mức của hệ thống miễn dịch của cơ thể đối với một chất dị ứng cụ thể, gọi là allergen, mà thông thường không gây hại cho người bình thường.

xét nghiệm dị ứng

Xét nghiệm dị ứng là gì?

Xét nghiệm dị ứng (allergy testing) kiểm tra dị ứng nhằm xác định liệu hệ thống miễn dịch của cơ thể có phản ứng dị ứng với một số chất (gọi là chất gây dị ứng) hay không. Nếu kết quả cho thấy có phản ứng dị ứng, điều này ngụ ý rằng người đó đang trải qua tình trạng dị ứng.

Mọi người có thể phản ứng dị ứng với các yếu tố trong môi trường, chẳng hạn như nấm mốc, phấn hoa và lông thú cưng. Điều này cũng có thể áp dụng cho những người có phản ứng dị ứng đối với vết cắn của con ong hoặc tiếp xúc với mủ cao su. Người mắc chứng dị ứng thực phẩm có thể không thể tiêu hóa được những thức ăn như đậu phộng, sữa, hoặc đậu nành.

Xét nghiệm dị ứng đo lường cách cơ thể phản ứng với các tác nhân gây dị ứng hoặc chất gây dị ứng cụ thể. Khi dị ứng xảy ra, hệ thống miễn dịch sẽ trở nên quá mức phản ứng. Chúng tạo ra một loại kháng thể có tên gọi là immunoglobulin E (IgE). Những kháng thể này kích hoạt việc giải phóng các hóa chất gây ra phản ứng dị ứng.

Lợi ích của xét nghiệm dị ứng là gì?

Trong lĩnh vực y tế, việc đánh giá và xác định các tác nhân gây dị ứng là một phần quan trọng của quá trình điều trị và quản lý bệnh. Bác sĩ có thể tiến hành các xét nghiệm dị ứng khi bệnh nhân trình bày các triệu chứng dị ứng gây khó chịu. Điều này có thể bao gồm ngứa, sưng, đỏ, hoặc các triệu chứng khác có thể xuất hiện sau tiếp xúc với các chất dị ứng tiềm ẩn.

Đặc biệt, trong trường hợp bệnh hen suyễn, xét nghiệm dị ứng là một công cụ hữu ích để tìm hiểu về các tác nhân gây dị ứng có thể gây trầm trọng hơn các triệu chứng của bệnh hoặc thậm chí gây ra cơn hen. Việc xác định và loại bỏ các nguyên nhân gây dị ứng có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân và tối ưu hóa quá trình điều trị.

Ngoài ra, cần lưu ý rằng nếu bạn từng trải qua một phản ứng dị ứng nghiêm trọng được gọi là sốc phản vệ, bạn cần phải được đánh giá cẩn thận. Sốc phản vệ là một tình trạng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng, và nó có thể gây phát ban, sưng to, khó thở và/hoặc tụt huyết áp đột ngột. Trong trường hợp này, lịch sử sức khỏe và các xét nghiệm dị ứng sẽ được sử dụng để xác định nguyên nhân gây ra phản ứng nghiêm trọng.

Nếu đã từng trải qua sốc phản vệ hoặc có nguy cơ cao bị sốc phản vệ, bác sĩ có thể khuyên bạn nên mang theo một dụng cụ tiêm tự động chứa epinephrine (adrenaline) như EpiPen®. Dụng cụ này có thể cứu sống trong trường hợp một phản ứng dị ứng nghiêm trọng và cung cấp cơ hội để đến bệnh viện để được điều trị chuyên sâu.

Làm sao để biết liệu có cần xét nghiệm dị ứng hay không?

Nếu bạn phát hiện mình có những triệu chứng như nhức đầu, ngứa, và chảy nước mắt khi tiếp xúc với các chất gây dị ứng trong không khí như bụi, phấn hoa hoặc lông thú cưng, hãy lưu ý rằng bạn có thể đang trải qua một trạng thái sức kháng cơ động của hệ thống miễn dịch của cơ thể. Hiện tượng này được gọi là viêm mũi dị ứng, hay thường được biết đến với cái tên sốt cỏ khô. Đây là một tình trạng thường gặp và thường xảy ra khi hệ thống miễn dịch phản ứng quá mạnh với các dị ứng trong môi trường.

Triệu chứng của viêm mũi dị ứng có thể bao gồm những điều sau:

  • Nhức đầu: Tổn thương của niêm mạc mũi và họng có thể gây ra cảm giác đau đầu.
  • Ngứa và chảy nước mắt: Mắt có thể trở nên sưng húp và có màu đỏ, cùng với cảm giác ngứa và chảy nước mắt.
  • Nghẹt mũi, hắt hơi liên tục hoặc chảy nước mũi: Điều này là do phản ứng viêm nhiễm trong niêm mạc mũi.
  • Khó thở, thở khò khè hoặc ho mãn tính: Trong một số trường hợp, viêm mũi dị ứng có thể lan rộng đến đường hô hấp dưới, gây ra các triệu chứng như khó thở, thở khò khè, hoặc ho mãn tính.
  • Đau họng: Niêm mạc họng có thể bị viêm nhiễm, dẫn đến cảm giác đau họng và khó khăn khi nuốt.

Các triệu chứng dị ứng thực phẩm thường xuất hiện trong khoảng thời gian 30 phút sau khi tiêu thụ thực phẩm gây dị ứng, tuy nhiên, cũng có trường hợp mà chúng có thể xuất hiện đến hai giờ sau khi ăn. 

Đối với những người bị dị ứng thực phẩm, những biểu hiện sau đây có thể xuất hiện:

  • Triệu chứng về da: Những biểu hiện về da thường bao gồm việc da nổi mề đay, sưng mặt, sưng môi hoặc lưỡi, và cảm giác ngứa trên toàn bộ cơ thể.
  • Triệu chứng về hô hấp: Một số người bị dị ứng thực phẩm có thể trải qua triệu chứng về hô hấp, bao gồm ho, thở khò khè, khó thở, cảm giác tức ngực hoặc khó nuốt trong vùng cổ họng.
  • Triệu chứng về tiêu hóa: Một số người bị dị ứng thực phẩm có thể trải qua triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn và nôn mửa, đau bụng và chuột rút, cùng với tiêu chảy.
  • Triệu chứng tim mạch: Cuối cùng, một số người có thể trải qua triệu chứng tim mạch như da trở nên nhợt nhạt, mạch tim yếu, cảm giác chóng mặt hoặc choáng váng.

Những người có tiền sử dị ứng với mủ cao su, nước hoa hoặc các loại kim loại như niken có khả năng phải đối mặt với tình trạng viêm da tiếp xúc, một biểu hiện thường gặp trong lĩnh vực y tế. 

Phản ứng dị ứng này có thể tác động đáng kể đến làn da, thể hiện qua các triệu chứng như:

  • Cảm giác nóng rát trên da hoặc mụn nước: Da có thể trở nên sưng to và đỏ, đi kèm với cảm giác nóng hoặc tồn tại các vết sưng nước nhỏ trên bề mặt da.
  • Nổi mề đay và sưng tấy: Một triệu chứng khác thường gặp là sự xuất hiện của nổi mề đay, khi da có thể ngứa và sưng to, gây khó chịu và không thoải mái cho người bị ảnh hưởng.
  • Phát ban da hoặc ngứa da: Da có thể phát triển các vết ban đỏ hoặc ngứa ngáy, tạo ra một trạng thái khó chịu và không hợp với tình trạng bình thường của làn da.

Phân loại xét nghiệm dị ứng?

Để tiến hành quá trình kiểm tra dị ứng một cách chính xác, các bác sĩ dựa vào các triệu chứng và các chất gây dị ứng bị nghi ngờ, bao gồm:

  • Xét nghiệm chích (trầy xước) da: Trong phương pháp này, bác sĩ sử dụng một cây kim mỏng để chích vào vùng da trên cẳng tay hoặc lưng của bệnh nhân với khoảng 10 đến 50 chất gây dị ứng tiềm ẩn khác nhau. Hoặc bác sĩ có thể áp dụng những giọt chất gây dị ứng tiềm ẩn trực tiếp lên da và sau đó sử dụng thiết bị để gãi và chọc thủng nhẹ vùng đó, khiến chất lỏng thấm vào da. Các phản ứng thường xuất hiện trong khoảng 15 phút sau tiếp xúc. Điều này có thể bao gồm sự xuất hiện của mẩn đỏ hoặc việc nổi lên những đốm tròn gọi là mụn nước. Xét nghiệm này có khả năng kiểm tra dị ứng trong không khí, dị ứng thực phẩm và cả dị ứng với penicillin.
  • Xét nghiệm da trong da: Trong trường hợp kết quả xét nghiệm chích da không cho thấy bất kỳ dấu hiệu dị ứng nào hoặc kết quả không thuyết phục, bác sĩ có thể quyết định tiến hành xét nghiệm da trong da. Trong phương pháp này, bác sĩ sẽ tiêm một lượng nhỏ chất gây dị ứng vào lớp ngoài của da, gọi là biểu bì. Xét nghiệm này được thực hiện để kiểm tra dị ứng đối với các chất kích thích có trong không khí, thuốc, hoặc cả vết đốt của côn trùng.
  • Kiểm tra dán (Patch test): Phương pháp này được sử dụng để xác định nguyên nhân gây viêm da tiếp xúc. Bác sĩ sẽ áp dụng một giọt chất gây dị ứng lên da cánh tay và sau đó dùng băng che vùng đó lại. Hoặc bác sĩ có thể đặt một miếng vá (băng) chứa chất gây dị ứng trên da. Bệnh nhân sẽ để lại vùng này và quay lại văn phòng của bác sĩ trong khoảng thời gian từ 48 đến 96 giờ. Sau thời gian này, bác sĩ sẽ tháo băng để kiểm tra xem da có bị phát ban hoặc có phản ứng nào khác không.
  • Xét nghiệm máu (IgE): Bác sĩ sẽ gửi mẫu máu của bệnh nhân đến phòng thí nghiệm. Tại đây, mẫu máu sẽ được thêm chất gây dị ứng và đo lượng kháng thể IgE trong máu. Phương pháp này có thể dẫn đến tỷ lệ kết quả dương tính giả cao hơn, cần phải được xem xét cùng với các dấu hiệu và triệu chứng khác để đưa ra kết luận chính xác.
  • Kiểm tra thử thách: Phương pháp này yêu cầu sự giám sát trực tiếp của bác sĩ và chỉ nên được thực hiện dưới sự giám sát chuyên nghiệp. Nếu người bệnh nghi ngờ về dị ứng thực phẩm hoặc thuốc, họ sẽ được yêu cầu ăn (nuốt) một lượng nhỏ chất gây dị ứng dưới sự theo dõi của một chuyên gia dị ứng và trong một môi trường y tế an toàn. Trong trường hợp phản ứng nghiêm trọng như sốc phản vệ, bác sĩ sẽ thực hiện tiêm epinephrine ngay lập tức để ngăn chặn phản ứng.

Nên chuẩn bị như thế nào cho xét nghiệm dị ứng?

Bác sĩ sẽ yêu cầu bạn ngừng sử dụng các loại thuốc kháng histamin và thuốc dị ứng khác từ ba đến bảy ngày trước khi tiến hành xét nghiệm dị ứng. Nguyên nhân chính là những loại thuốc này có thể ảnh hưởng đến kết quả của cuộc xét nghiệm. Chúng hoạt động bằng cách ngăn chặn phản ứng của hệ thống miễn dịch với các chất gây dị ứng, và việc sử dụng chúng có thể làm cho xét nghiệm trở nên không chính xác.

Tuy nhiên, không nên ngừng dùng thuốc trị hen suyễn trong thời gian này. Điều này quan trọng để đảm bảo sự quản lý hiệu quả của tình trạng hen suyễn và ngăn ngừa các biến chứng có thể xảy ra.

Mục đích tối quan trọng của quá trình xét nghiệm da chính là để theo dõi cách cơ thể phản ứng đối với các tác nhân gây dị ứng. Khi bất kỳ dấu hiệu nào của phản ứng dị ứng xuất hiện, chúng thường nảy ra tại vị trí đã thực hiện xét nghiệm. Mặc dù hiếm khi, nhưng có thể xảy ra những biểu hiện nhẹ nhàng của phản ứng dị ứng, bao gồm sự ngứa ngáy trên da, sự chảy nước mắt, và sự nghẹt mũi. Đáng chú ý, hầu hết mọi triệu chứng này thường sẽ tự giảm đi sau một hoặc hai giờ kể từ khi thực hiện xét nghiệm. Một vài dấu hiệu như vết mẩn đỏ hoặc nốt ban có thể còn tồn tại trong một thời gian vài giờ nữa. Điều này đã được quan sát và ghi nhận trong quá trình thực hiện xét nghiệm da.

Có bất kỳ rủi ro nào khi thực hiện xét nghiệm dị ứng không?

Khả năng xuất hiện phản ứng phản vệ đang là một trong những nguy cơ lớn nhất mà chúng ta cần xem xét. Dù hiện tượng này rất hiếm, các nhà chuyên môn trong lĩnh vực y tế luôn sẵn sàng và chuẩn bị cẩn thận với epinephrine. Điều này đảm bảo rằng dịch vụ chăm sóc khẩn cấp luôn sẵn sàng hỗ trợ bất kỳ ai gặp phản ứng nặng sau khi tiến hành các xét nghiệm về dị ứng.

Xét nghiệm dị ứng tại nhà có hiệu quả không?

Trong việc xét nghiệm dị ứng, việc lựa chọn bộ dụng cụ không đúng nguồn gốc có thể dẫn đến những kết quả không đáng tin cậy. Đối với những người tự mua bộ dụng cụ xét nghiệm tại các hiệu thuốc địa phương hoặc trực tuyến mà không cần kê đơn từ bác sĩ, có nguy cơ cao là họ sẽ không thể kiểm tra được một cách chính xác các kháng thể dị ứng trong cơ thể của họ. Hơn nữa, sự không đáng tin cậy của các bộ dụng cụ này cũng có thể dẫn đến việc nhận những kết quả dương tính giả mạo, điều này có thể khiến bạn loại bỏ một số chất hoặc thực phẩm một cách không cần thiết trong chế độ ăn uống của mình.

Kết quả xét nghiệm dị ứng có ý nghĩa gì?

Khi bạn tiến hành xét nghiệm dị ứng tại văn phòng của bác sĩ, hầu hết thời gian, bạn sẽ nhận được kết quả ngay sau đó. Tuy nhiên, quá trình kiểm tra bản vá có thể kéo dài vài ngày để đảm bảo tính chính xác. Trong trường hợp xét nghiệm máu, thì kết quả có thể mất đến một tuần hoặc thậm chí còn lâu hơn để hoàn thành.

Kết quả xét nghiệm dị ứng có thể rơi vào một trong hai loại chính:

  • Kết quả tiêu cực: Điều này có nghĩa là xét nghiệm cho biết bạn không bị dị ứng với chất đó. Điều này xảy ra rất hiếm khi, và thường không xảy ra sai sót, có nghĩa là kết quả xét nghiệm không phải là sai (không chính xác).
  • Kết quả tích cực: Trong trường hợp này, xét nghiệm cho thấy bạn bị dị ứng với chất đó. Cần lưu ý rằng ngay cả khi kết quả xét nghiệm cho thấy bạn bị dị ứng, điều này không nhất thiết có nghĩa là bạn sẽ phản ứng với chất gây dị ứng đó trong thực tế. Đôi khi, có thể xảy ra kết quả xét nghiệm dương tính giả, đặc biệt là trong xét nghiệm máu (IgE). Kết quả dương tính giả có nghĩa là xét nghiệm cho thấy bạn bị dị ứng, nhưng thực tế không phải vậy, và cần xem xét kết hợp với triệu chứng và lịch sử dị ứng để đưa ra đánh giá chính xác hơn.

Điều gì xảy ra nếu bị dị ứng?

Kiểm soát và điều trị dị ứng là một phần quan trọng để đảm bảo sức kháng của cơ thể và sự an toàn của bệnh nhân. Tùy thuộc vào tình trạng bệnh cụ thể, các chuyên gia y tế có thể đưa ra một hoặc nhiều giải pháp sau đây:

  • Giảm tiếp xúc với các chất gây dị ứng: Tránh tiếp xúc với các chất gây phản ứng nghiêm trọng, như mủ cao su, hoặc một số loại thực phẩm có thể gây ra các phản ứng dị ứng cơ thể. Điều này bao gồm việc nắm rõ thành phần của các sản phẩm và thực đơn khi ăn uống ngoài nhà.
  • Sử dụng thuốc dị ứng hàng ngày: Việc sử dụng thuốc kháng histamin được chỉ định bởi bác sĩ có thể giúp ngăn ngừa hoặc giảm các triệu chứng của dị ứng, chẳng hạn như viêm mũi dị ứng. Quyết định sử dụng loại thuốc nào và liều lượng cụ thể sẽ được điều chỉnh dựa trên tình trạng cụ thể của bệnh nhân.
  • Tiêm ngừa dị ứng: Loại liệu pháp miễn dịch này có thể giảm đáng kể phản ứng của hệ thống miễn dịch đối với một số chất gây dị ứng, chẳng hạn như lông thú cưng. Tiêm ngừa dị ứng nên được thực hiện định kỳ, thường là trong khoảng thời gian từ 3 đến 5 năm, để đảm bảo lợi ích tối đa.
  • Luôn mang theo thuốc tiêm epinephrine (EpiPen): Nếu bạn có nguy cơ bị phản ứng dị ứng nghiêm trọng, luôn mang theo EpiPen hoặc thuốc tiêm epinephrine tương tự. Điều này có thể cứu mạng trong trường hợp phản ứng dị ứng nghiêm trọng và cần phải tiêm epinephrine ngay lập tức để cải thiện tình trạng sức khỏe.

Một khi đã biết được nguyên nhân cụ thể gây ra dị ứng, bạn có thể thực hiện các biện pháp cụ thể để giảm triệu chứng và tăng cường chất lượng cuộc sống của mình. Chăm sóc dị ứng đòi hỏi kiến thức chuyên sâu và sự quan tâm đặc biệt từ các chuyên gia y tế, và lựa chọn xét nghiệm phù hợp là một bước quan trọng trước khi áp dụng các biện pháp điều trị và kiểm soát bệnh hiệu quả.

Nguồn:

  • American Academy of Allergy, Asthma and Immunology. Allergy Shots. (https://www.aaaai.org/Tools-for-the-Public/Conditions-Library/Allergies/Allergy-Shots-(immunotherapy%29) Accessed 7/9/2021.
  • American Academy of Allergy, Asthma and Immunology. Allergy Tests: When You Need Them and When You Don’t. (https://www.choosingwisely.org/patient-resources/allergy-tests/) Accessed 7/9/2021.
  • American College of Allergy, Asthma and Immunology. Allergy Testing. (https://acaai.org/allergies/allergy-treatment/allergy-testing) Accessed 7/9/2021.
  • Asthma and Allergy Foundation of America. Allergy Diagnosis. (https://www.aafa.org/allergy-diagnosis/) Accessed 7/9/2021.
  • Asthma and Allergy Foundation of America (New England Chapter). Skin Testing for Allergies. (https://asthmaandallergies.org/food-allergies/skin-testing-for-allergies/) Accessed 7/9/2021.
  • Centers for Disease Control and Prevention. Allergy Testing for Persons With Asthma [PDF]. (https://www.cdc.gov/asthma/pdfs/AA_Fact_Sheet.pdf) Accessed 7/9/2021.
This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :