Home / Sức Khỏe / Xạ trị ung thư vú: lợi ích, quy trình, tác dụng phụ

Xạ trị ung thư vú: lợi ích, quy trình, tác dụng phụ

/

Những người bị ung thư vú có thể được xạ trị để tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại sau khi cắt bỏ khối u hoặc cắt bỏ vú. Phương pháp điều trị này làm giảm nguy cơ ung thư tái phát hoặc lan rộng. Hiện có những phương pháp xạ trị toàn bộ vú bên ngoài và xạ trị bên trong (xạ trị áp sát).

Xạ trị ung thư vú

Xạ trị điều trị ung thư vú như thế nào?

Xạ trị là một phương pháp trong lĩnh vực y tế sử dụng tia X có năng lượng cao hoặc bức xạ nội bộ nhằm tiêu diệt tế bào ung thư. Qua quá trình này, tế bào ung thư bị tác động và hư hại, dẫn đến khả năng của chúng trong việc tăng sinh và phát triển bị suy giảm. Thủ thuật này thường được chỉ định bởi bác sĩ chuyên khoa ung thư bức xạ cùng với sự hỗ trợ từ các chuyên gia trong lĩnh vực xạ trị.

Đặc biệt, xạ trị thường được áp dụng sau khi bệnh nhân đã trải qua phẫu thuật ung thư vú, bao gồm cả việc cắt bỏ khối u hay thậm chí phẫu thuật cắt bỏ vú. Mục tiêu của xạ trị là tiêu diệt các tế bào ung thư tiềm năng còn sót lại sau phẫu thuật. Qua việc loại bỏ các tế bào này, nguy cơ tái phát bệnh sau phẫu thuật có thể được giảm thiểu. Thuật ngữ “xạ trị bổ trợ” cũng được sử dụng để miêu tả quá trình này trong khâu chăm sóc sức khỏe, nhằm tăng cường hiệu quả của điều trị chính.

Khi nào người bị ung thư vú được xạ trị?

Thời gian thực hiện xạ trị đặt phụ thuộc vào nhiều yếu tố quan trọng. Cách thức điều trị có thể được triển khai theo các tình huống sau:

  • Sau khi cắt bỏ khối u: Sau khi phẫu thuật cắt bỏ khối u, mục tiêu là loại bỏ khối u ung thư, trong khi vẫn còn phần lớn vùng vú. Xạ trị sau phẫu thuật giúp giảm nguy cơ tái phát ung thư trong các phần còn lại của vùng vú, hoặc tại các hạch bạch huyết lân cận, đồng thời giảm khả năng tử vong do ung thư vú.
  • Sau khi cắt bỏ vú: Thường thì xạ trị không được đề xuất sau khi thực hiện phẫu thuật cắt bỏ vú hoàn toàn (mastectomy). Tuy nhiên, trong trường hợp khối u có kích thước lớn hơn 5cm (khoảng 2 inch), có ung thư lan ra các hạch bạch huyết, da hay mô xung quanh, hoặc khi không thể loại bỏ hết các tế bào ung thư (biên dương), bác sĩ có thể đề xuất xạ trị.
  • Trước khi phẫu thuật: Thực hiện xạ trị trước khi phẫu thuật ít phổ biến. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm, bức xạ có thể được sử dụng để thu nhỏ khối u trước khi tiến hành phẫu thuật.
  • Thay thế phẫu thuật: Thỉnh thoảng, khi khối u không thể phẫu thuật cắt bỏ do kích thước hoặc vị trí, xạ trị có thể được áp dụng để giảm kích thước khối u. Điều này có thể xảy ra khi lo ngại về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân khi phẫu thuật.
  • Điều trị ung thư lan rộng: Trong trường hợp ung thư vú giai đoạn 4 lan rộng (di căn) đến các bộ phận khác của cơ thể, xạ trị có thể được sử dụng để kiểm soát và điều trị ung thư tại những bộ phận này.

Thường thì sau khi phẫu thuật, xạ trị sẽ được bắt đầu khoảng một tháng sau khi vết mổ đã lành lại, trừ khi có yêu cầu sử dụng hóa trị trước. Một số trường hợp cần kết hợp cả hóa trịxạ trị, có thể thực hiện đồng thời hoặc theo thứ tự.

Các loại xạ trị ung thư vú?

Có nhiều phương pháp xạ trị ung thư vú khác nhau, và lựa chọn phương pháp sẽ dựa trên nhiều yếu tố như vị trí của khối u, loại ung thư, và những yếu tố cá nhân khác:

  • Xạ trị toàn bộ vú bằng tia bên ngoài: Trong phương pháp này, sử dụng một máy gia tốc tuyến tính để gửi chùm bức xạ năng lượng cao đến vùng vú bị ảnh hưởng. Điều trị này thường kéo dài từ một đến sáu tuần, với tần suất năm ngày mỗi tuần. Thời gian cụ thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm cả sự liên quan đến hạch bạch huyết. Trong một số trường hợp, xạ trị điều biến cường độ (IMRT) cũng có thể được sử dụng.
  • Xạ trị một phần vùng vú: Phương pháp này tập trung bức xạ vào phần vùng chứa khối u thay vì toàn bộ vùng vú. Thời gian điều trị thông thường kéo dài từ một đến ba tuần, sử dụng bức xạ phù hợp 3 chiều hoặc IMRT.
  • Xạ trị áp sát: Một số người được thực hiện xạ trị áp sát hoặc bên trong. Trong phương pháp này, bác sĩ đặt một dụng cụ hoặc ống thông vào vị trí cần xạ trị. Một hạt phóng xạ nhỏ (cỡ hạt gạo) được đưa vào vùng khối u. Những hạt này phát ra bức xạ trong vài phút, sau đó được loại bỏ. Thường, người bệnh nhận được hai phương pháp xạ trị này mỗi ngày trong khoảng năm ngày.
  • Xạ trị trong phẫu thuật (IORT): Xạ trị trong phẫu thuật được thực hiện trong phòng phẫu thuật ngay trước khi khối u được loại bỏ. Bác sĩ sử dụng một lượng lớn phóng xạ và hướng nó vào khu vực khối u trong vòng một thời gian ngắn, sau đó khu vực đóng lại sau quá trình xạ trị.

Ai không nên xạ trị ung thư vú?

Xạ trị là một phương pháp mạnh mẽ trong điều trị ung thư nhưng nó không phù hợp cho phụ nữ mang thai, do tác động có thể gây hại cho thai nhi. Một khía cạnh quan trọng khác mà bạn đề cập đến là tiềm năng nhiễm xạ trên các bộ phận khác của cơ thể. Trong một số trường hợp, bức xạ có thể bắt kịp và đưa trở lại khu vực đã được xạ trị, dẫn đến việc tác động xạ trị không chỉ tới tế bào ung thư mục tiêu mà còn tới các mô khác.

Chuẩn bị trước khi xạ trị ung thư vú như thế nào?

Hầu hết người được điều trị ung thư vú sẽ trải qua xạ trị bằng tia bên ngoài, mục tiêu của phương pháp này là tiêu diệt tất cả các tế bào ung thư còn sót lại trong khi bảo vệ các mô khỏe mạnh.

Trước khi bắt đầu xạ trị, bạn sẽ tham gia một buổi lập kế hoạch, còn được gọi là buổi mô phỏng. Mục đích của buổi mô phỏng là để bác sĩ chăm sóc sức khỏe định vị khu vực cần điều trị, đồng thời loại bỏ các mô bình thường như tim và phổi khỏi khu vực tác động của bức xạ. Quá trình này thường kéo dài ít nhất một giờ, tùy thuộc vào tình hình cụ thể.

Trong buổi mô phỏng, bác sĩ sẽ thực hiện các bước sau:

  • Định vị cơ thể: Bạn sẽ được đặt vào một thiết bị cố định trên bàn điều trị. Thiết bị này giúp đảm bảo rằng bạn đang ở đúng vị trí trong suốt quá trình xạ trị.
  • Giảm liều bức xạ cho tim và phổi: Các kỹ thuật như nín thở hoặc thở tích cực theo hướng của điều phối viên có thể được sử dụng để giảm tác động của bức xạ lên tim và phổi.
  • Xác định vùng điều trị: Sử dụng thiết bị xăm để đánh dấu các góc của vùng cần điều trị. Những dấu hiệu xăm này có kích thước nhỏ và sẽ tồn tại vĩnh viễn. Chúng giúp bác sĩ điều chỉnh việc áp dụng bức xạ theo cùng một cách mỗi lần.

Quá trình xạ trị ung thư vú được thực hiện như thế nào?

Hầu hết người được điều trị ung thư vú sẽ nằm ngửa trong quá trình xạ trị, mặc dù có một số phương pháp xạ trị vú thực hiện khi nằm sấp (xạ trị vú nằm sấp). Trong quá trình điều trị, quy trình thường được thực hiện như sau:

  • Định vị và cố định cơ thể: Bạn sẽ được đặt vào thiết bị cố định để đảm bảo bạn ở trong vị trí đúng trong suốt quá trình xạ trị. Nếu bạn đã phẫu thuật cắt bỏ vú, bác sĩ có thể đặt một miếng bolus (khăn ướt hoặc cao su phẳng) lên trên khu vực điều trị để tăng liều lượng bức xạ lên bề mặt da.
  • Sắp xếp máy gia tốc tuyến tính: Máy gia tốc tuyến tính sẽ được sắp xếp để tạo trường xạ trị vào vùng cần điều trị. Trước khi bật máy, các bác sĩ sẽ rời khỏi phòng để tránh phơi nhiễm phóng xạ. Tuy nhiên, họ vẫn có khả năng nghe và nhìn thấy bạn qua hệ thống camera và hệ thống loa.
  • Bắt đầu quá trình xạ trị: Máy sẽ được bật, và bạn sẽ nghe tiếng vù vù từ máy, nhưng bạn sẽ không thấy được tia bức xạ. Trong thời gian xạ trị, bạn phải giữ yên lặng và không di chuyển. Thời gian xạ trị có thể dao động từ 30 giây đến vài phút, tùy thuộc vào loại và liều lượng bức xạ.
  • Điều trị các lĩnh vực khác nhau: Sau khi hoàn thành một lĩnh vực xạ trị, máy có thể được điều chỉnh để xử lý lĩnh vực tiếp theo. Hầu hết mọi người sẽ được xạ trị trên hai đến năm lĩnh vực khác nhau trong mỗi phiên điều trị.
  • Chụp X-quang hàng ngày/hàng tuần: Để đảm bảo rằng bức xạ được chỉnh vào vùng cần điều trị, các chụp X-quang sẽ được thực hiện hàng ngày hoặc hàng tuần để kiểm tra và định vị lại khu vực điều trị.

Mong đợi điều gì sau khi xạ trị ung thư vú?

Dưới đây là một số tác động phổ biến mà bạn có thể gặp phải khi trải qua quá trình xạ trị liệu:

  • Kích ứng da và viêm da do bức xạ: Da trong khu vực điều trị có thể trở nên kích ứng, mềm, và sưng tấy sau xạ trị. Tình trạng này được gọi là viêm da do bức xạ. Đối với những người có làn da trắng, da có thể bị đỏ như bị cháy nắng. Đối với làn da sẫm màu, da có thể bị sẫm màu. Điều này cũng có thể kèm theo sự khô, ngứa và bong tróc.
  • Tình trạng bong tróc da (tẩy vảy): Đối với một số người, da có thể bắt đầu bong tróc gần cuối quá trình xạ trị. Tình trạng này thường là tạm thời và thường được gọi là tẩy vảy. Bác sĩ có thể kê đơn kem hoặc thuốc giúp giảm bớt sự khó chịu.
  • Thay đổi màu da: Sự thay đổi màu da có thể kéo dài sau khi quá trình xạ trị kết thúc. Một số người có làn da trắng có thể trở nên hơi hồng hoặc rám nắng trong vài năm. Một tác động khác là sự xuất hiện của các mạch máu nhỏ, gọi là telangiectasias, trong vùng được xạ trị. Những mạch máu này thường xuất hiện như những đường hoặc sợi chỉ màu đỏ mỏng và thường không gây nguy cơ sức khỏe.

Các tác dụng phụ tiềm ẩn của xạ trị ung thư vú là gì?

Quá trình điều trị bằng xạ trị thật sự có thể có những tác động ngắn hạn và lâu dài. Dưới đây là một số chi tiết liên quan đến các tác dụng phụ và biến chứng có thể xảy ra:

Tác dụng phụ ngắn hạn:

  • Quá trình điều trị có thể gây ra mệt mỏi và sự kiệt sức.
  • Vùng ngực có thể trở nên nhạy cảm và đau đớn trong suốt quá trình xạ trị.

Tác dụng phụ lâu dài:

  • Vùng ngực có thể thay đổi kích thước hoặc độ nhạy cảm sau quá trình xạ trị.
  • Sự tăng lượng bạch huyết và nước trong mô mềm xung quanh vùng ngực hoặc cánh tay có thể gây ra tình trạng phù.
  • Các thay đổi về da như sẫm màu, dày hơn hoặc lỗ chân lông to hơn có thể xảy ra sau xạ trị.

Các biến chứng và tác dụng phụ lâu dài khác có thể bao gồm:

  • Gãy xương sườn: Một số trường hợp xạ trị có thể tạo ra tác động tới cấu trúc xương và gây gãy xương sườn.
  • Bệnh tim: Một số biến chứng tiềm ẩn của xạ trị vú bao gồm các vấn đề về tim như xơ vữa động mạch, rối loạn nhịp tim và bệnh van tim.
  • Viêm phổi và tổn thương dây thần kinh: Một số trường hợp xạ trị có thể gây ra viêm phổi hoặc tổn thương dây thần kinh ở vùng vai và cánh tay.
  • Ung thư mới: Một số người có thể phát triển ung thư mới sau quá trình xạ trị, chẳng hạn như angiosarcoma, một loại ung thư phát triển trong niêm mạc của mạch máu và bạch huyết.

Xạ trị hiệu quả như thế nào?

Hiệu quả của xạ trị sau phẫu thuật: Trong trường hợp ung thư vú giai đoạn đầu chưa lan rộng, việc sử dụng xạ trị sau khi phẫu thuật cắt bỏ khối u có thể làm giảm nguy cơ tái phát ung thư đáng kể, khoảng 50%. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phẫu thuật cắt bỏ khối u kết hợp với xạ trị có thể hiệu quả tương tự như việc phẫu thuật cắt bỏ vú mà không cần sử dụng xạ trị.

Tỷ lệ tái phát ung thư: Những người trải qua phẫu thuật cắt bỏ khối u đối diện với tỷ lệ tái phát ung thư trong khoảng 20% đến 40% sau 10 đến 20 năm. Nhưng khi kết hợp với xạ trị sau phẫu thuật, tỷ lệ tái phát giảm xuống khoảng 5% đến 10%.

Người nhận lợi ích từ xạ trị: Tuy nhiên, như bạn đã chỉ ra, không tất cả bệnh nhân đều cảm thấy được lợi ích tương tự từ xạ trị. Có những trường hợp như bệnh nhân từ 65 tuổi trở lên mắc bệnh ung thư nhỏ, họ có thể không thu được lợi ích lớn từ xạ trị.

Khi nào nên gọi bác sĩ?

việc thảo luận với bác sĩ và thông báo về bất kỳ tình trạng hoặc triệu chứng không thường xuyên nào trong quá trình xạ trị ung thư vú rất quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả của quá trình điều trị. Dưới đây là một số thông điệp quan trọng bạn đã nêu ra:

Liên hệ bác sĩ nếu bạn gặp các triệu chứng sau:

  • Đau ngực.
  • Viêm da hoặc vùng ngực nặng.
  • Dấu hiệu nhiễm trùng như sốt, ớn lạnh, hoặc vùng da bị nhiễm trùng.

Tác dụng của xạ trị:

  • Xạ trị có thể làm giảm nguy cơ tái phát ung thư và ung thư lan rộng.
  • Hiệu quả và tác động của điều trị có thể khác nhau đối với từng người.
  • Hầu hết các tác dụng phụ thường sẽ giảm đi hoặc biến mất trong vài tháng sau khi hoàn thành quá trình xạ trị.

Theo dõi và tư vấn với bác sĩ:

  • Nếu bạn gặp bất kỳ vấn đề nào trong quá trình xạ trị, hãy liên hệ với bác sĩ của bạn.
  • Bác sĩ có thể điều chỉnh liệu pháp để giảm thiểu tác động không mong muốn trong quá trình xạ trị mà vẫn đảm bảo hiệu quả trong việc điều trị ung thư.

Nguồn:

  • American Society of Clinical Oncology. Breast Cancer: Types of Treatments. (https://www.cancer.net/cancer-types/breast-cancer/types-treatment#radiation-therapy) Last reviewed 10/2022. Accessed 8/18/2023.
  • BreastCancer.org. Radiation Therapy. (https://www.breastcancer.org/treatment/radiation) Last reviewed 11/2022. Accessed 8/18/2023.
  • National Breast Cancer Foundation Inc. Radiation Therapy. (https://www.nationalbreastcancer.org/breast-cancer-radiation-therapy) Last reviewed 6/2023. Accessed 8/18/2023.
This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :