Home / Sức Khỏe / Siêu âm nội soi: lợi ích, quy trình, rủi ro, đọc kết quả

Siêu âm nội soi: lợi ích, quy trình, rủi ro, đọc kết quả

/

Quy trình siêu âm nội soi (EUS) kiểm tra bên trong đường tiêu hóa để phát hiện ung thư tuyến tụy, ung thư ruột kết, cũng như ung thư lây lan sang các bộ phận khác của cơ thể. EUS cũng có thể phát hiện bệnh viêm ruột (IBD), viêm tụy và các nguyên nhân khác gây đau bụng.

siêu âm nội soi

Siêu âm nội soi (EUS) là gì?

Siêu âm nội soi (Endoscopic Ultrasound – EUS) là một phương pháp chẩn đoán và thăm dò bên trong hệ tiêu hóa. Đây là một kỹ thuật được thực hiện bởi các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa, những người đã đào tạo chuyên sâu về các vấn đề liên quan đến hệ tiêu hóa của con người.

Quá trình kiểm tra EUS thường bao gồm sự kết hợp giữa hai thành phần chính:

  • Nội soi: Đây là một ống dẫn dài, mỏng và linh hoạt, được trang bị một camera và đèn ở đầu. Bác sĩ sử dụng nội soi để hướng dẫn và điều khiển việc thăm dò bên trong đường tiêu hóa của bệnh nhân. Nhờ vào nội soi, họ có thể quan sát trực tiếp các cơ quan, niêm mạc, và mô trong dạ dày, ruột non, ruột già, tụy, và các cơ quan liên quan khác.
  • Siêu âm: Một đầu dò siêu âm được gắn vào đầu ống nội soi, và nó phát ra sóng âm thanh cao tần. Sóng âm thanh này truyền vào cơ thể và phản xạ từ các cơ quan và mô xung quanh. Sau đó, máy siêu âm chuyên dụng sẽ thu lại những sóng âm thanh phản xạ để tạo ra hình ảnh chất lượng cao của cơ quan, niêm mạc và mạch máu. Điều này giúp bác sĩ xác định các biểu hiện bất thường, khối u, polyp, hoặc các vấn đề khác có thể tồn tại trong hệ tiêu hóa.

Đối tượng nào cần thực hiện thủ thuật siêu âm nội soi (EUS)?

Các bác sĩ sử dụng EUS để đánh giá hoặc chẩn đoán nhiều tình trạng bệnh lý, bao gồm:

  • Đau bụng hoặc đau ngực: EUS có thể giúp xác định nguyên nhân của đau bụng hoặc đau ngực bằng cách hình ảnh hóa cơ quan nội tiêu hóa và cơ quan ngực, như dạ dày, tử cung, xương ức, và các cơ quan lân cận.
  • Ung thư lây lan (ung thư di căn): EUS thường được sử dụng để đánh giá sự lan truyền của ung thư từ cơ quan gốc đến các khu vực lân cận và để xác định các biểu hiện bất thường trong quá trình này.
  • Các cụ u, tổn thương hoặc khối u bất thường: EUS giúp bác sĩ xác định tính chất và vị trí của các khối u hoặc tổn thương được phát hiện trên các hình ảnh quét trước đó như CT hoặc MRI.
  • Các vấn đề về đường tiêu hóa: EUS có thể được sử dụng để chẩn đoán và theo dõi các bệnh về đường tiêu hóa như bệnh viêm ruột (IBD), ung thư ruột kết và vết nứt hậu môn.
  • Các bệnh về túi mật: EUS có thể giúp trong việc đánh giá sỏi mật và viêm túi mật, cho phép xác định liệu liệu phải tiến hành phẫu thuật loại bỏ túi mật hay không.
  • Các bệnh về phổi: Mặc dù EUS thường được sử dụng cho hệ tiêu hóa, nó cũng có thể được áp dụng để đánh giá các vấn đề về phổi như ung thư phổi.
  • Các bệnh về tuyến tụy: EUS rất hữu ích trong chẩn đoán và đánh giá tình trạng của tuyến tụy, bao gồm ung thư tuyến tụy, u nang tuyến tụy và viêm tụy.
  • Rối loạn nuốt như thực quản Barrett: EUS có thể hình ảnh hóa niêm mạc thực quản và các biểu hiện của rối loạn này để giúp trong chẩn đoán và quản lý.

Các loại xét nghiệm EUS là gì?

Thủ thuật nội soi EUS trong việc kiểm tra phần trên của đường tiêu hóa bao gồm việc thăm dò và hình ảnh hóa các phần sau:

  • Niêm mạc thực quản, dạ dày và ruột non: Bác sĩ sử dụng EUS để kiểm tra niêm mạc của thực quản, dạ dày và ruột non, để xác định các biểu hiện bất thường hoặc vấn đề liên quan đến việc tiêu hóa thức ăn.
  • Các hạch bạch huyết, mạch máu, u nang và khối u: EUS giúp xác định kích thước, vị trí và tính chất của các hạch bạch huyết, cũng như phát hiện các u nang và khối u trong khu vực này.
  • Các cơ quan lân cận như tuyến tụy, túi mật và ống dẫn mật: Bằng cách hình ảnh hóa các cơ quan lân cận, EUS có thể giúp bác sĩ xác định các vấn đề liên quan đến tuyến tụy, túi mật và ống dẫn mật, chẳng hạn như viêm nhiễm hay u nang.

Thủ tục EUS dành cho kiểm tra phần dưới của đường tiêu hóa thường bao gồm:

  • Cơ vòng hậu môn (cơ bao quanh hậu môn): Bác sĩ sử dụng EUS để thăm dò và hình ảnh hóa cơ vòng hậu môn, giúp xác định các vấn đề liên quan đến hậu môn và khu vực xung quanh.
  • Mạch máu, hạch bạch huyết, u nang và khối u: EUS cũng được sử dụng để xem xét các vấn đề về mạch máu, hạch bạch huyết, u nang và khối u trong phần dưới của đường tiêu hóa.

Bác sĩ có thể thực hiện thủ thuật chọc hút kim nhỏ dưới sự hướng dẫn của siêu âm qua nội soi. Quá trình này cho phép bác sĩ lấy mẫu mô hoặc chất lỏng nhỏ từ các vùng cần kiểm tra. Mẫu này sau đó được chuyển đến phòng thí nghiệm để các chuyên gia phòng thí nghiệm (nhà nghiên cứu bệnh học) kiểm tra các dấu hiệu của bệnh, bao gồm tìm kiếm các tế bào bất thường hoặc các dấu hiệu của ung thư. Điều này giúp trong việc chẩn đoán và quản lý bệnh một cách chính xác và hiệu quả.

Điều gì diễn ra trước khi làm thủ thuật siêu âm nội soi (EUS)?

Trước khi tiến hành thủ tục EUS, bác sĩ sẽ cung cấp cho bạn hướng dẫn cụ thể về những điều bạn nên và không nên làm. Dưới đây là một số hướng dẫn thường gặp:

  • Điều chỉnh liều lượng thuốc: Nếu bạn đang dùng các loại thuốc đặc biệt như thuốc làm loãng máu hoặc insulin, bác sĩ có thể yêu cầu bạn điều chỉnh liều lượng theo hướng dẫn cụ thể của họ. Điều này nhằm đảm bảo rằng không có vấn đề nào xảy ra trong quá trình thực hiện EUS.
  • Hạn chế ăn uống và uống nước: Bác sĩ sẽ cho bạn biết thời gian cụ thể này và tại sao nó cần thiết. Việc này giúp đảm bảo rằng dạ dày và ruột không còn thức ăn trong quá trình kiểm tra.
  • Sử dụng thuốc làm sạch ruột: Đối với EUS thấp hơn, bác sĩ có thể yêu cầu bạn sử dụng thuốc làm sạch ruột theo toa trước quá trình kiểm tra. Thuốc làm sạch ruột giúp loại bỏ các chất còn đọng trong đường tiêu hóa, làm cho hình ảnh hóa bằng EUS trở nên rõ ràng hơn.
  • Ngừng thuốc “làm loãng máu”: Nếu bạn đang sử dụng các loại thuốc “làm loãng máu” như Coumadin® hoặc Plavix®, bác sĩ có thể yêu cầu bạn ngừng sử dụng chúng trong một thời gian trước EUS để giảm nguy cơ chảy máu trong quá trình thủ tục.

Điều gì diễn ra trong quá trình siêu âm nội soi trên?

Xét nghiệm EUS là một thủ tục ngoại trú và sau đó bạn sẽ được về nhà cùng ngày. Dưới đây là mô tả chi tiết về quy trình:

  • Thuốc an thần IV và xịt họng: Trước khi thủ tục bắt đầu, bác sĩ sẽ tiêm một liều thuốc an thần qua đường tĩnh mạch để giúp bạn thư giãn và duy trì tình trạng mê. Họ cũng có thể xịt thuốc tê lên họng của bạn để giảm sự khó chịu trong quá trình xâm nhập ống nội soi.
  • Đặt dụng cụ bảo vệ hàm: Bác sĩ sẽ đặt một dụng cụ bảo vệ hàm bằng nhựa trong miệng của bạn. Dụng cụ này có vai trò bảo vệ răng và ngăn bạn cắn vào ống nội soi trong quá trình thủ tục.
  • Chèn ống nội soi siêu âm: Bác sĩ sẽ đưa ống nội soi siêu âm qua miệng của bạn, xuyên qua thực quản và dạ dày, cho đến khi đến tá tràng, phần trên cùng của ruột non. Quá trình này không nên gây đau đớn, và bạn có thể thở bình thường suốt thời gian này.
  • Kiểm tra bằng siêu âm: Khi ống nội soi được đặt đúng vị trí, bác sĩ sẽ sử dụng hình ảnh siêu âm trên màn hình để kiểm tra đường tiêu hóa phía trên, các cơ quan lân cận, cũng như phát hiện các u nang hoặc khối u.
  • Lấy mẫu mô hoặc chất lỏng (nếu cần): Nếu cần thiết, bác sĩ sẽ sử dụng hình ảnh siêu âm để hướng dẫn việc luồn một cây kim mỏng qua ống nội soi để lấy mẫu mô hoặc chất lỏng từ vùng cần kiểm tra. Điều này có thể được thực hiện một cách nhẹ nhàng và không nên gây đau đớn.
  • Kết thúc thủ tục: Sau khi thủ tục hoàn thành, bác sĩ sẽ nhẹ nhàng rút ống nội soi ra và dừng việc gây mê. Bạn sẽ từ từ tỉnh dậy trong phòng hồi sức. Thời gian cho toàn bộ quá trình EUS phía trên thường mất khoảng 60 phút.

Quá trình siêu âm nội soi dưới diễn ra như thế nào?

Xét nghiệm EUS dưới là một thủ tục ngoại trú tương tự như EUS phía trên, và bạn có thể về nhà ngay sau khi hoàn thành. Dưới đây là mô tả chi tiết:

  • Thuốc an thần IV: Trước khi thủ tục bắt đầu, bạn sẽ được tiêm một liều thuốc an thần qua đường tĩnh mạch để giúp bạn thư giãn và duy trì tình trạng mê. Điều này giúp giảm sự khó chịu và lo lắng trong quá trình thực hiện EUS.
  • Chèn ống nội soi siêu âm qua hậu môn và trực tràng: Bác sĩ sẽ đưa ống nội soi siêu âm qua hậu môn và đi vào trực tràng, tiếp tục vào ruột già (đại tràng). Quá trình này không nên gây đau đớn hoặc khó chịu, và bạn có thể thở như bình thường suốt thời gian này.
  • Kiểm tra bằng siêu âm: Khi ống nội soi đã đặt đúng vị trí, bác sĩ sẽ sử dụng hình ảnh siêu âm trên màn hình để kiểm tra đường tiêu hóa phía dưới, bao gồm các cơ quan lân cận, cũng như phát hiện các u nang hoặc khối u.
  • Rút ống nội soi ra: Sau khi hoàn thành quá trình kiểm tra, bác sĩ sẽ rút ống nội soi ra một cách nhẹ nhàng và dừng việc gây mê. Bạn sẽ từ từ tỉnh dậy trong phòng hồi sức.

Dù quy trình EUS dưới không thường xuyên đi kèm với việc chọc hút mẫu mô bằng kim (sinh thiết), nhưng khi cần thiết, việc này có thể được thực hiện trong quá trình EUS để thu thập mẫu mô hoặc chất lỏng từ vùng cần kiểm tra.

Điều gì xảy ra sau khi thực hiện EUS?

Sau khi hoàn thành xét nghiệm EUS, thuốc an thần sẽ ngừng tác dụng trong khoảng 30 phút đến một giờ. Trong thời gian này, bạn có thể trải qua một số triệu chứng như:

  • Đầy hơi, chướng bụng hoặc chuột rút: Cũng có thể xuất hiện chuột rút, nhưng những cảm giác này thường là tạm thời và sẽ biến mất trong vòng 24 giờ sau khi thử nghiệm.
  • Đau họng sau khi thực hiện EUS: Điều này thường do việc xịt thuốc tê họng trước thủ tục. Tình trạng này cũng sẽ giảm đi và tự khắc qua đi sau một thời gian.

Tuy các triệu chứng này có thể làm bạn cảm thấy không thoải mái trong một thời gian ngắn, nhưng chúng thường không kéo dài lâu và biến mất trong vòng 24 giờ sau thủ tục. Trong thời gian này, bạn nên thư giãn và nghỉ ngơi. Sau đó, bạn có thể tiếp tục hoạt động bình thường, bao gồm làm việc hoặc tham gia các hoạt động khác vào ngày hôm sau.

Những rủi ro hoặc biến chứng tiềm ẩn của quy trình EUS là gì?

Xét nghiệm EUS là một quy trình tương đối an toàn, nhưng như bất kỳ thủ thuật y tế nào, nó cũng có thể gây ra các biến chứng tiềm ẩn. Dưới đây là một số biến chứng tiềm ẩn có thể xảy ra sau EUS:

  • Phản ứng dị ứng với gây mê như sưng mặt, ngứa, hoặc khó thở. Việc sử dụng thuốc gây mê thường được theo dõi cẩn thận để giảm nguy cơ này.
  • Tổn thương đường tiêu hóa hoặc chảy máu ví dụ như xâm nhập quá sâu hoặc tạo ra vết thương. Điều này có thể dẫn đến việc chảy máu.
  • Chọc hút phổi, chất lỏng từ miệng hoặc dạ dày có thể bị hút vào phổi. Điều này có thể gây ra các vấn đề về hô hấp.
  • Viêm tụy, đau tụy sau khi chọc hút mẫu mô bằng kim.
  • Rách (thủng) trong thành ruột.

Khi nào thì biết kết quả xét nghiệm EUS?

Sau khi xét nghiệm EUS hoàn thành và mẫu mô được thu thập (nếu cần), bác sĩ sẽ cùng bạn xem xét kết quả của quá trình này. Thường thì việc chờ đợi kết quả sinh thiết từ phòng thí nghiệm có thể mất vài tuần. Dưới đây là một số tình huống khi bạn nên gọi cho bác sĩ của mình:

  • Máu trong phân. Đây có thể là một dấu hiệu của vấn đề nội tiết hoặc đường tiêu hóa.
  • Khó khăn hoặc đau khi đi đại tiện. Đây có thể là một triệu chứng của vấn đề liên quan đến đường tiêu hóa hoặc trực tràng.
  • Sốt hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác. Đây có thể là tín hiệu của một vấn đề nhiễm trùng. 
  • Khó nuốt. Điều này có thể yêu cầu đánh giá thêm về tình trạng họng hoặc tiểu đường.
  • Buồn nôn và nôn, có thể cần kiểm tra xem có vấn đề liên quan đến dạ dày hoặc nội tiết.
  • Đau bụng hoặc đau ngực dữ dội hoặc dai dẳng. Đây có thể là một triệu chứng của vấn đề nghiêm trọng cần được xác định và điều trị.
  • Khó thở. Điều này có thể là dấu hiệu của vấn đề nhiễm trùng hoặc vấn đề về hô hấp cần được quan tâm.

Nguồn:

  • American Society for Gastrointestinal Endoscopy. Understanding EUS (Endoscopic Ultrasonography). (https://www.asge.org/home/for-patients/patient-information/understanding-eus) Accessed 4/28/2022.
  • National Cancer Institute. Endoscopic Ultrasound-Guided Fine Needle Aspiration. (https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/endoscopic-ultrasound-guided-fine-needle-aspiration) Accessed 4/28/2022.
  • Pancreatic Cancer Action Network. Endoscopic Ultrasound (EUS). (https://www.pancan.org/facing-pancreatic-cancer/diagnosis/endoscopic-ultrasound-eus/) Accessed 4/28/2022.
  • The National Pancreas Foundation. Pancreas Endoscopic Ultrasound (EUS). (https://pancreasfoundation.org/endoscopic-ultrasound-eus/) Accessed 4/28/2022.
This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :