Home / Sức Khỏe / Kiểm tra tâm lý thần kinh (NTA): lợi ích, bệnh phát hiện, cách test

Kiểm tra tâm lý thần kinh (NTA): lợi ích, bệnh phát hiện, cách test

/

Bài kiểm tra tâm lý thần kinh (Neuropsychological Testing and Assessment) là một phần quan trọng của lĩnh vực tâm lý học thần kinh và tâm lý học lâm sàng. Nó là một phương pháp đánh giá tình trạng chức năng của hệ thần kinh trung ương cũng như tác động của rối loạn thần kinh đối với hành vi cá nhân. Bài kiểm tra này thường được thực hiện bởi các nhà tâm lý học hoặc các chuyên gia tâm lý thần kinh.

xét nghiệm kiểm tra tâm lý thần kinh nta

Tâm lý học thần kinh là gì?

Tâm lý học thần kinh, một lĩnh vực chuyên môn tại sự giao điểm của y tế, thần kinh học, tâm lý học và tâm thần học, chúng ta khám phá cách não hoạt động trong những trường hợp nó bị ảnh hưởng bởi chấn thương não hoặc các rối loạn tâm lý khác. Người bệnh sẽ thực hiện một bài kiểm tra tổng thể về hàng loạt các chức năng tâm thần, bao gồm cả hành vi, để hiểu rõ sâu hơn về tình trạng tâm lý và tâm thần.

Ngoài việc xác định sự ảnh hưởng của chấn thương não và rối loạn tâm lý, tâm lý học thần kinh còn đóng một vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu và phát triển phương pháp điều trị tiến tiến, đồng thời đảm bảo sự phục hồi tốt nhất cho bệnh nhân.

Những chức năng tâm thần nào được đánh giá trong một bài kiểm tra tâm lý thần kinh?

Quá trình đánh giá tâm lý và thần kinh (Neuropsychological Testing and Assessment) sẽ xem xét một loạt các chức năng tâm thần quan trọng để có cái nhìn toàn diện về tình trạng tâm lý và tâm trí của một cá nhân. 

Dưới đây là một số chức năng quan trọng:

  • Trí tuệ tổng hợp: Đây là khả năng để kết hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và áp dụng chúng vào giải quyết vấn đề hoặc tình huống cụ thể.
  • Đọc/đọc hiểu: Khả năng đọc và hiểu thông tin từ văn bản là một yếu tố quan trọng trong quá trình học hỏi và tham gia vào xã hội.
  • Sử dụng ngôn ngữ và sự hiểu biết về những gì người khác nói: Việc hiểu và sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả là cơ sở của giao tiếp và tương tác xã hội.
  • Chú ý/tập trung: Khả năng duy trì sự tập trung trong một thời gian dài và không bị xao lạc quan trọng trong việc hoàn thành nhiệm vụ và giải quyết vấn đề.
  • Tốc độ xử lý: Đây là khả năng để nhanh chóng xử lý thông tin và đưa ra quyết định một cách hiệu quả.
  • Học tập và trí nhớ: Khả năng học hỏi từ kinh nghiệm và lưu trữ thông tin trong bộ nhớ là yếu tố quan trọng trong việc phát triển kiến thức và kỹ năng.
  • Lý luận: Khả năng tư duy lý luận và suy luận logic giúp bạn đưa ra những quyết định thông minh và phân tích sự vụ một cách khoa học.
  • Chức năng điều hành: Đây là những kỹ năng cấp cao hơn, bao gồm tổ chức và lập kế hoạch, quản lý thời gian, giải quyết vấn đề, thực hiện nhiều nhiệm vụ đồng thời, đưa ra phán đoán và duy trì sự tự chủ trong cuộc sống hàng ngày.
  • Kỹ năng thị giác không gian: Khả năng hiểu và sử dụng thông tin về không gian, hình dạng và cấu trúc là quan trọng trong nhiều nhiệm vụ thường gặp, như đọc bản đồ hoặc xây dựng.
  • Tốc độ động cơ và sự khéo léo: Sự điều chỉnh chính xác của cơ thể và khả năng thực hiện các hoạt động đòi hỏi sự khéo léo và sự đồng bộ.
  • Tâm trạng và tính cách: Đánh giá tâm lý cũng bao gồm việc đánh giá tâm trạng và tính cách cá nhân, bao gồm khả năng kiểm soát cảm xúc và tương tác xã hội. 

Tại sao đánh giá tâm lý thần kinh được yêu cầu?

Đánh giá tâm lý thần kinh là một phần quan trọng trong quá trình chẩn đoán và điều trị. Việc yêu cầu kiểm tra tâm lý thần kinh có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, và mục tiêu chính là đảm bảo sức khỏe tinh thần và tìm hiểu về sự thay đổi trong tư duy và nhận thức của bệnh nhân. 

Dưới đây là một số lý do quan trọng cần xem xét:

  • Chẩn đoán: Khi một bệnh nhân trải qua các vấn đề liên quan đến suy nghĩ và hiểu biết, đánh giá tâm lý thần kinh trở thành cách để xác định nguyên nhân. Ví dụ, kết quả xét nghiệm có thể được sử dụng để phân biệt giữa sự thay đổi trong nhận thức do lão hóa tự nhiên và các vấn đề liên quan đến bệnh thần kinh, trầm cảm, lo lắng hoặc các nguyên nhân khác. Bác sĩ có thể sử dụng kết quả này cùng với các thông tin từ các xét nghiệm khác như quét não, điện não đồ và xét nghiệm máu để đưa ra chẩn đoán và hướng dẫn việc chăm sóc sức khỏe của bệnh nhân.
  • Xác định điểm mạnh và điểm yếu về nhận thức: Trong một số trường hợp, việc đánh giá tâm lý thần kinh là cần thiết khi bệnh nhân đã từng trải qua các biến cố hoặc chấn thương thần kinh như đột quỵ hoặc chấn thương sọ não.
  • Thiết lập đường cơ sở: Trong một số trường hợp, việc kiểm tra tâm lý thần kinh được thực hiện trước và sau khi điều trị y tế hoặc phẫu thuật để xác định xem khả năng nhận thức có bị ảnh hưởng bởi can thiệp hay không. Kiểm tra lại sau một thời gian cố định cũng có thể cho thấy tình trạng hồi phục của bệnh nhân sau cơn đột quỵ hoặc chấn thương sọ não, và liệu họ có thể trở lại làm việc, lái xe hoặc thực hiện các nhiệm vụ khác một cách an toàn.
  • Lập kế hoạch điều trị hoặc can thiệp khác: Kết quả kiểm tra tâm lý thần kinh cung cấp thông tin quý báu cho việc lập kế hoạch điều trị. Nó giúp xác định những khả năng nhận thức cần được tập trung phục hồi sau chấn thương não và điều này có thể hỗ trợ trong việc điều chỉnh lịch học hoặc làm việc của bệnh nhân.

Làm sao biết được liệu khả năng nhận thức có thay đổi hay không nếu trước đây chưa từng thực hiện bài đánh giá tâm lý thần kinh nào?

Một số khả năng nhận thức có xu hướng ổn định đáng kể, không bị ảnh hưởng đáng kể bởi sự xuất hiện của bệnh tật hoặc chấn thương thần kinh. Những khả năng này thường cung cấp một thước đo về mức độ khả năng nhận thức trong trường hợp không có thương tích hoặc bệnh tật nào xảy ra. Kết quả được đánh giá bằng cách so sánh với các mẫu kết quả tham khảo liên quan đến nhiều bệnh tật hoặc thương tích khác nhau, nhằm xác định xem có sự thay đổi nào xảy ra hay không. Điều này có thể giúp chúng ta đánh giá tình trạng sức khỏe và tác động của các yếu tố khác nhau lên khả năng nhận thức của cá nhân.

Khi nào cần thực hiện bài kiểm tra tâm lý thần kinh?

Những dấu hiệu của những vấn đề nghiêm trọng về tâm lý thần kinh mà cần phải được chẩn đoán và điều trị sớm:

  • Thay đổi trong trí nhớ ngắn hạn: Nếu bạn lặp đi lặp lại cùng một câu hỏi hoặc gặp khó khăn trong việc ghi nhớ thông tin cơ bản hàng ngày, điều này có thể là dấu hiệu của vấn đề về trí nhớ.
  • Mất đồ và thất lạc thường xuyên: Sự thất lạc và mất đồ thường xuyên có thể là biểu hiện của sự lú lẫn và không kiểm soát tốt về việc tổ chức và quản lý đồ dùng.
  • Sự lú lẫn và kém tập trung: Khả năng tập trung kém, cảm giác không lắng nghe và sự bối rối trong cuộc trò chuyện có thể là dấu hiệu của sự thay đổi trong tâm lý và tâm trí.
  • Khó khăn về ngôn ngữ: Gặp khó khăn khi nói, tìm từ hoặc không thể hiểu người khác nói có thể là biểu hiện của sự suy giảm về ngôn ngữ và giao tiếp.
  • Không nhận ra sự vật: Không thể nhận ra sự vật xung quanh và những thay đổi trong khả năng nhận biết là một dấu hiệu nghiêm trọng.
  • Khó khăn về thị giác không gian: Có vấn đề về việc vẽ hoặc sử dụng bản đồ, và khả năng phán đoán/ra quyết định kém.
  • Thay đổi không giải thích được về tính cách: Nếu bạn hoặc người thân trải qua sự thay đổi đột ngột trong tính cách, tăng lo lắng hoặc trầm cảm, phát triển ảo tưởng hoặc ảo giác, hãy để chuyên gia tâm lý thần kinh tư vấn.
  • Khó khăn mới về tài chính: Khó khăn trong việc hiểu hoặc quản lý hóa đơn hoặc tài chính cá nhân có thể là dấu hiệu của sự thay đổi trong khả năng quản lý.
  • Không thể nhận ra người quen: Không nhận ra người quen và người thân yêu có thể là một dấu hiệu của sự suy giảm trong khả năng nhận biết và nhận thức.

Khám tâm lý thần kinh bao gồm những gì?

Trao đổi với bác sĩ tâm lý để hiểu rõ những lo ngại về tâm thần mà bạn và gia đình đang phải đối mặt, bao gồm việc tương tác và trò chuyện một cách tận tâm để nắm bắt sâu sắc mọi khía cạnh của chức năng nhận thức.

Bài kiểm tra tâm lý thường được lựa chọn dựa trên tình hình cụ thể và được thực hiện bởi những chuyên viên đào tạo đặc biệt gọi là nhà đo tâm lý. Sẽ sự giám sát cẩn thận từ bác sĩ tâm lý thần kinh trong quá trình thực hiện các bài kiểm tra này. Các bài kiểm tra có thể bao gồm viết, vẽ, giải câu đố hoặc trả lời câu hỏi, cũng như xem xét các phản ứng và phản hồi trên máy tính. Quá trình này có thể đòi hỏi sự đầu tư tinh thần và cống hiến, với mục tiêu cuối cùng là thu thập càng nhiều thông tin chi tiết và chính xác nhất.

Bạn cũng sẽ thực hiện việc điền thông tin vào bảng câu hỏi về tâm trạng và các triệu chứng tâm lý. Khi cha mẹ của trẻ được giới thiệu đến chuyên gia tâm lý thần kinh, họ thường sẽ hoàn thiện một biểu mẫu về hành vi của con em mình. Cuối cùng, nhà tâm lý học tâm thần sẽ viết một báo cáo tóm tắt các kết quả và đưa ra các đề xuất để cải thiện nhận thức, ví dụ như sự chú ý và trí nhớ, và có thể giới thiệu đến các chuyên gia khác trong lĩnh vực.

Bài kiểm tra tâm lý thần kinh kéo dài bao lâu?

Khoảng thời gian để tiến hành kiểm tra biến đổi đáng kể tùy thuộc vào đặc điểm của lý do kiểm tra cụ thể. Tùy thuộc vào tình huống cụ thể, quá trình kiểm tra có thể kéo dài từ một đến tám giờ, tuy nhiên, thời gian thông thường khuyến nghị là từ hai đến bốn giờ. Độ dài của kiểm tra còn phụ thuộc vào loại bài kiểm tra cần thực hiện và tốc độ làm việc trong môi trường thoải mái. Trong quá trình kiểm tra, bạn cũng sẽ có cơ hội nghỉ ngơi một chút tùy thuộc vào cảm giác và độ dài của bài kiểm tra.

Nên chuẩn bị gì trước khi khám tâm lý thần kinh?

  • Đảm bảo có một giấc ngủ đủ và sâu để đảm bảo tinh thần sảng khoái và tươi tắn trong buổi khám.
  • Hãy tập trung vào việc cung cấp dinh dưỡng cho cơ thể bằng cách thưởng thức một bữa sáng tròn đầy và thơm ngon. Điều này giúp duy trì sức kháng và sự tập trung trong buổi tư vấn.
  • Nếu đang sử dụng các loại thuốc theo chỉ định của bác sĩ, hãy tiếp tục sử dụng chúng như bình thường, trừ khi được hướng dẫn khác. Điều này giúp đảm bảo sự ổn định của tình trạng sức khỏe trong quá trình tư vấn.
  • Nếu sử dụng kính, kính áp tròng hoặc máy trợ thính, đảm bảo rằng bạn đã mang chúng theo để có thể sử dụng khi cần.
  • Nếu đã từng thực hiện bất kỳ bài kiểm tra tâm lý, tâm lý học hoặc nghiên cứu nào trước đây, hãy đảm bảo bạn mang theo bản sao hồ sơ liên quan để cung cấp thêm thông tin cho chuyên gia tâm lý.
  • Đối với trẻ em đã trải qua bài kiểm tra và hoàn thành các đánh giá như đánh giá trí tuệ, đánh giá tâm lý giáo dục, đánh giá đa yếu tố (MFE) hoặc chương trình giáo dục cá nhân (IEP), hãy đảm bảo bạn mang theo bản sao kết quả của những đánh giá này để giúp chuyên gia tâm lý có cái nhìn tổng quan về tình trạng tâm lý của trẻ.

Kết quả bài kiểm tra có ý nghĩa gì?

Hầu hết các bài kiểm tra trong lĩnh vực tâm lý học thần kinh đều được tiêu chuẩn hóa, có nghĩa là chúng được thực hiện theo cách đồng nhất cho mọi đối tượng. Điều này đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của kết quả kiểm tra. Hơn nữa, các bài kiểm tra này thường được thực hiện dựa trên tiêu chuẩn so sánh, với việc đánh giá hiệu suất của bệnh nhân trong bài kiểm tra so sánh với những người cùng độ tuổi và đôi khi cùng trình độ học vấn. Kết quả của các kiểm tra này có vai trò quan trọng trong việc giải đáp nhiều thắc mắc khác nhau trong lĩnh vực này.

Loại tình trạng bệnh lý nào có thể thay đổi chức năng nhận thức?

Có nhiều tình trạng về hệ thần kinh có khả năng tạo ra những sự biến đổi đáng kể trong chức năng nhận thức của con người. Các tình trạng này rất đa dạng và có thể kể đến như sau:

  • Bệnh Alzheimer: Một căn bệnh nền của hệ thần kinh trung ương, dẫn đến suy giảm đáng kể về khả năng tư duy, ghi nhớ và thậm chí là nhận thức cơ bản.
  • Cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua và đột quỵ: Sự cản trở trong cung cấp máu và dưỡng chất đến một phần của não có thể dẫn đến sự suy giảm trong việc xử lý thông tin và nhận thức.
  • Chấn thương sọ não: Sự tổn thương đối với não bộ có thể gây ra các sự biến đổi nghiêm trọng trong hệ thống thần kinh, ảnh hưởng đến khả năng suy nghĩ và nhận thức của cá nhân.
  • Động kinh: Các cơn động kinh có thể gây ra sự gián đoạn trong quá trình nhận thức, đặc biệt là trong thời gian cơn động kinh diễn ra.
  • Bệnh Parkinson và các rối loạn vận động khác: Những rối loạn này thường gây ra sự suy giảm trong việc điều khiển cử động và có thể ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các nhiệm vụ thông thường.
  • Bệnh đa xơ cứng: Tình trạng này tác động đến hệ thần kinh trung ương và có thể dẫn đến các vấn đề về nhận thức và tình trạng tinh thần.
  • U não: Tăng áp lực và tổn thương mô não do u não có thể gây ra các vấn đề về nhận thức và thay đổi trong hành vi.
  • Nhiễm trùng não và tủy sống: Nhiễm trùng lan rộng đến hệ thần kinh có thể tạo ra các triệu chứng như hạ thấp tình thần, suy giảm khả năng tập trung và thay đổi trong tư duy.

Nhiều tình trạng không liên quan đến hệ thần kinh và phương pháp điều trị cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng nhận thức, đặc biệt là khi chúng đang ở trong giai đoạn nặng hoặc đã phát triển mức độ nặng. Các tình trạng này bao gồm một loạt các bệnh lý liên quan đến gan, thận, tim, phổi, hệ tiêu hóa và hệ nội tiết, cũng như một số loại bệnh ung thư.

Nguồn:

  • Brainline.org. A Guide to Neuropsychological Testing. (http://www.brainline.org/content/2011/10/a-guide-to-neuropsychological-testing.html) Accessed 10/1/2020.
  • The Society for Clinical Neuropsychology. Clinical Neuropsychology: A Guide for Patients and their Families. (https://scn40.org/wp-content/uploads/neuropscyhbroch2-eng.pdf) Accessed 10/1/2020.
  • Kulas JF, Naugle RI. Indications for neuropsychological assessment. (https://www.ccjm.org/content/ccjom/70/9/785.full.pdf) Cleveland Clinic Journal of Medicine. 2003;70(9):785-786. Accessed 10/1/2020.
  • American Academy of Clinical Neuropsychology. Adult Neuropsychology. (https://theaacn.org/adult-neuropsychology/) Accessed 10/1/2020.
  • American Psychological Association. Caregiver Briefcase. (https://www.apa.org/pi/about/publications/caregivers) Accessed 10/1/2020.
  • National Association of Psychometrists. What is a Psychometrist? (https://napnet.org/what) Accessed 10/1/2020.
This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :