Home / Sức Khỏe / Cơ thể mất nước: nguyên nhân, rủi ro, cách bù nước nhanh nhất

Cơ thể mất nước: nguyên nhân, rủi ro, cách bù nước nhanh nhất

/

Mất nước (dehydration) là tình trạng cơ thể thiếu nước cần thiết để hoạt động một cách bình thường. Nước là một yếu tố quan trọng trong quá trình hoạt động của cơ thể con người. Nó tham gia vào nhiều quá trình sinh học quan trọng như điều hòa nhiệt độ cơ thể, bảo vệ các cơ quan nội tạng, giúp xây dựng tế bào, vận chuyển chất dinh dưỡng và chất thải, cũng như duy trì cân bằng điện giải. Khi mất nước nhiều hơn so với lượng nước bạn tiêu thụ qua việc hô hấp, tiểu tiện, và mồ hôi, bạn có thể trải qua tình trạng mất nước.

cơ thể mất nước

Hiện tượng cơ thể mất nước là gì?

Mất nước (dehydration) là tình trạng bạn mất quá nhiều chất lỏng trong cơ thể đến mức cơ thể không thể hoạt động bình thường. Tình trạng này xảy ra khi bạn mất nhiều chất lỏng hơn mức nạp vào. Tình trạng mất nước có thể xảy ra vào những ngày đặc biệt nóng bức, khi bạn đổ mồ hôi nhiều, hoặc khi bạn bị sốt, tiêu chảy hoặc nôn mửa. Nó cũng có thể xảy ra nếu bạn không uống đủ nước hoặc nếu bạn đang dùng thuốc làm tăng lượng nước tiểu.

Khi bạn không cung cấp đủ nước, phản ứng tự nhiên của cơ thể là khát. Bạn nên đáp lại cơn khát ngay lập tức bằng cách uống nước – tốt nhất là nước. Uống nước giúp cung cấp chất lỏng cần thiết cho cơ thể để duy trì các chức năng quan trọng. Thường có thể điều trị tình trạng mất nước nhẹ bằng cách uống nhiều nước hơn.

Nếu bị mất nước ở mức độ từ trung bình đến nặng, bạn có thể phải đến bệnh viện để truyền dịch qua đường tĩnh mạch. Điều này đặc biệt quan trọng khi tình trạng mất nước nghiêm trọng có thể gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Duy trì cân bằng nước trong cơ thể là yếu tố quan trọng để duy trì sức khỏe và chức năng cơ thể, đặc biệt trong môi trường nhiệt đới hoặc trong các tình huống đặc biệt như bệnh tật hoặc vận động mạnh.

Nước có tác dụng gì cho cơ thể?

Cơ thể con người là một tổ hợp phức tạp của các thành phần, trong đó nước đóng một vai trò quan trọng không thể bỏ qua. Đáng kinh ngạc là có tới 78% khối lượng cơ thể con người được tạo thành từ nước. Bộ não, một cơ quan quan trọng của hệ thần kinh, thậm chí còn chứa 73% nước, cùng với trái tim cũng có tỷ lệ tương tự. Xương, mặc dù có vẻ rắn chắc, cũng gồm 31% nước. Cơ bắp và thận lọc máu chiếm tới 79% nước trong thành phần của chúng, và da, chiếm 64%. Đặc biệt, phổi, cơ quan quan trọng để sự tồn tại, tỷ lệ nước trong chúng lên tới 83%.

Nước không chỉ là một phần không thể thiếu của cơ thể, mà còn có nhiều chức năng quan trọng. Đầu tiên, nó hỗ trợ quá trình tiêu hóa và loại bỏ các chất thải ra khỏi cơ thể. Nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bôi trơn các khớp, giúp chúng hoạt động một cách mượt mà. Một khía cạnh khác là nước giúp tạo nước bọt, một yếu tố cần thiết để tiêu hóa thức ăn.

Không những thế, nước còn đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng hóa chất của cơ thể. Bộ não sử dụng nước để sản xuất hormone và các chất dẫn truyền thần kinh, điều quan trọng cho sự duy trì của các chức năng sinh học. Ngoài ra, nước cung cấp oxy cho toàn bộ cơ thể, giúp duy trì sự sống của các tế bào và mô.

Nước còn đóng vai trò quan trọng trong việc đệm xương và điều chỉnh nhiệt độ cơ thể. Nó hoạt động như một bộ giảm xóc tự nhiên cho não, tủy sống, và thậm chí cả thai nhi trong trường hợp bạn đang mang thai.

Trong điều kiện thời tiết ấm áp, nước đóng một vai trò quan trọng trong việc điều hòa nhiệt độ cơ thể. Khi tập thể dục hoặc khi mô cơ bắp hoạt động, chúng tạo ra nhiệt, và để tránh bị tổn thương hoặc quá nhiệt, cơ thể cần phải tiết mồ hôi để làm mát chính mình. Tuy nhiên, mất quá nhiều nước qua mồ hôi có thể ảnh hưởng đến cân bằng chất lỏng trong cơ thể, gây ra những vấn đề cho sức khỏe và chức năng bình thường của cơ thể.

Các triệu chứng cơ thể mất nước là gì?

Khi bạn có sự nghi ngờ về việc bạn hoặc trẻ nhỏ có thể đang trải qua tình trạng mất nước nghiêm trọng, hãy tìm kiếm ngay sự chăm sóc y tế chuyên nghiệp. Trong lĩnh vực y tế, việc nhận biết các dấu hiệu mất nước là cực kỳ quan trọng. Dưới đây là một số dấu hiệu mất nước cần chú ý:

Dấu hiệu mất nước ở trẻ em:

  • Lưỡi và môi khô.
  • Thay ít hơn sáu chiếc tã ướt mỗi ngày (đối với trẻ sơ sinh).
  • Điểm mềm trên đầu của trẻ sơ sinh trở nên trũng hơn bình thường.
  • Mắt trũng và không sáng sủa tự nhiên.
  • Da khô và nhăn nheo.
  • Hơi thở nhanh và sâu hơn bình thường.
  • Tay chân lấm tấm và mát lạnh hơn so với trạng thái bình thường.

Dấu hiệu mất nước ở người lớn:

  • Đau đầu, mê sảng và lú lẫn.
  • Mệt mỏi thường xuyên xuất hiện.
  • Chóng mặt, suy nhược và choáng váng.
  • Khô miệng và/hoặc ho khan.
  • Nhịp tim cao nhưng huyết áp thấp.
  • Chán ăn nhưng có thể thèm đường.
  • Da ửng đỏ.
  • Bàn chân sưng lên.
  • Chuột rút cơ bắp.
  • Táo bón.
  • Nước tiểu có màu sẫm.

Nguyên nhân gây mất nước là gì?

Mất nước, hay còn gọi là tình trạng thiếu nước, xuất phát từ việc không duy trì lượng nước cần thiết trong cơ thể, có thể xuất hiện khi bạn không tiêu thụ đủ lượng nước hoặc khi bạn mất nước nhanh chóng do nhiều nguyên nhân, như đổ mồ hôi, nôn mửa, hoặc tiêu chảy do bệnh tật. Hơn nữa, một số loại thuốc như thuốc lợi tiểu (hay còn gọi là thuốc nước) cũng có thể gây ra tình trạng mất nước bằng cách tăng tần số tiểu tiện.

Các yếu tố nguy cơ gây mất nước là gì?

Có những nhóm người có nguy cơ cao hơn khi tiếp xúc với tình trạng mất nước. Đặc biệt, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là những đối tượng dễ bị ảnh hưởng vì họ không thể thể hiện rõ ràng khi cảm thấy khát, điều này đặc biệt quan trọng khi chúng đối mặt với các vấn đề sức khỏe. Do đó, việc theo dõi và đảm bảo rằng trẻ nhỏ tiêu thụ đủ lượng chất lỏng là rất quan trọng.

Ngoài ra, người lớn từ 65 tuổi trở lên cũng rơi vào một nhóm có nguy cơ cao hơn. Họ thường không giữ lại nhiều nước trong cơ thể và khó có thể nhận biết được khi họ cảm thấy khát. Đặc biệt, những người lớn tuổi có vấn đề về trí nhớ cần được chú ý đặc biệt, và người chăm sóc của họ nên thường xuyên nhắc nhở họ uống nước. Ngay cả khi họ đang mắc phải các bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) không dễ chịu, việc duy trì cân bằng chất lỏng vẫn rất quan trọng cho tình trạng sức khỏe tổng thể của họ.

Các biến chứng của mất nước là gì?

Nếu bạn hoặc trẻ nhỏ bất kỳ có triệu chứng mất nước nghiêm trọng, điều quan trọng là hãy đảm bảo rằng y tế được chăm sóc ngay lập tức. Mất nước nghiêm trọng là tình trạng cần được xử lý một cách cẩn thận, vì nó có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng. Các biến chứng này bao gồm:

  • Mất cân bằng điện giải, gây ra các vấn đề về chức năng cơ bản của tế bào và cơ quan, có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tim và cơ bắp, gây ra triệu chứng như co giật và yếu đuối.
  • Bệnh liên quan đến nhiệt như say nắng, cảm nóng.
  • Các vấn đề về thận bao gồm sỏi thận và suy thận.
  • Sốc, hôn mê và thậm chí tử vong.

Chẩn đoán cơ thể mất nước như thế nào?

Nếu bạn cảm thấy khát, điều này thường là dấu hiệu cho thấy bạn đã mất nước. Điều này đơn giản nhất là cách để nhận biết rằng cơ thể cần cung cấp nhiều chất lỏng hơn. Khi bạn đến gặp bác sĩ để tìm hiểu liệu tình trạng mất nước có đang diễn ra hay không, họ sẽ tiến hành một loạt các bước kiểm tra dựa trên triệu chứng và kiểm tra thực thể. Để chẩn đoán tình trạng mất nước, các xét nghiệm thường được thực hiện, bao gồm:

  • Xét nghiệm máu đo mức độ điện giải trong máu và kiểm tra chức năng của thận. Những thay đổi trong điện giải máu, chẳng hạn như tăng nồng độ natri và kali trong máu, có thể là dấu hiệu của mất nước.
  • Xét nghiệm nước tiểu kiểm tra mức độ cô đặc của nước tiểu và có thể phát hiện ra sự thay đổi trong thành phần của nước tiểu, như mức độ ure hay creatinin.

Mức độ mất nước là gì?

Các chuyên gia y tế phân loại tình trạng mất nước dựa trên mức độ nghiêm trọng như sau:

  • Nhẹ: Trong trường hợp mất nước ở mức độ nhẹ, bạn có thể tự điều chỉnh bằng cách tăng cường việc uống nước thông qua đường miệng. Hãy nỗ lực duy trì lượng nước trong cơ thể bằng cách thường xuyên uống nước. Đặc biệt, nếu bạn trải qua tình trạng đổ mồ hôi nhiều hoặc mất nước do nôn mửa và tiêu chảy, hãy cân nhắc thay thế chất lỏng bằng đồ uống có chứa chất điện giải để phục hồi cân bằng nước và điện giải. Thường thì bạn sẽ cảm thấy cải thiện sau khoảng 5 hoặc 10 phút.
  • Trung bình: Trường hợp mất nước ở mức độ vừa phải đòi hỏi phải truyền nước qua đường tĩnh mạch (IV). Điều này thường được thực hiện tại phòng chăm sóc khẩn cấp, phòng cấp cứu hoặc bệnh viện. Quá trình này đảm bảo bạn nhận đủ lượng nước cần thiết để khôi phục sự cân bằng trong cơ thể.
  • Nghiêm trọng: Nếu bạn trải qua các triệu chứng mất nước nghiêm trọng, đừng ngần ngại và ngay lập tức tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp. Hãy gọi số cấp cứu tại địa phương (thường là 911 ở Hoa Kỳ) hoặc đến phòng cấp cứu ngay lập tức. Các triệu chứng nghiêm trọng bao gồm buồn nôn nặng, khô mạnh, hoặc mất ý thức do mất nước cơ bản.

Cách bù mất nước nhanh nhất là gì?

Uống đủ nước là một phần quan trọng trong việc quản lý tiêu chảy. Ngoài việc uống nước thông thường, bạn cũng có thể cân nhắc thử tăng cường lượng nước trong cơ thể bằng cách sử dụng các gói bù nước dạng uống có sẵn trên thị trường.

Tuy nhiên, khi điều trị tiêu chảy cho trẻ nhỏ, cần tuân thủ một số quy tắc quan trọng. Trước hết, hãy tuân theo hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ về cách ăn uống cho trẻ nhỏ. Đối với trẻ dưới 2 tuổi, không nên tự ý sử dụng các loại thuốc không kê đơn (OTC) để trị tiêu chảy, trừ khi có sự hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ.

Ngoài ra, nên khuyến khích trẻ nhỏ uống chất lỏng không đường, bao gồm nước không gas, soda có đường, nước trái cây tự nhiên và gelatin có hương vị có thể gây tiêu chảy. Đối với trẻ sơ sinh, tiếp tục cho trẻ bú sữa mẹ (ngực) là phương pháp tốt để duy trì cân bằng chất lỏng trong cơ thể.

Dung dịch điện giải có thể hữu ích và nên được sử dụng theo khuyến nghị của bác sĩ để tái cân bằng chất lỏng và điện giải trong cơ thể. Hãy từ từ tăng lượng chất lỏng và thức ăn bạn cho trẻ ăn, tránh tạo áp lực quá mạnh lên dạ dày và ruột.

Nếu trẻ có sốt, bạn có thể cho trẻ uống acetaminophen (Tylenol®) để hạ sốt. Tuyệt đối không được sử dụng aspirin cho trẻ nhỏ.

Ngoài ra, hãy cho trẻ nhỏ nghỉ ngơi nhiều và theo dõi các dấu hiệu mất nước trở nên trầm trọng hơn hoặc quay trở lại. Trong hầu hết các trường hợp, mất nước có thể được điều trị tại nhà. Tuy nhiên, trong trường hợp trẻ mắc phải mất nước nặng, việc nhập viện có thể cần thiết. Chăm sóc tại bệnh viện thường bao gồm việc tiêm chất lỏng vào tĩnh mạch (IV) hoặc qua tĩnh mạch, theo dõi mất cân bằng điện giải và sử dụng acetaminophen để hạ sốt. Ngoài ra, đảm bảo trẻ được nghỉ ngơi đúng mức để hồi phục nhanh chóng.

Có thể ngăn ngừa tình trạng cơ thể mất nước không?

Để duy trì tình trạng cân đối của cơ thể và ngăn ngừa tình trạng mất nước, việc theo dõi và quản lý lượng chất lỏng bạn tiêu thụ là vô cùng quan trọng. Uống nước suốt cả ngày, bao gồm cả trong bữa ăn, là một biện pháp hiệu quả để đảm bảo cung cấp đủ nước cho cơ thể. Tuyệt đối tránh soda, rượu và đồ uống chứa caffeine, vì chúng có thể dẫn đến sự mất nước.

Một cách để kiểm tra tình trạng là theo dõi màu sắc và độ trong của nước tiểu. Nếu nước tiểu trong, nhạt và có màu rơm, đó là dấu hiệu của sự cân đối nước trong cơ thể. Tuy nhiên, nếu nước tiểu bắt đầu có màu sắm hơn, bạn cần tiếp tục uống nước để duy trì sự cân đối này.

Đặc biệt đối với những người năng động như người chơi thể thao hoặc tập thể dục, việc duy trì sự cân đối nước càng quan trọng hơn. Trước khi bắt đầu hoạt động ngoài trời, bạn nên uống ít nhất 16 đến 20 ounce (oz.) chất lỏng từ một đến hai giờ trước. Sau đó, hãy uống từ 6 đến 12 ounce chất lỏng cứ sau mỗi 10 đến 15 phút trong quá trình hoạt động. Khi hoàn thành hoạt động, bạn nên tiếp tục uống nhiều hơn, ít nhất là 16 đến 24 ounce nữa để thay thế lượng nước đã mất.

Cần uống bao nhiêu nước mỗi ngày?

Số lượng nước cần thiết hàng ngày có thể thay đổi tùy theo cân nặng, độ tuổi, mức độ hoạt động, và điều kiện khí hậu. Các bệnh nhân mắc tiểu đường, bệnh tim, xơ nang và các tình trạng sức khỏe khác cần phải đặc biệt chú ý đến việc duy trì cân đối nước. Thậm chí khí hậu và trang phục mà bạn đang mặc cũng có thể ảnh hưởng đến nhu cầu nước. Thay vì tuân theo quy tắc tiêu chuẩn là uống 8 ly nước (2 lít) mỗi ngày, hãy thảo luận với bác sĩ để xác định một lượng nước phù hợp cho tình trạng sức khỏe và môi trường cụ thể.

Đồ uống nào cung cấp nước cho cơ thể, và đồ uống nào làm mất nước?

Có một số loại đồ uống được coi là hiệu quả hơn so với các loại khác trong việc ngăn ngừa tình trạng mất nước. Nước là yếu tố quan trọng nhất mà bạn cần cung cấp cho cơ thể nếu bạn dự định tham gia vào các hoạt động vận động với cường độ thấp hoặc trung bình, ví dụ như chỉ đi bộ trong vòng một giờ hoặc ít hơn. Tuy nhiên, nếu bạn dự định tập thể dục trong khoảng thời gian lâu hơn hoặc dự định tiếp tục hoạt động ngoài trời trong thời gian dài hơn vài giờ, bạn nên xem xét việc bổ sung nước bằng các loại đồ uống thể thao.

Những loại đồ uống thể thao này không chỉ cung cấp nước mà còn chứa các chất điện giải như natri và kali, mà cơ thể thường mất đi qua mồ hôi khi hoạt động. Sự cân đối của natri và kali trong cơ thể rất quan trọng, vì mức natri và kali quá cao hoặc quá thấp đều có thể gây ra các vấn đề sức khỏe. Thất thường về cân bằng này có thể dẫn đến chuột rút cơ bắp và các biểu hiện khác của tình trạng thiếu chất điện giải.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các chất cồn và caffeine không được khuyến nghị để bổ sung nước một cách tối ưu. Những loại đồ uống này thường có khả năng làm mất nước từ cơ thể và có thể làm tăng tình trạng mất nước. Nước ép trái cây và các đồ uống trái cây khác có thể chứa quá nhiều carbohydrate và quá ít natri, điều này có thể gây ra các vấn đề về tiêu hóa và dạ dày.

Làm thế nào uống nhiều nước hơn?

  • Mang theo một chai nước bên mình và giữ nó đầy. Đây là một thói quen quan trọng. Một chai nước đảm bảo rằng bạn có lựa chọn sẵn sàng khi cần, đặc biệt khi bạn đang làm việc trong môi trường y tế.
  • Chọn nước thay vì đồ uống có đường, kể cả trong bữa ăn. Nước là lựa chọn tốt nhất để duy trì sự cân bằng nước. Tránh đồ uống có đường quá nhiều, bởi vì chúng có thể gây mất nước và tăng nguy cơ tiểu đường.
  • Thêm hương vị. Một lát chanh hoặc chanh có thể làm cho món ăn thêm ngon miệng và khơi gợi vị giác. Bạn cũng có thể thử một số hỗn hợp đồ uống có hương vị, như nước lọc có một chút trái cây hoặc thảo mộc, nhưng hãy chú ý đến lượng đường trong chúng.
  • Ăn thực phẩm có hàm lượng nước cao. Nhiều món súp, trái cây và rau quả có hàm lượng nước cao và cung cấp nhiều dưỡng chất quan trọng cho cơ thể. Hãy tích hợp chúng vào chế độ ăn hàng ngày để giúp duy trì sự cân bằng nước.
  • Nếu bạn không thích uống nhiều nước cùng một lúc, hãy thử uống với liều lượng nhỏ hơn, chia đều trong ngày. Sự đều đặn trong việc uống nước sẽ giúp bạn duy trì sự cân bằng nước trong cơ thể một cách hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp

Mất nước kéo dài bao lâu?

Nếu bạn xử lý tình trạng mất nước kịp thời và cung cấp đủ lượng chất lỏng cần thiết, thì tình trạng mất nước từ nhẹ đến trung bình có thể được khắc phục trong vòng chưa đầy một ngày. Tuy nhiên, nếu bạn đối mặt với tình trạng mất nước nghiêm trọng, đây là lúc bạn cần tới bệnh viện để được điều trị. Với sự can thiệp và chăm sóc thích hợp, tình trạng mất nước nghiêm trọng thường có thể được khôi phục trong khoảng hai đến ba ngày.

Một số tình huống bạn nên quan tâm đến tình trạng mất nước ở trẻ bao gồm:

  • Khi trẻ có dấu hiệu của mất nước.
  • Khi trẻ có triệu chứng tăng nôn mửa hoặc tiêu chảy.
  • Khi trẻ không tiểu hoặc không sử dụng tã ướt trong vòng tám giờ.
  • Khi trẻ trở nên lơ mơ, ít năng động, hoặc không vui tươi.

Khi nào bạn nên đến phòng cấp cứu?

  • Nếu có triệu chứng mất nước nghiêm trọng và sốt từ 39,4 độ C trở lên.
  • Nếu có co giật cơ bắp.
  • Nếu da bị đỏ, nóng, và khô.
  • Nếu bạn trải qua cảm giác buồn nôn.
  • Nếu nhịp tim tăng nhanh.
  • Nếu bạn trải qua cơn động kinh.
  • Nếu bạn không thể tiết mồ hôi.
  • Nếu bạn trạng thái tinh thần thay đổi, bị lú lẫn, hoặc nói ngọng.
  • Nếu bạn cảm thấy chóng mặt.
  • Nếu bạn ngất xỉu hoặc mất ý thức.
  • Nếu bạn có triệu chứng ảo giác.

Mất nước là một tình trạng nguy hiểm có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe, bao gồm sỏi thận, suy thận, và say nắng – tất cả đều có thể đe dọa tính mạng. Đừng bỏ qua các triệu chứng mất nước nghiêm trọng và luôn cung cấp cho cơ thể đủ nước bằng cách uống nước đều đặn. Hãy nhớ rằng nếu bạn cảm thấy khát, thì bạn đã mất nước. Việc uống nước ngay lập tức có thể làm giảm các triệu chứng mất nước trong vòng 5 đến 10 phút. Tuy nhiên, lượng nước cần thiết hàng ngày có thể khác nhau tùy thuộc vào nhiều yếu tố, vì vậy nên thảo luận với bác sĩ để xác định mức nước cần thiết cho sức khỏe.

Nguồn:

  • American Academy of Family Physicians. Dehydration. (https://familydoctor.org/dehydration/) Accessed 6/5/2023.
  • American Academy of Pediatrics. Signs of Dehydration in Infants and Children. (https://www.healthychildren.org/English/health-issues/injuries-emergencies/Pages/dehydration.aspx) Accessed 6/5/2023.
  • Centers for Disease Control and Prevention (U.S.). Water and Healthier Drinks. (https://www.cdc.gov/healthywater/drinking/nutrition/index.html) Accessed 6/5/2023.
  • Merck Manual (Consumer Version). Dehydration. (https://www.merckmanuals.com/home/hormonal-and-metabolic-disorders/water-balance/dehydration) Accessed 6/5/2023.
  • National Health Service (U.K). Dehydration. (https://www.nhs.uk/conditions/dehydration/) Accessed 6/5/2023.
  • National Library of Medicine (U.S.). Dehydration. (https://medlineplus.gov/dehydration.html) Accessed 6/5/2023.
  • Taylor K, Jones EB. Adult Dehydration. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK555956/) 2022 Oct 3. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island, FL: StatPearls Publishing; 2023 Jan-. Accessed 6/5/2023.
This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :