Home / Sức Khỏe / Chọc dò thắt lưng: lợi ích, rủi ro, quá trình điều trị

Chọc dò thắt lưng: lợi ích, rủi ro, quá trình điều trị

/

Chọc dò thắt lưng (spinal tap hoặc lumbar puncture) là một thủ thuật y tế được sử dụng để thu thập mẫu nước tiểu tủy sống từ khoang thắt lưng (khoang nằm giữa xương sống lưng). Mục đích chính của chọc dò thắt lưng là đánh giá nước tiểu tủy sống để xác định các vấn đề y tế, bao gồm các bệnh lý thần kinh, nhiễm trùng, hoặc các tình trạng khác có thể ảnh hưởng đến não và tủy sống.

chọc dò thắt lưng

Chọc dò thắt lưng là gì?

Để thực hiện quá trình chọc dò thắt lưng (spinal tap hoặc lumbar puncture), một thủ thuật y tế được thực hiện dưới tên gọi chọc dò tủy sống, bác sĩ sẽ sử dụng một cây kim chuyên dụng để thâm nhập vào vùng lưng của bệnh nhân và thu thập mẫu dịch não tủy. Dịch não tủy là một chất lỏng trong suốt bao quanh cột sống sống và não, có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hệ thống thần kinh trung ương. Quá trình này không chỉ giúp chẩn đoán các vấn đề y tế mà còn cung cấp thông tin quý báu về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

Tại phòng thí nghiệm, mẫu chất lỏng sẽ được kiểm tra một cách cẩn thận để đánh giá các yếu tố quan trọng như sau:

  • Sự hiện diện của vi khuẩn, nấm hoặc tế bào bất thường: Bước này nhằm xác định có sự nhiễm trùng hay viêm nhiễm nào đó trong hệ thống não tủy. Việc phát hiện sự hiện diện của các tác nhân gây bệnh có thể giúp bác sĩ xác định nguyên nhân của các triệu chứng và điều trị phù hợp.
  • Mức độ glucose (đường trong máu): Kiểm tra nồng độ glucose trong dịch não tủy là một chỉ số quan trọng trong việc đánh giá tình trạng sức khỏe. Sự thay đổi trong mức độ glucose có thể gợi ý về các bệnh lý như tiểu đường hoặc nhiễm trùng.
  • Các loại và mức độ protein: Sự thay đổi trong tỷ lệ và loại protein có thể cung cấp thông tin về tình trạng sức khỏe của hệ thống thần kinh trung ương. Điều này có thể gợi ý về các bệnh lý như viêm não hoặc tổn thương não tủy.
  • Các loại và mức độ bạch cầu: Kiểm tra sự hiện diện và tỷ lệ của bạch cầu giúp xác định có nhiễm trùng hay viêm nhiễm đang xảy ra trong hệ thống thần kinh.

Tại sao cần thực hiện chọc dò thắt lưng?

Bác sĩ có thể thực hiện chọc dò thắt lưng để kiểm tra một loạt các tình trạng và bệnh lý trong lĩnh vực y tế. Quá trình này không chỉ hữu ích trong việc xác định chẩn đoán, mà còn giúp bác sĩ đánh giá và theo dõi tình trạng sức khỏe của bệnh nhân một cách chi tiết và chính xác. 

Dưới đây là một số thông tin cụ thể về những điều bác sĩ có thể kiểm tra thông qua chọc dò thắt lưng:

  • Chảy máu trong não (xuất huyết nội sọ). Điều này có thể đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá tình trạng bệnh nhân sau một chấn thương sọ não hoặc các triệu chứng liên quan đến sự xuất huyết nội sọ.
  • Thu thập dịch não tủy dư thừa, điều này có thể cung cấp thông tin về áp lực trong hệ thống thần kinh trung ương và giúp trong việc xác định các bệnh lý liên quan.
  • Cung cấp thông tin về các chỉ số dịch lưu trong não và tủy sống, giúp bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe của bệnh nhân và tìm hiểu về nguyên nhân gây ra mất trí nhớ.
  • Kiểm tra sự tồn tại của tế bào bệnh bạch cầu hoặc các dấu hiệu của các bệnh ung thư khác trong hệ thống nội tiết.
  • Viêm màng não và viêm não (nhiễm trùng não và tủy sống). Quá trình chọc dò thắt lưng có thể giúp xác định có sự viêm nhiễm trong màng não hoặc tủy sống.
  • Bệnh đa xơ cứng hoặc các rối loạn tự miễn dịch khác.
  • Viêm tủy (viêm tủy sống).

Các bác sĩ cũng sử dụng vòi cột sống để:

  • Thực hiện gây tê vùng, chẳng hạn như gây tê ngoài màng cứng, nhằm ngăn chặn cơn đau tại phần dưới của cơ thể.
  • Tiêm thuốc nhuộm để xét nghiệm chẩn đoán bằng tia X (myelogram): Vòi cột sống cũng được sử dụng để tiêm thuốc nhuộm vào không gian xung quanh tủy sống để thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán, như myelogram.
  • Tiêm trực tiếp các loại thuốc điều trị, như thuốc chống ung thư hoặc thuốc giãn cơ, vào không gian xung quanh tủy sống.
  • Giảm áp lực nội sọ trong trường hợp bệnh nhân gặp các vấn đề liên quan đến áp lực trong hệ thống nước não.

Nên chuẩn bị như thế nào khi chọc dò thắt lưng?

Trước khi tiến hành bất kì thủ thuật y tế nào, việc kiểm tra máu là một bước quan trọng để đảm bảo rằng máu của bạn đông lại bình thường. Điều này giúp đảm bảo an toàn và thành công của quá trình thủ thuật. Hãy luôn tuân thủ các hướng dẫn từ bác sĩ về những biện pháp cần thực hiện trước khi bạn được phẫu thuật. 

Dưới đây là một số hướng dẫn quan trọng mà bạn cần tuân theo:

  • Cung cấp danh sách thuốc và chất bổ sung bạn đang sử dụng hiện tại. Điều này bao gồm cả các loại thuốc kê đơn và các sản phẩm không cần kê đơn như các loại thảo dược và các loại vitamin. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá rủi ro về tương tác thuốc và quyết định liệu trình thủ thuật cần phải điều chỉnh hay không.
  • Ngừng dùng các loại thuốc làm loãng máu trước thời gian quy định trước mổ. Các loại thuốc như aspirin và warfarin có thể làm cho máu dễ chảy hơn, và việc ngừng sử dụng chúng trước thời gian thủ thuật là cần thiết để tránh tình trạng chảy máu quá mức trong quá trình phẫu thuật.
  • Thông báo cho bác sĩ nếu bạn có bất kỳ dị ứng nào đối với các chất như povidone-iodine (thuốc sát trùng) hoặc Procaine (thuốc gây mê). Thông tin này giúp bác sĩ lựa chọn các sản phẩm và phương pháp phẫu thuật phù hợp và an toàn nhất cho bạn.

Thủ thuật chọc dò thắt lưng được thực hiện như thế nào?

Trong trường hợp thực hiện thủ thuật ngoại trú, người thân hoặc người bạn sẽ đảm nhận việc đưa bạn về nhà sau khi thủ tục hoàn tất. Thủ tục này thường mất từ 15 đến 30 phút để hoàn thành.

Khi tiến hành chọc dò cột sống, bác sĩ sẽ hành động như sau:

  • Đầu tiên, bác sĩ sẽ làm sạch kỹ làn da xung quanh vị trí dự kiến tiến hành chọc dò bằng cách sử dụng chất khử trùng. Điều này đảm bảo vùng da được tiêm vào được bảo vệ khỏi nhiễm trùng.
  • Sau đó, bác sĩ sẽ tiêm một loại thuốc gây tê cục bộ vào vùng lưng dưới, nhằm làm tê hoặc hạn chế cảm giác đau trong khu vực này. Bạn có thể cảm nhận một cảm giác nóng rát nhẹ tại vùng được tiêm.
  • Bác sĩ sẽ chèn một cây kim mỏng và rỗng vào giữa hai đốt sống (xương cột sống) ở phần dưới của cột sống. Trong quá trình này, bạn có thể cảm nhận một áp lực nhẹ.
  • Tại điểm tiếp xúc của kim với cột sống, bác sĩ có thể thu thập chất lỏng mà bạn cần kiểm tra hoặc tiêm thuốc hoặc thuốc nhuộm để thực hiện các thủ thuật chẩn đoán hoặc điều trị phù hợp.
  • Sau khi hoàn thành quá trình tiêm hoặc thu thập, bác sĩ sẽ nhẹ nhàng rút kim ra khỏi vùng lưng của bạn.
  • Cuối cùng, để đảm bảo vệ trí chọc dò và ngăn nhiễm trùng, bác sĩ sẽ làm sạch lại da sử dụng thuốc sát trùng và băng kín vùng vết thương.

Mong đợi điều gì sau khi chọc dò thắt lưng?

Sau khi bác sĩ hoàn tất quy trình, bạn cần duy trì tư thế bào thai một cách ổn định (hoặc nằm xuống nếu bạn đang ngồi) trong ít nhất một giờ. Trong thời gian này, quá trình phục hồi của cơ thể là một phần quan trọng của việc chăm sóc sau thủ thuật. Để đảm bảo sự thành công của quy trình, rất quan trọng là bạn nên nghỉ ngơi đầy đủ và duy trì cân bằng nước cơ thể bằng cách uống đủ lượng nước.

Nếu bác sĩ của bạn đồng ý, bạn có thể trở lại làm việc sau một khoảng thời gian nghỉ ngơi ngắn. Tuy nhiên, bạn nên tránh bất kỳ hoạt động thể dục hay gắng sức nào trong khoảng thời gian 24 đến 48 giờ sau quy trình. Điều này giúp giảm nguy cơ gây căng thẳng cho cơ thể và tối ưu hóa quá trình phục hồi sau thủ thuật. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hoặc lo ngại nào sau quy trình, đừng ngần ngại liên hệ với bác sĩ để được tư vấn thêm.

Những rủi ro hoặc biến chứng tiềm ẩn của việc chọc dò thắt lưng là gì?

Các biến chứng tủy sống, như nhiễm trùng và chảy máu, hiện diện ở tần suất rất thấp và không có nguy cơ tổn thương tủy sống trong quá trình chọc dò thắt lưng. Để đảm bảo an toàn trong quá trình thực hiện thủ thuật này, dây nằm cao hơn khu vực cột sống thắt lưng nơi diễn ra vòi cột sống.

Tuy rất hiếm, khoảng 10% số người sau khi tiến hành chọc dò thắt lưng có thể phát triển cơn đau đầu cột sống, đặc biệt khi họ ngồi hoặc đứng lâu. Cơn đau đầu này có thể xuất hiện trong vòng vài giờ hoặc vài ngày sau khi thực hiện thủ thuật. Thường thì cơn đau sẽ tự giảm đi và biến mất sau vài ngày, nhưng cũng có thể kéo dài một tuần hoặc thậm chí lâu hơn.

Ngoài cơn đau đầu cột sống, một số triệu chứng khác có thể xuất hiện sau khi chọc dò thắt lưng bao gồm:

  • Nhịp tim nhanh (tăng nhịp tim).
  • Huyết áp thấp (hạ huyết áp).
  • Buồn nôn.

Khi nào nhận được kết quả xét nghiệm của mình?

Thời điểm cung cấp kết quả của quá trình thực hiện chọc dò thắt lưng phụ thuộc vào mục đích của việc xét nghiệm. Khi bạn đang đối mặt với các tình trạng cấp bách đe dọa tính mạng như chảy máu não hoặc viêm màng não, chúng ta cần thực hiện chọc dò thắt lưng ngay lập tức. Kết quả xét nghiệm trong trường hợp này thường sẽ có sẵn một cách nhanh chóng để bác sĩ có thể đưa ra quyết định và áp dụng biện pháp điều trị kịp thời.

Tuy nhiên, trong các tình huống không cấp cứu, thời gian chờ đợi kết quả chọc dò thắt lưng có thể kéo dài hơn. Trong trường hợp này, kết quả xét nghiệm thường sẽ được cung cấp trong khoảng thời gian từ một tuần sau khi xét nghiệm được thực hiện.

Khi nào nên gọi bác sĩ?

Sự xuất hiện của đau đầu cột sống thường chỉ là tạm thời và có thể giảm đi sau vài ngày. Để giảm đau, bạn có thể sử dụng thuốc giảm đau không cần đơn từ nhà thuốc, duy trì lượng nước cơ thể cân đối, và tiêu thụ các đồ uống chứa caffein. Tuy nhiên, nếu bạn gặp phải cơn đau đầu cực kỳ đau đớn kéo dài hơn vài ngày hoặc xuất hiện những triệu chứng sau đây, bạn cần ngay lập tức liên hệ với bác sĩ:

  • Chảy máu hoặc có dấu hiệu chảy nước tại vị trí đau.
  • Các dấu hiệu của nhiễm trùng, như sốt.

Dù thủ thuật liên quan đến cột sống có vẻ đáng sợ, nhưng cần lưu ý rằng việc chọc dò cột sống thường không mang theo nhiều rủi ro. Hãy thảo luận mọi mối quan tâm hoặc lo lắng với bác sĩ của bạn. Nếu bạn trải qua đau đầu cột sống sau thủ thuật, bác sĩ có thể đề xuất các biện pháp giảm đau thích hợp.

Nguồn:

  • Institute for Quality and Efficiency in Health Care. What Happens During a Lumbar Puncture (Spinal Tap)? (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK367574/) Accessed 10/27/2020.
  • Meningitis Research Foundation. What Is a Lumbar Puncture? (https://www.meningitis.org/blogs/what-is-a-lumbar-puncture) Accessed 10/27/2020.
  • Merck Manual. Tests for Brain, Spinal Cord and Nerve Disorders. (https://www.merckmanuals.com/home/brain,-spinal-cord,-and-nerve-disorders/diagnosis-of-brain,-spinal-cord,-and-nerve-disorders/tests-for-brain-spinal-cord-and-nerve-disorders) Accessed 10/27/2020.
  • RadiologyInfo.org. Lumbar Puncture. (https://www.radiologyinfo.org/en/info.cfm?pg=spinaltap) Accessed 10/272020.
This div height required for enabling the sticky sidebar
error: Content is protected !!
Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views : Ad Clicks : Ad Views :